Narodowe Czytanie łączy
W miniony weekend polskie organizacje w Ukrainie aktywnie dołączyły do akcji Narodowego Czytania, która w tym roku została poświęcona Elizie Orzeszkowej i jej słynnej powieści «Nad Niemnem», upamiętniającej Powstanie Styczniowe, którego 160. rocznicę obchodzimy w tym roku.
Od 2012 r. co roku we wrześniu Polacy w Polsce i poza jej granicami czytają wybrane dzieła polskich pisarzy. Narodowe Czytanie 2023 zjednoczyło różne organizacje i grupy wiekowe we wspólnym poznawaniu tajników twórczości Elizy Orzeszkowej.
8 września w akcję Narodowego Czytania włączyli się członkowie Polskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego «Zbaraż». Brali udział w akcji po raz drugi. I po raz drugi utwory polskiej literatury czytane były w Bibliotece Publicznej Zbaraskiej Rady Miejskiej przy wsparciu i udziale jej pracowników, którzy w ten sposób chcą podziękować Polakom za wspieranie Ukrainy w czasie wojny z Rosją.
Fragmenty powieści «Nad Niemnem», które kolejno były odczytywane w języku polskim przez uczestników wydarzenia, zaprezentowano w czytelni biblioteki.
W sobotę, 9 września, członkowie organizacji czytali dzieło Orzeszkowej jeszcze raz – w Husiatynie razem z członkami Nadzbruczańskiego Stowarzyszenia Kultury i Języka Polskiego.
Uczniowie Sobotnio-Niedzielnej Szkoły Języka Polskiego przy Towarzystwie Kultury Polskiej Ziemi Zdołbunowskiej czytali Orzeszkową w trybie on-line. Wydarzenie prowadziła z Polski, z Krasnegostawu na Lubelszczyźnie, Małgorzata Krasowska – nauczycielka skierowana do Zdołbunowa przez Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą.
«W tym roku postanowiliśmy postawić na słowo «czytanie», podkreślić je i zaakcentować. Naszym celem było, aby uczniowie jak najpełniej mogli przeżyć treść czytanych przez nich słów. A także przenieść się do dawnej, jakże odległej już Polski, znanej jedynie z podręczników historii» – powiedziała Małgorzata Krasowska.
9 września w Centrum Polskim w Łucku zgromadzili się członkowie Towarzystwa Kultury Polskiej im. Tadeusza Kościuszki oraz Wołyńskiego Zjednoczenia Nauczycieli Polonistów Ukrainy im. Gabrieli Zapolskiej.
Wydarzenie rozpoczęło się od przemówienia Ludmiły Stasiuk, dyrektorki Wołyńskiej Obwodowej Biblioteki Naukowej im. Oleny Pcziłki, która przybliżyła słuchaczom postać pisarki. Następnie wszyscy uczestnicy czytali wybrane fragmenty powieści «Nad Niemnem».
Kilka akapitów przeczytał także konsul Marcin Chruściel z Konsulatu Generalnego RP w Łucku. Ten utwór jest szczególny dla polskiego dyplomaty. Przed przeniesieniem do Łucka Marcin Chruściel pracował w Grodnie na Białorusi, niedaleko miejsca akcji powieści Elizy Orzeszkowej, a nawet odwiedzał opisane w powieści miejsca.
«Książka jest o wstawaniu po upadku. Film nakręcony na jej podstawie w latach 90. w Polsce był jednym z tych, które nawoływały do podniesienia, do zbudowania czegoś lepszego. Takie książki mają dużo wewnętrznej siły» – podzielił się swoimi przemyśleniami na temat powieści. W prezencie od Konsulatu Generalnego przekazał Centrum Polskiemu kilka egzemplarzy najnowszego wydania powieści.
Fragment powieści Elizy Orzeszkowej odczytał także Walery Dmytruk z Wydziału Kultury, Młodzieży i Sportu Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej.
Czytanie w Centrum Polskim w Łucku zostało zorganizowane w ramach projektu «Wielka Polska Rodzina – wspólnie w imieniu Polski» realizowanego przez Fundację Wolność i Demokracja i finansowanego ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za Granicą 2023.
W tym dniu fragmenty powieści «Nad Niemnem» zabrzmiały również w kościele Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Sidorowie w obwodzie tarnopolskim. Przybyli tu członkowie Nadzbruczańskiego Stowarzyszenia Kultury i Języka Polskiego w Husiatynie, które zorganizowało wydarzenie, oraz przyjaciele z Polskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego «Zbaraż» i Polskiego Centrum Kultury i Edukacji im. prof. Mieczysława Krąpca w Tarnopolu. Z Polakami z Tarnopola przyjechała młodzież szkolna z Kozłowa oraz nauczyciele z Tarnopolskiego Oddziału Zjednoczenia Nauczycieli Polonistów Ukrainy. Łącznie było aż 60 uczestników.
Sidorów odwiedził także konsul Krzysztof Wasilewski z Konsulatu Generalnego RP w Łucku. Dyplomata odczytał list prezydenta RP Andrzeja Dudy skierowany do uczestników akcji.
«Po raz pierwszy brałem udział w takim Narodowym Czytaniu. Tak wielu uczestników, wysoki poziom organizacyjny i niesamowita atmosfera. W kościele to brzmiało wspaniale!» – powiedział Piotr Fryz, prezes Polskiego Centrum Kultury i Edukacji im. prof. Mieczysława Krąpca w Tarnopolu.
Imprezę poprowadziły Natalia Newińska oraz Olga Kulbabska, nauczycielki szkoły sobotniej działającej przy Nadzbruczańskim Stowarzyszeniu Kultury i Języka Polskiego w Husiatynie.
«Czytał każdy. To było coś w rodzaju improwizowanego przedstawienia» – powiedział Jan Piejko, prezes Nadzbruczańskiego Stowarzyszenia Kultury i Języka Polskiego. Dodał, że jest bardzo wdzięczny wszystkim członkom organizacji, którzy przyczynili się do zorganizowania imprezy, a w szczególności nauczycielkom szkoły sobotniej oraz Marii Kuryłyk z Sidorowa, która posprzątała kościół i przygotowała go do uroczystości.
Pianistka Oksana Kozyra oraz skrzypkowie Ostap Kozyra i Wasyl Łazariuk z Polskiego Centrum im. Mieczysława Krąpca w Tarnopolu zaprezentowali publiczności występ muzyczny. Konsul Krzysztof Wasilewski wręczył uczestnikom upominki od Konsulatu Generalnego RP w Łucku.
Akcja zakończyła się wspólnym piknikiem pod zamkiem w Sidorowie.
Narodowe Czytanie w Sidorowie, podobnie jak w Łucku, zostało zorganizowane w ramach projektu «Wielka Polska Rodzina – wspólnie w imieniu Polski».
Szkoła Polska w Kowlu też czytała Orzeszkową. Narodowe Czytanie odbywa się tu zawsze w sali Szkoły Polskiej działającej przy Towarzystwie Kultury Polskiej i rozpoczyna uroczyście nowy rok szkolny.
Spotkanie zaczęło się 9 września o godzinie 10:00. Otworzył je prezes Towarzystwa Kultury Polskiej Anatolij Herka, witając wszystkich uczestników, zachęcając także do wytrwałej nauki w nadchodzącym roku szkolnym.
Następnie Irena Herka przedstawiła sylwetkę pisarki Elizy Orzeszkowej i opowiedziała o jej najważniejszych utworach. Po niej uczestnicy spotkania obejrzeli jeden z odcinków serialu powstałego na podstawie filmu.
Potem wszyscy czytali wybrany przez siebie fragment powieści. Nauczyciel Wiesław Pisarski i jego córka Julia przesłali swoje nagrania, które zostały zaprezentowane uczestnikom. Członkowie Koła Polonijnego wykonali na koniec spotkania kilka piosenek.
W pierwszym dniu nowego roku szkolnego w akcję Narodowego Czytania włączyła się także sobotnio-niedzielna szkoła przy Dubieńskim Towarzystwie Kultury Polskiej.
W tym roku na ogłoszenie o zapisach do sobotnio-niedzielnej szkoły języka polskiego w Dubnie odpowiedziało wiele osób. Po raz pierwszy TKP w Dubnie ma aż osiem grup uczniów w różnym wieku: najmłodszy uczeń ma osiem lat, a najstarszy – 60. Jak mówią w towarzystwie, zainteresowanie nauką jest tak duże, że szkoła niestety nie jest w stanie przyjąć wszystkich chętnych.
Zajęcia z języka polskiego będą odbywać się tu w trybie on-line. Poprowadzi je Paweł Kasprzyk, nauczyciel skierowany do Dubna przez Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą (ORPEG).
Uczniowie z Towarzystwa Odrodzenia Kultury Polskiej im. Juliusza Słowackiego w Krzemieńcu pod kierunkiem nauczycielki Bożeny Pająk (ORPEG) uczestniczyli w akcji w trybie zdalnym. Przygotowując się do Narodowego Czytania nagrali filmiki. Powstało ich kilka: w Ukrainie, w Chorwacji i Polsce.
Ewelina Groma – krzemieńczanka, dziś już studentka Uniwersytetu Warszawskiego, spędzająca pracowite wakacje w Chorwacji, czytała fragment powieści Elizy Orzeszkowej «Nad Niemnem» w przerwie między swoimi obowiązkami – jako niania.
Julia Czeczota – studentka II roku Uniwersytetu w Tarnopolu (od lat uczennica polskiej szkoły przy TOKP) czytała książkę Elizy Orzeszkowej w swoim ogrodzie w Krzemieńcu.
Uczennice XI klasy: Wiktoria Kominiarska, Diana Sobczuk oraz Jana Wolaniuk czytały fragmenty powieści w mieście Juliusza Słowackiego, a nauczycielka Bożena Pająk wraz z koleżanką Danutą Sowiar skierowaną przez ORPEG do Chmielnickiego oraz z uchodźczyniami z Ukrainy: Natalią Długunowycz i Aloną Sinikową, które jednocześnie są ich uczennicami, zorganizowały Narodowe Czytanie we Wrocławiu przed budynkiem Biblioteki Uniwersyteckiej.
Słowa Orzeszkowej zabrzmiały także w Polonijnym Stowarzyszeniu Kulturalno-Oświatowym w Tarnopolu. Tu powieść «Nad Niemnem» czytano 10 września.
Spotkanie tradycyjnie rozpoczęto od przeczytania listu okolicznościowego Prezydenta RP oraz wygłoszenia prelekcji na temat życia i twórczości pisarki.
Tegoroczne Czytanie – już ósme w Polonijnym Stowarzyszeniu Kulturalno-Oświatowym w Tarnopolu – było okazją nie tylko do wspólnego czytania, ale także do refleksji nad historią. Tradycyjnie wzięli w nim udział nie tylko członkowie i uczniowie PSKOT, ale także przyjaciele: nauczycielki polonistki i nauczycielki literatury światowej z Tarnopola i Białokrynicy, wykładowczynie z Katedry Języka Ukraińskiego i Slawistyki oraz studentki polonistyki Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Wołodymyra Hnatiuka w Tarnopolu i uczniowie Tarnopolskiej Szkoły Ogólnokształcącej Szkoły nr 27 im. Wiktora Górniaka.
Tekst: Natalia Denysiuk, Zofia Michalewicz, Anatol Olich, Wiesław Pisarski, Bożena Pająk, Maryna Wojnowa, Jana Kłymczuk
Fot. Piotr Bajdecki, Anatol Olich, Angelina Piweń, Bożena Pająk, Olesia Wyrsta