Object

Title: Zanieczyszczenie powietrza w uzdrowiskach polskich – problem gmin uzdrowiskowych oraz kuracjuszy = Air pollution in Polish health resorts – a problem for both local authorities and patients

Subtitle:

Przegląd Geograficzny T. 92 z. 1 (2020)

Publisher:

IGiPZ PAN

Place of publishing:

Warszawa

Description:

24 cm

Abstract:

Health resorts beside mineral water and muds should provide the best air quality which enables climatotherapy conducted in the open air. However the air in health resorts is polluted by particulate matter PM10, PM2.5 and benzo(a)pyrene the same as the rest of Poland – the most polluted European country. In Poland there are 45 statutory health resorts, 1 organized in underground salt mine excavation and 8 towns with a status of a spa protection area. In the years 2010-2018 permanent monitoring of PM10 was conducted only in 14 Polish spas and among them only in 5 since 2010. PM2.5 and B(a)P is measured in even less number of stations. The paper analyses the values of the average annual concentration of pollutants, the number of days with permissible levels, the annual courses but also the reasons for this state. A large part of the causes of poor air conditions are due to the lack of a state policy promoting renewable energy sources and "clean" technologies, maintenance and co-financing of unprofitable coal mines, but also because of ordinary poverty, and often the lack of reflection and knowledge about fatal consequences of the burning things that should never be burned at low temperatures. There are many more problems, but first of all without abandoning coal heating, without a wise state policy, spa municipalities cannot cope alone with the problem of air pollution.

References:

ATSDR, 1995, Public Health Statement for Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs), Agency for Toxic Substances and Disease Registry, http://www.atsdr.cdc.gov/ToxProfiles/tp69-c1-b.pdf (20.07.2017). ; Ba Q., Huang Ch., Fu Y., Li J., Chu R., Jia X., Wang H., 2016, Cumulative Metabolic Effects of Low-dose Benzo(a)pyrene Exposure on Human Cells, Toxicology Research, 5, s. 107-115. https://doi.org/10.1039/C5TX00378D ; Badyda A., 2016, Naukowcy na tropie klucza do zdrowego stylu życia, Teraz Środowisko, https:// www.teraz-srodowisko.pl/aktualnosci/Naukowcy-na-tropie-klucza-do-zdrowego-zycia-2599. html (28.09.2016). ; Badyda A., Majewski G., 2006, Analiza zmienności stężenia zanieczyszczeń komunikacyjnych w aglomeracji miejskiej na tle natężenia ruchu pojazdów i warunków meteorologicznych, Przegląd Naukowy Inżynieria i Ochrona Środowiska, 33, 1, s. 146-157. ; Boubel R.W., Fox D.L., Turner D.B., Stern A.C., 1994, Fundamentals of air pollution, Academic Press, London. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-050707-1.50010-X ; Bowe B., Xie Y., Yan Y., Al-Alu Z., 2019, Burden of Cause-Specific Mortality Associated With PM2.5 Air Pollution in the United States, JAMA Network Open, 11, 2, e1915834, doi: 10.1001/jamanetworkopen.2019.15834 (10.01.2020). ; Cao Q., Rui G., Liang Y., 2018, Study on PM2.5 pollution and the mortality due to lung cancer in China based on geographic weighted regression model, BMC Public Health, 925, doi: 10.1186/ s12889-018-5844-4. ; Chądzyńska E., 2016, Procesy demograficzne w małych miastach i ich wiejskim otoczenia na przykładzie województwa dolnośląskiego (okres 1995-2013), Studia Ekonomiczne, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, 279, s. 97-109. ; Czyste powietrze dla Buska, 2019, Urząd Miasta i Gminy Busko-Zdrój, http://busko.net.pl/czyste-powietrze-dla-buska, 3,1,1,1,28865,n.html (30.01.2020). ; Drzeniecka-Osiadacz A., 2017, Wymiana doświadczeń i budowanie relacji w strategii poprawy jakości powietrza, podsumowanie konferencji "Jakość powietrza a zdrowie", http://www.pie. pl/materialy/_upload/Konf_wpL_zan_pow_2017/prezentacje/P1_4_A_Drzeniecka_UWr.pdf (30.01.2020). ; Drzeniecka-Osiadacz A., Netzel P., 2010, Wpływ warunków meteorologicznych oraz cyrkulacji atmosferycznej na stężenie PM10 we Wrocławiu, Proccedings of ECOPole, 4, 2, s. 343-349. ; EEA, 2019, Air quality in Europe - 2019 report, Report No 10/2019, European Environment Agency, Copenhagen. ; EKO-UNIA, 2015, https://eko-unia.org.pl/projekt-od-niskiej-emisji-do-wysokiej-jakosci-powietrza/ (30.01.2020). ; GIOŚ, 2014, Stan Środowiska w Polsce. Raport 2014, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa. ; GIOŚ, 2018, Stan Środowiska w Polsce. Raport 2018, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa. ; GIOŚ, 2019, Raport problemowy na temat jakości powietrza w uzdrowiskach w Polsce w roku 2018, Warszawa. ; Gmina miejska Szczawno-Zdrój, powiat wałbrzyski, 2019, Statystyczne Vademecum Samorządowca, Urząd Statystyczny we Wrocławiu, https://stat.gov.pl/vademecum/vademecum_dolnoslaskie/ portrety_gmin/powiat_walbrzyski/gmina_m_szczawno_zdroj.pdf (20.03.2020). ; GUS, 2011, Lecznictwo uzdrowiskowe w Polsce w latach 2000-2010, Urząd Statystyczny, Kraków. ; GUS, 2018, Lecznictwo uzdrowiskowe w Polsce w województwie małopolskim w latach 2013-2017, Urząd Statystyczny, Kraków. ; GUS, 2019, Działalność lecznicza zakładów lecznictwa uzdrowiskowego i stacjonarnych zakładów rehabilitacji leczniczej w 2018 r., Urząd Statystyczny, Kraków. ; Guszała P., 2017, Wiadomo czym ogrzewają się jeleniogórzanie, https://www.jelonka.com/wiadomo-czym-ogrzewaja-sie-jeleniogorzanie-72702 (30.01.2020). ; Harrison R.M., Yin J., 2008, Sources and processes affecting carbonaceous aerosol in central England, Atmospheric Environment, 42, s.1413-1423. https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2007.11.004 ; IAQM, 2017, Land-use planning & development control: planning for air quality, Institute of Air Quality Management, Londyn, http://www.iaqm.co.uk/text/guidance/air-quality-planning-guidance.pdf (10.01.2020). ; IOŚ, 2011, Analiza stanu zanieczyszczenia powietrza pyłem PM10 i PM2,5 z uwzględnieniem składu chemicznego pyłu oraz wpływu źródeł naturalnych. Raport Syntetyczny, Inspekcja Ochrony Środowiska, Zabrze. ; Irwin R.J., Moiwerik M.V., Stevens L., Seese M.D., Basham W., 1997, Environmental contaminants encyclopedia. Benzo(a)pyrene entry, https://www.fws.gov/caribbean/ES/PDF/Contaminants/ benzoepy.pdf (10.01.2020). ; Jędrak J., Konduracka E., Badyda A., Dąbrowiecki A., 2017, Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, Stowarzyszenie Krakowski Alarm Smogowy, Kraków. ; Jędrychowski W., 1986, Epidemiologia. Wprowadzenie i metody, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa. ; Jędrychowski W., 1995, Review of recent studies from central and eastern Europe associating respiratory health effects with high levels of exposure to "traditional" air pollutants, Environmental Health Perspectives, 103, suppl. 2, s. 15-21. https://doi.org/10.1289/ehp.95103s215 ; Jędrychowski W., 2010, Epidemiologia w medycynie klinicznej i zdrowiu publicznym, Wydawnictwo UJ, Kraków. ; Juda-Rezler K., 2006, Oddziaływanie zanieczyszczeń powietrza na środowisko, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa. ; Juda-Rezler K., Toczko B. (red.), 2016, Pyły drobne w atmosferze. Kompendium wiedzy o zanieczyszczeniu powietrza pyłem zawieszonym w Polsce, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa. ; Kirschner H. (red.), 1996, Zarys medycyny środowiskowej, Wydawnictwo Akademii Medycznej, Warszawa. ; Kowalewski A., Markowski T., Śleszyński P. (red.), 2018, Studia nad chaosem przestrzennym, KPZK PAN, 182, s. 341-364. ; Kowalska M., Kocot K., 2016, Krótkoterminowe narażenie na drobny pył zawieszony w powietrzu (PM2,5 i PM10) a ryzyko zaburzeń rytmu serca i udarów mózgu, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 70, s. 1017-1025. https://doi.org/10.5604/17322693.1220389 ; Kowalska M., Kowalski M., 2014, Podręcznik nauczyciela, tom II. Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, Projekt TAB - Take a Breath! - Weź oddech! Program dla Europy Środkowej. https:// www.researchgate.net/publication/313897856_Wplyw_zanieczyszczen_powietrza_na_zdrowie_Tom_II_Podrecznik_nauczyciela (27.02.2020). ; Kuchcik M., 2000, Wpływ warunków aerosanitarnych i biometeorologicznych na zgony mieszkańców Warszawy, WGiSR UW, Warszawa (maszynopis rozprawy doktorskiej). ; Kuchcik M., 2003, The influence of aerosanitary and biometeorological conditions on the health and mortality of the inhabitants of Warsaw, [w:] M. Stopa-Boryczka (red.), Studies on the climate of Warsaw, Warsaw University, Faculty of Geography and Regional Studies, s. 155-166. ; Kuchcik M., Baranowski J., Słowińska S., Szmyd J., Błażejczyk K., 2018, Właściwości lecznicze klimatu uzdrowiska Szczawno-Zdrój (maszynopis - operat klimatyczny), IGiPZ PAN, Warszawa. ; Kuchcik M., Baranowski J., Szmyd J., Błażejczyk K., 2018, Właściwości lecznicze klimatu uzdrowiska Horyniec-Zdrój (maszynopis - operat klimatyczny), IGiPZ PAN, Warszawa. ; Kuchcik M., Baranowski J., Szmyd J., Błażejczyk K., 2018, Właściwości lecznicze klimatu uzdrowiska Busko-Zdrój (maszynopis - operat klimatyczny), IGiPZ PAN, Warszawa. ; Kuchcik M., Hildebrandt K., 2017, Zanieczyszczenie powietrza w aspekcie lecznictwa uzdrowiskowego, [w:] I. Ponikowska, J.W. Kochański (red.), Wielka Księga Balneologii, Medycyny Fizykalnej i Uzdrowiskowej, 1, Aluna, Konstancin-Jeziorna, s. 693-702. ; Kuchcik M., Milewski P., 2018, Zanieczyszczenie powietrza w Polsce - stan, przyczyny i skutki, [w:] A. Kowalewski, T. Markowski, P. Śleszyński (red.), Studia nad chaosem przestrzennym, KPZK PAN, 182, s. 341-364. ; Largeron Y., Staquet Ch., 2016, Persistent inversion dynamics and wintertime PM10 air pollution in Alpine valleys, Atmospheric Environment, 135, s. 92-108. https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2016.03.045 ; Leś E., Szymański J., 2016, Raport z działalności straży miejskich i gminnych związanej z interwencjami ws. spalania odpadów na terenie województwa dolnośląskiego, Dolnośląski Alarm Smogowy, Wrocław, https://dolnoslaskialarmsmogowy.pl/imgturysta/files/raport_das_straz_miejska_ smog.pdf (27.03.2020). ; LIFE-APIS/PL, 2018, http://life-apis.meteo.uni.wroc.pl/strona-glowna (30.01.2020). ; Marecik R., Króliczak P., Cyplik P., 2006, Fitoremediacja - alternatywa dla tradycyjnych metod oczyszczania środowiska, Biotechnolofia, 74, 3, s. 88-97. ; Martins N.R., Da Graca G.C., 2018, Impact of PM2.5 in indoor urban environments: A review, Sustainable Cities and Society, 42, s. 259-275. https://doi.org/10.1016/j.scs.2018.07.011 ; Menne B., Matthies F. (red.), 2009, Improving public health responses to extreme weather/heatwaves - EuroHEAT. Technical summary, WHO Regional Office for Europe, Kopenhaga. ; Morawska-Horawska M., Powroźnik M., Rysz M., Tumidajski T., 1984, Wpływ warunków meteorologicznych i aerosanitarnych na liczbę interwencji zespołów wyjazdowych pomocy doraźnej w niektórych grupach chorób na terenie Krakowa, Problemy Uzdrowiskowe, 1/2, s. 109-114. ; Niedźwiedź T., Ustrnul Z., 1989, Wpływ sytuacji synoptycznej na występowanie nad Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym typów pogody sprzyjających koncentracji lub rozpraszaniu zanieczyszczeń powietrza, Wiadomości IMGW, 12, 1-2, s. 31-39. ; Pelucchi C., Negri E., Gallus S., Boffetta P., Tramacere I., La Vecchia C., 2009, Long-term particulate matter exposure and mortality: a review of European epidemiological studies, BMC Public Health, 453, doi: 10.1186/1471-2458-9-453. ; PIE, 2017, Konferencja "Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie", Katowice, 9.10.2017, Polska Izba Ekologii, http://www.pie.pl/konferencje/wplyw-zanieczyszczen-powietrza-na-zdrowie.html (30.01.2020). ; Plan gospodarki niskoemisyjnej dla Gminy Busko-Zdrój, 2016, Consus Carbon Engineering sp. z o.o., Busko-Zdrój. ; Plan gospodarki niskoemisyjnej miasta i gminy Szczawnica, 2015, Pro Regio Consulting, Instytut Ekonomii Środowiska, Szczawnica. ; Plan gospodarki niskoemisyjnej miasta Jelenia Góra, 2015, Consus Carbon Engineering sp. z o.o., Jelenia Góra. ; Plan gospodarki niskoemisyjnej na lata 2014-2020 z perspektywą do 2030 r. dla 15 gmin Aglomeracji Wałbrzyskiej, 2014, Atmoterm, Wałbrzych. ; Program ochrony powietrza dla stref województwa dolnośląskiego, w których zostały przekroczone wartości dopuszczalne substancji w powietrzu, 2012, Załącznik do uchwały nr XX/468/12 Sejmiku Województwa Dolnośląskiego z dnia 9 lutego 2012 r. ; Program ochrony powietrza dla województwa dolnośląskiego, część B. Miasto Jelenia Góra, 2011, Biuro Studiów i Pomiarów Proekologicznych "EKOMETRIA" Sp. z o.o., Gdańsk. ; Putko P., Witkiewicz Z., 2019, Metody analityczne stosowane w normach dotyczących analizy zanieczyszczeń środowiska, Aparatura Badawcza i Dydaktyczna, 24, 2, s. 130-139. ; Rai P.K., 2015, Multifaceted health impacts of particulate matter (PM) and its management: an overview, Environmental Skeptics and Critics, 4, 1, s. 1-26. ; Samoli E., Touloumi G., Zanobetti A., Le Tertre A., Schindler Chr., Atkinson R., Vonk J., Rossi G., Saez M., Rabczenko D., Schwartz J., Katsouyanni K., 2003, Investigating the Dose-response Relation Between Air Pollution and Total Mortality in the APHEA-2 Multicity Project, Occupational and Environmental Medicine, 60, s. 977-982. https://doi.org/10.1136/oem.60.12.977 ; Rabczenko D., Wojtyniak B., Wysocki M., Goryński P., 2005, Krótkookresowy wpływ zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego dwutlenkiem siarki, pyłami zawieszonymi i dwutlenkiem azotu na umieralność mieszkańców miast w Polsce, Przegląd Epidemiologiczny, 59, s. 969-979. ; Rusin M., Marchwińska-Wyrwał E., 2014, Zagrożenia zdrowotne związane ze środowiskowym narażeniem na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), Medycyna Środowiskowa, 17, 3, s. 7-13. ; Seńczuk W., 2002, Toksykologia, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa. ; Sówka I., Kobus D., Skotak K., Zathey M., Merenda B., Paciorek M., 2019, Assessment of the health risk related to air pollution in selected polish health resort, Journal of Ecological Engineering, 20, 10, s. 132-145. https://doi.org/10.12911/22998993/113142 ; Sunyer J., Esnaola M., Alvarez-Pedrerol M., Forns J., Rivas I., López-Vicente M., Suades-González E., Foraster M., Garcia-Esteban R., Basagaña X., Viana M., Cirach M., Moreno T., Alastuey A., Sebastian-Galles N., Nieuwenhuijsen M., Querol X., 2015, Association between traffic-related air pollution in schools and cognitive development in primary school children: a prospective cohort study, PLOS Medicine, 12, 3, e1001792, doi: 10.1371/journal.pmed.1001792. ; Uchwała nr XXXIV/390/09 Rady Miejskiej w Busku-Zdroju, 2009, https://dl.umig.busko.pl/uchwaly/2009/2009_XXXIV_390.pdf (10.02.1018). ; Uchwała nr XXIV/329/13 Rady Miejskiej w Busku-Zdroju, 2013, https://dl.umig.busko.pl/uchwaly/2013/2013_XXIV_329.pdf (10.02.1018). ; Uchwała nr XX/273/2016 Rady Miejskiej w Busku-Zdroju, 2016, https://dl.umig.busko.pl/uchwaly/2016/2016_XX_273.pdf (10.02.1018). ; USEPA, 2019, Wood Smoke and Your Health, https://www.epa.gov/burnwise/wood-smoke-andyour-health (20.03.2020). ; Walczewski J., 1994, Problem prognozowania porannej ewolucji warstwy granicznej przy prognozowaniu porannych maksimów immisji, Wiadomości IMGW, 17, 3, s. 81-90. ; WHO, 2006, WHO air quality guidelines for particulate matter, ozone, nitrogen dioxide and sulfur dioxide. Global update 2005. Summary of risk assessment, World Health Organization, Genewa, www.who.int/phe/health_topics/outdoorair/outdoorair_aqg/en (12.02.1018). ; WHO, 2007, Health relevance of particulate matter from various sources, http://www.euro.who. int/__data/assets/pdf_file/0007/78658/E90672.pdf (12.02.1018). ; WHO, 2013, Health effects of particulate matter, World Health Organization, Regional Office for Europe, http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0006/189051/Health-effects-of-particulate-matter-final-Eng.pdf (12.02.1018). ; WHO, 2016, Ambient air pollution: A global assessment of exposure and burden of disease, https://www.who.int/publications-detail/ambient-air-pollution-a-global-assessment-of-exposure-and-burden-of-disease (12.02.1018). ; Wieczorek J., Wieczorek Z., Mozolewski W., Pomianowski J., 2011, Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne w pyle PM10, Inżynieria i Aparatura Chemiczna, 50, 2, s. 26-27. ; WIOŚ, 2018, Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w 2017 roku, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie, Kraków, http://www.krakow.pios.gov.pl/Press/publikacje/raporty/raport17/raport2017.pdf (30.01.2020).

Relation:

Przegląd Geograficzny

Volume:

92

Issue:

1

Start page:

109

End page:

134

Format:

File size 1,6 MB ; application/octet-stream

Resource Identifier:

oai:rcin.org.pl:125093 ; 0033-2143 (print) ; 2300-8466 (on-line) ; 10.7163/PrzG.2020.1.7

Source:

CBGiOS. IGiPZ PAN, sygn.: Cz.181, Cz.3136, Cz.4187 ; click here to follow the link

Language:

pol

Language of abstract:

eng

Rights:

Creative Commons Attribution BY 4.0 license

Terms of use:

Copyright-protected material. [CC BY 4.0] May be used within the scope specified in Creative Commons Attribution BY 4.0 license, full text available at: ; -

Digitizing institution:

Institute of Geography and Spatial Organization of the Polish Academy of Sciences

Original in:

Central Library of Geography and Environmental Protection. Institute of Geography and Spatial Organization PAS

Projects co-financed by:

Operational Program Digital Poland, 2014-2020, Measure 2.3: Digital accessibility and usefulness of public sector information; funds from the European Regional Development Fund and national co-financing from the state budget.

×

Citation

Citation style:

This page uses 'cookies'. More information