Nad genezą Wielkiej Czystki. Wątek polski 1926–1937

Friszke, Andrzej (1956– )

doi:0419-8824

- ris
- BibTeX
- EndNote
- Csv

Nad genezą Wielkiej Czystki. Wątek polski 1926–1937 Friszke, Andrzej (1956– )

Object structure

Nad genezą Wielkiej Czystki. Wątek polski 1926–1937

Dzieje Najnowsze : [kwartalnik poświęcony historii XX wieku], R. 57 z. 4 (2025) ; Studia i artykuły

Friszke, Andrzej (1956– )

Polska Akademia Nauk, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla ; Fundacja Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Institute of History of the Polish Academy of Sciences

Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk

Warszawa

2025

p. 5-35 ; Summary in English.

Stalinism ; Communist Party of Poland (Komunistyczna Partia Polski) ; Ukraine ; terror ; Great Purge ; Komunistyczna Partia Polski - history ; political purges - Soviet Union - history

The Great Purge carried out in the USSR in 1936–1938 has long been studied by historians of Soviet communism. William J. Chase’s monograph ('Enemies within the Gates? The Comintern and the Stalinist Repression, 1934–1939') revealed the process of the intensifying purge in the Comintern’s leadership, including mass repression against Polish communists. This topic, which is separate from the mainstream of the Great Purge and linked to earlier repression against Ukrainian and Belarusian communists, is the subject of the considerations below. They are possible thanks to the introduction into scientific circulation of many files produced by the Soviet security apparatus in Ukraine, the analysis of files transferred after 1956 from the USSR to the party history department at the Central Committee of the Polish United Workers’ Party, and the accounts collected at that time. The themes of the Great Purge of Polish communists were also treated as particularly sensitive during the period of de-Stalinization, and only a few documents from the Soviet files were transferred. After the USSR stopped commemorating Stalin’s crimes in 1964, the flow of materials from Soviet archives ceased, and accounts of these matters were no longer collected. Nevertheless, the few materials that have been found deserve attention and should be compared with the published soviet documents.

Bergman A., Sprawy białoruskie w II Rzeczypospolitej, Warszawa 1984.
Bortnowski R.R., Z archipelagu pamięci, Warszawa 2002.
Bruski J.J., Między prometeizmem a realpolitik. II Rzeczpospolita wobec Ukrainy Sowieckiej 1921–1926, Kraków 2010.
Chase W.J., Enemies Within the Gates? The Comintern and the Stalinist Repression 1934–1939, New Haven and London 2001.
Cimek H., Komuniści, Polska, Stalin 1918–1939, Białystok 1990.
Firsow F., Jażborowska I., Międzynarodówka Komunistyczna a Komunistyczna Partia Polski, w: Tragedia Komunistycznej Partii Polski, red. J. Maciszewski, Warszawa 1989, s. 9–79.
Friszke A., Czekanie na rewolucję. Komuniści w II Rzeczypospolitej 1921–1926, Warszawa 2023.
Friszke A., Komunistyczna Partia Polski 1926–1937 – stan organizacji. Rekonesans archiwalny, „Przegląd Historyczny” 2025, t. CXVI, z. 2, s. 77–106.
Gadomski B., Biografia agenta. Największy agent policji politycznej II RP. Józef-Josek Mützenmacher (1903–1947), Warszawa 2009.
Gadomski B., „Polski Fouche. Biografia Henryka Kaweckiego”, [maszynopis].
Iwański G., Czeszejko-Sochacki Jerzy, w: Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 1, red. F. Tych, Warszawa 1978, s. 485–487.
Iwański G., Kotowicz Leon, w: Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 3, red. F. Tych, Warszawa 1992, s. 336–338.
Klonowicz S., Wacław Wróblewski, „Z Pola Walki” 1962, nr 1, s. 183–201.
Kochański A., Purman Leon, w: Polski słownik biograficzny, t. 29, Warszawa 1986, s. 408–410.
Kolebacz B., Komunistyczna Partia Polski 1923–1929. Problemy ideologiczne, Warszawa 1984.
Nazarewicz R., Komintern a lewica polska. Wybrane problemy, Warszawa 2008.
Pepłoński A., Wywiad polski na ZSRR 1921–1939, Warszawa 2010.
Radziejowski J., Komunistyczna Partia Zachodniej Ukrainy 1919–1929. Węzłowe problemy ideologiczne, Kraków 1976.
Radziejowski J., Prądy niepodległościowe w ukraińskim ruchu komunistycznym, „Krytyka” (Warszawa) 1987, nr 23–24, s. 103–108.
Raszkowska Z., Toruńczyk R., Berman Bronisław – Stasiak Wiktor, w: Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 1, red. F. Tych, Warszawa 1978, s. 188–189.
Reguła J.A., Historia Komunistycznej Partii Polski w świetle faktów i dokumentów, Warszawa 1934.
Semczyszyn M., „O polską republikę rad!” Działalność polskich komunistów na terenach Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w latach 1920–1937, w: Lewica polska. Koncepcje-ludzie-działalność, t. 2, red. E. Krasucki, T. Sikorski, A. Wątor, Wrocław 2012, s. 45–62.
Sommer T., Operacja antypolska NKWD 1937–1938, Warszawa 2014 (wyd. 2. uzup., Gdańsk 2020).
Stroński H., Represje stalinizmu wobec ludności polskiej na Ukrainie w latach 1929–1939, Warszawa 1998.
Świetlikowa F., Bukshorn Pinkus – Julski Wiktor, w: Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 1, red. F. Tych, Warszawa 1978, s. 358.
Trembicka K., Między apologią a negacją. Studium myśli politycznej Komunistycznej Partii Polski w latach 1918–1932, Lublin 1995.
Trembicka K., Między utopią a rzeczywistością. Myśl polityczna Komunistycznej Partii Polski (1918–1938), Lublin 2007.
Werth N., Państwo przeciw społeczeństwu. Przemoc, represje i terror w Związku Sowieckim, w: S. Courtois et al., Czarna księga komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania, Warszawa 1999, s. 57–253.
Шаповал Ю., Олександр Шумський. Життя, доля, невідомі документи, Київ–Львів 2017.