Continuity or Great Transformation? Corded Ware Culture Communities in the Lower Oder Region at the Threshold of the Bronze Age (2300–2000 BCE)

Matuszewska, Agnieszka

doi:0066-5924

- ris
- BibTeX
- EndNote
- Csv

Continuity or Great Transformation? Corded Ware Culture Communities in the Lower Oder Region at the Threshold of the Bronze Age (2300–2000 BCE) Matuszewska, Agnieszka

Object structure

Continuity or Great Transformation? Corded Ware Culture Communities in the Lower Oder Region at the Threshold of the Bronze Age (2300–2000 BCE)

Matuszewska, Agnieszka

Institute of Archaeology and Ethnology Polish Academy of Sciences

archaeology ; Late Neolithic ; Early Bronze Age ; Lower Oder region ; pottery ; flint daggers ; radiocarbon dating ; palynological data

This article explores the issue of continuity versus socio-cultural transformation in the Lower Oder region during the Late Neolithic and Early Bronze Age (2300–2000 BCE). An integrated analysis of material culture, settlement patterns, and environmental data highlights the complexity of cultural dynamics in this area. Elements of the Corded Ware Culture (CWC), the Bell Beaker phenomenon (BB), and southern influences linked to the Proto-Únětice Culture (PÚC) have been identified; however, their interrelations cannot be reduced to a simple chronological succession. Particular attention is given to ceramic forms and flint daggers, which reflect local adaptations of the cultural “packages” characteristic of the BB phenomenon, alongside the persistence of CWC traditions. Moreover, palynological evidence provides insights into landscape use and subsistence strategies during this transitional period. The study argues that, rather than undergoing an abrupt cultural rupture, the region experienced a gradual, multifaceted transformation marked by considerable microregional diversity.

Apel, J. 2001. Daggers, Knowledge & Power. The social aspects of flint-dagger technology in Scandinavia 2350–1500 cal BC. Uppsala.
Apel, J. 2008. Knowledge, know-how and raw material – the production of Late Neolithic flint daggers in Scandinavia. Journal of Archaeological Method and Theory 15(1): 91–111. DOI: https://doi.org/10.1007/s10816-007-9044-2
Berlekamp, H. 1955. Die Steingräber von Dumsevitz auf Rügen. Bodendenkmalpflege in Mecklenburg. Jahrbuch 1955: 36–60.
Bugaj, U. 2017. Únětice metal finds from western Poland: an archaeometallurgical perspective. In P. Urbańczyk (ed.), The Past Societies. Polish lands from the first evidence of human presence to the early Middle Ages. Volume 3 (U. Bugaj ed.) 3000–500 BC, 27–48. Warszawa.
Cruise, G. M. 1990. Stratygrafia pyłkowa dwóch holoceńskich torfowisk. Review of Palaeobotany and Palynology 63: 299–313. DOI: https://doi.org/10.1016/0034-6667(90)90106-S
Czebreszuk, J. 2001. Schyłek neolitu i początki epoki brązu w strefie południowo-zachodniobałtyckiej (III i początki II tys. przed Chr.). Poznań.
Czebreszuk, J. 2003. Bell Beakers from West to East. In P. Bogucki and P. J. Crabtree (eds), Ancient Europe 8000 B.C.–A.D. 1000: Encyclopedia of the Barbarian World, 476–488. New York.
Czebreszuk, J. and Szmyt, M. 2003. The northeast frontier of Bell Beakers. First step to outline. In J. Czebreszuk and M. Szmyt (eds), The Northeast Frontier of Bell Beakers. Proceedings of the symposium held at the Adam Mickiewicz University, Poznań (Poland), May 26–29, 2002, 283–286. Oxford. British Archaeological Reports International Series 1155. DOI: https://doi.org/10.30861/9781841715254
Czebreszuk, J. and Szmyt, M. 2012. Bell Beakers and the cultural milieu of north European plain. In H. Fokkens and F. Nicolis (eds), Background to Beakers. Inquiries into regional cultural backgrounds of the Bell Beaker complex, 157–175. Leiden.
Czebreszuk, J. and Kozłowska-Skoczka, D. 2008. Sztylety krzemienne na Pomorzu Zachodnim. Szczecin.
Empereur, J.-Y. and Picon, M. 1989. Les régions de production d’amphores impériales en Méditerranée orientale. In M. Lenoir, D. Manacorda and C. Panella (eds), Anfore Romane e Storia Economica: un Decennio di Ricerche. Atti del Colloquio di Siena (22-24 maggio 1986), 223–248. Rome.
Gibson, A. M. (ed.). 2019. Bell Beaker Settlement of Europe. The Bell Beaker phenomenon from a domestic perspective. Prehistoric Society Research Paper 9. Oxford-Philadelphia: Oxbow Books. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvkjb2zq
Glob, P. V. 1944. Studier over den jyske enkeltgravskultur. Aarbøger 1944: 5–283.
Gomart, L., Weiner, A., Gabriele, M., Durrenmath, G., Sorin, S., Angeli, L., Colombo, M., Fabbri, C., Maggi, R., Panelli, Ch., Pisani, D. F., Radi, G., Tozzi, C. and Binder, D. 2017. Spiralled patchwork in pottery manufacture and the introduction of farming to Southern Europe. Antiquity 91(360): 1501–1514. https://doi.org/10.15184/aqy.2017.187 DOI: https://doi.org/10.15184/aqy.2017.187
Gosselain, O. P. 2000. Materializing identities: An African perspective. Journal of Archaeological Method and Theory 7: 187–217. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1026558503986
Heitz, C. and Stapfer, R. (eds). 2017. Mobility and Pottery Production. Archaeological & Anthropological Perspectives. Leiden.
Herking, C. M. 2004. Pollenanalytische Untersuchungen zur holozänen Vegetationsgeschichte entlang des östlichen unteren Odertals und südlichen unteren Wartatals in Nordwestpolen. Unpublished PhD thesis, University of Göttingen.
Jahns, S., Alsleben, A., Bittmann, F., Brande, A., Christiansen, J., Dannath, Y., Effenberger, H., Giesecke, T., Jäger, K.-D., Kirleis, W., Klooß, S., Kloss, K., Kroll, H., Lange, E., Medović, A., Neef, R., Stika, H.-P., Sudhaus, D., Wiethold, J. and Wolters, S. 2018. Zur Geschichte der nacheiszeitlichen Umwelt und der Kulturpflanzen im Land Brandenburg. Beiträge zur Archäozoologie und Prähistorischen Anthropologie 11: 9–35.
Jahns, S. and Herking, Ch. 2002. Zur holozänen und pleistozänen Vegetationsgeschichte im westlichen unteren Odergebiet. In E. Gringmuth-Dallmer and L. Leciejewicz (eds), Forschungen zu Mensch und Umwelt im Odergebiet in ur- und frühgeschichtlicher Zeit, 33–49. Mainz am Rhein.
Kaczmarek, M. 2018. Pomorze w epoce brązu – kilka refleksji o stanie i potrzebach badań. Pomorania Antiqua 27: 7–22.
Kaufmann, D. 1969. Keramische Funde der Einzelgrabkultur bzw. Oderschnurkeramik in den mecklenburgischen Bezirken. In H. Behrens and F. Schlette (eds), Die neolithischen Becherkultur im Gebiet der DDR und ihre europäischen Beziehungen, 115–123. Halle.
Kleijne, J. 2019. Embracing Bell Beaker: Adopting new ideas and objects across Europe during the later 3rd millennium BC (c. 2600–2000 BC). Leiden. DOI: https://doi.org/10.59641/c5467fo
Kośko, A. 1979. Rozwój kulturowy społeczności Kujaw w okresie schyłkowego neolitu i wczesnej epoki brązu. Poznań.
Kowalski, K. and Kozłowska-Skoczka, D. 2011. Barnisław, stanowisko 32, gm. Kołbaskowo. Przyczynek do badań nad początkami epoki brązu w strefie dolnej Odry. Materiały Zachodniopomorskie. Nowa Seria 1(6/7): 43–85.
Kowalski, K., Matuszewska, A. and Teul, I. 2010. Groby wielopochówkowe dolnoodrzańskiej grupy kultury ceramiki sznurowej. In S. Czopek and S. Kadrow (eds), Myślą i łopatą. Studia archeologiczne dedykowane wybitnemu uczonemu Janowi Machnikowi w osiemdziesiątą rocznicę urodzin przez przyjaciół, kolegów i uczniów, 219–233. Rzeszów.
Kowalski, K., Matuszewska, A., Teul, I. and Ossowski, A. 2011. Grób zbiorowy kultury ceramiki sznurowej ze stanowiska 23 w Czelinie, w województwie zachodniopomorskim. In M. Fudziński and H. Paner (eds), XVII Sesja Pomorzoznawcza, vol. 1: Od epoki kamienia do wczesnego średniowiecza, 79–88. Gdańsk.
Kowalski, K. and Matuszewska, A. 2011. Źródła kultury ceramiki sznurowej ze stanowiska 23 w Czelinie w świetle problematyki wyposażenia grobów ze schyłku neolitu i początku epoki brązu nad dolną Odrą. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica 28: 57–73. https://doi.org/10.18778/0208-6034.28.03 DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6034.28.03
Kozłowska, D. 2022. Sztylet krzemienny z Bezrzecza koło Szczecina. Materiały Zachodniopomorskie. Nowa Seria 18: 251–257.
Kozłowska, D. 2024. Początki epoki brązu w strefie dolnej Odry. Katalog znalezisk. Szczecin.
Latałowa, M. 1992. Man and vegetation in the pollen diagrams from Wolin Island (NW Poland). Acta Palaeobotanica 32(1): 123–249.
Lempuhl, R. 2020. Die Stratigrafie von Altgaul, Lkr. Märkisch-Oderland. Siedlungsarchäologische Studien am Übergang vom Endneolithikum zur Frühbronzezeit. Wünsdorf.
Matuszewska, A. 2011. Kultura ceramiki sznurowej na Dolnym Nadodrzu. Poznań.
Matuszewska, A. 2016. Materiały późnoneolityczne ze Wzgórza Młynówka w Wolinie. Materiały Zachodniopomorskie. Nowa Seria 12: 125–131.
Matuszewska, A., Kozłowska, D., Kowalski, K. and Czebreszuk, J. 2025. The phenomenon of flint daggers in Western Pomerania in the context of the latest research on the transition between the Neolithic and Bronze Age in the Lower Odra region. (in print).
Orton, C., Tyers, P. and Vince, A. 1993. Pottery in Archaeology. Cambridge.
Rice, P. M. 1987. Pottery Analysis: A Sourcebook. Chicago.
Roux, V. 2011. Anthropological interpretation of ceramic assemblages: foundations and implementations of technological analysis. In S. Scarcella (ed.), Archaeological Ceramics: A Review of Current Research, 80–88. Oxford. British Archaeological Reports International Series 2193.
Roux, V. 2016. Ceramic manufacture: the chaîne opératoire approach. In A. Hunt (ed.), The Oxford Handbook of Archaeological Ceramic Analysis, 101–113. Oxford. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199681532.013.8 DOI: https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199681532.013.8
Schroeder, R. 1951. Die Nordgruppe der Oderschnurkeramik. Vorgeschichtliche Forschungen, 14. Berlin. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110843620
Seyer, H. 1971. Ein Brandgrab der Oderschnurkeramik von Berlin-Köpenick. Ausgrabung und Funde 16(3): 132–134.
Struve, K. 1955. Die Einzelgrabkultur in Schleswig-Holstein und ihre kontinentalen Beziehungen. Neumünster: Wachholtz.
Teska, S., Pyżewicz, K. and Majorek, P. 2018. Dystrybucja i rola sztyletów krzemiennych wśród spo-łeczności grupy kościańskiej kultury unietyckiej – analiza typologiczno-chronologiczna materiałów z Niziny Wielkopolsko-Kujawskiej oraz studium przypadku znaleziska z Bronikowa (gm. Śmigiel). Folia Praehistorica Posnaniensia 23: 169–188. DOI: https://doi.org/10.14746/fpp.2018.23.08
Vander Linden, M. 2024. The Bell Beaker Phenomenon in Europe. A Harmony of Difference. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009496872 DOI: https://doi.org/10.1017/9781009496872
Wallaert-Pêtre, H. 2001. Learning how to make the right pots: apprenticeship strategies and material culture. A case study in handmade pottery from Cameroon. Journal of Anthropological Research 57: 471–493. DOI: https://doi.org/10.1086/jar.57.4.3631356
Wetzel, G. 1969. Oderschnurkeramik und Einzelgrabkultur in Brandenburg. In H. Behrens and F. Schlette (eds), Die neolithischen Becherkultur im Gebiet der DDR und ihre europäischen Beziehungen, 101–113. Halle.