Paradoksy kreacji dziedzictwa miejskości. Lanckorona wsią czy miastem?

Godula-Węcławowicz, Róża

doi:0071-1861

Skip to main menu
Skip to search engine
Skip to content
Skip to footer

Download

Title: Paradoksy kreacji dziedzictwa miejskości. Lanckorona wsią czy miastem?

Abstract:

Polish discourses on cultural heritage problems are dominated by issues related to the difficult past – the events of World War II, the period of real socialism, the legacy of Jewish or German cul-ture. On the other hand, many of its local varieties require analysis in the context of cultural changes taking place today. This is an uninterrupted process that has been ongoing in Poland since the change of the political, economic and social system after 1989, and accelerated after Poland’s accession to the European Union in 2004. To illustrate local problems, an example of a small town in Lesser Poland was chosen, where the problems of systemic transformation are focused as if through a lens and ideas and values disseminated in global circulation clash with local traditions. From the wide range of local dilemmas, controversies around the heritage of the urban past have been coming to the fore for several years, which are clearly revealed in the context of development strategies and local memory. In this article I analyse how local development strategies influence the attitude towards the past and the pro-cess of creating heritage, shaping community and local identity, including defining oneself in terms of rurality or urbanity.

References:

Ashworth Gregory 2004, Tourism and the Heritage of Atrocity: Managing the Heritage of South African Apartheid for Entertainment, University of Groningen.
Ashworth Gregory 2015, Sfragmentaryzowane dziedzictwo. Sfragmentaryzowany instrument sfragmentaryzowanej polityki, [w:] tenże, Planowanie dziedzictwa, tłum. M. Duda-Gryc, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków, s. 91–104.
Banaszkiewicz Magdalena, 2018, Turystyka w miejscach kłopotliwego dziedzictwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Banaszkiewicz Magdalena 2022, Tourism and Heritage in the Chornobyl Exclusion Zone, Routledge, London.
Bendix Regina F., Eggert Aditva, Peselmann Arnika (red.) 2012, Heritage Regimes and the State, Göttingen University Press, Göttingen.
Berdecka Anna 1974, Nowe lokacje miast królewskich w Małopolsce w latach 1333–1370. Chronologia i rozmieszczenie, Przegląd Historyczny, t. 65, nr 4, s. 593–624.
Bieniarzówna Janina 1953, Dwa wystąpienia chłopskie w starostwie lanckorońskiem w latach 1670 i 1699/1700, Przegląd Historyczny, t. 44, nr 3, s. 334–351.
Bukalska Izabela 2019, Recepcja metodologii teorii ugruntowanej wśród polskich badaczy – refleksje 50 lat po publikacji Barney’a G. Glasera i Anselma L. Straussa, Przegląd Socjologii Jakościowej, t. 15, nr 3, s. 92–114.
Bukraba-Rylska Izabela 2008, Socjologia wsi polskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Bukraba-Rylska Izabela 2018, O potrzebie i korzyściach z badania wsi i rolnictwa w Polsce, Wieś i Rolnictwo, t. 2, nr 172, s. 13–30.
Buliński Tarzycjusz 2019, Informator, rozmówca, wspólnik. Obrazy relacji Antropologa z Innym, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Etnograficzne, z. 1, s. 1–16.
Chadha Ashish 2006, Ambivalent Heritage: Between Affect and Ideology in a Colonial Cemetery: Between Affect and Ideology in a Colonial Cemetery, Journal of Material Culture, vol. 11/3, s. 339-363, https://doi.org/10.1177/1359183506068809. DOI: https://doi.org/10.1177/1359183506068809
Dymitrow Mirek 2015, The Concept of Urbanity in Light of the Municipal Reform in Interwar Poland / Pojęcie miejskości w świetle reformy gminnej w Polsce międzywojennej, [w:] R. Krzysztofik, M. Dymitrow (red.), Degraded and Restituted Towns in Poland. Origins, Development, Problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy, Gothenburg–Warszawa, s. 61–115.
Flyvbjerg Bent 2005, Pięć mitów o badaniach typu studium przypadku, Studia Socjologiczne, t. 177, nr 2, s. 41–69.
Glaser Barney G., Strauss Anselm L. 1967, Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research, Aldine Transaction A Division of Transaction Publishers, New Brunswick (U.S.A.) – London (U.K.).
Glaser Barney G., Strauss Anselm L. 2009, Odkrywanie teorii ugruntowanej. Strategie badania jakościowego, tłum. M. Gorzko, Zakład Wydawnictwo Nomos, Kraków.
Godula-Węcławowicz Róża 2010, Miasteczko Lanckorona. Mityzacja przeszłości, [w:] B. Soukupová, H. Novotná, Z. Jurková, A. Stawarz (red.), Evropskéměsto. Identita, symbol, mýtus, ZING PRINT, Bratislava, s. 167–173.
Godula-Węcławowicz Róża, 2020, Tutejsi i przybysze. Przyczynek do autoetnografii Lanckorony, Zeszyty Wiejskie, z. 26, s. 203–220.
Godula-Węcławowicz Róża, Węcławowicz Tomasz 2021, Lanckoroński pejzaż z problemami rewaloryzacji w tle. Cz. I / Lanckorona’s Townscape with a Range of Conservation and Renovation Problems in the Background: Part I, Wiadomości Konserwatorskie – Journal of Heritage Conservation, vol. 66, s. 134–143.
Goszczyński Wojciech 2023, Idylle, hybrydy i heterotopie. Wiejskość i jedzenie w alternatywnych sieciach żywieniowych, Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Warszawa.
Halamska Maria 2011a, Wiejskość jako kategoria socjologiczna, Wieś i Rolnictwo, nr 1 (150), s. 37–54.
Halamska Maria (red.) 2011b, Wieś jako przedmiot badań naukowych na początku XXI wieku, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Halamska Maria 2013, Żyć na wsi: elementy stylu życia, Wieś i Rolnictwo, nr 1 (158), s. 25–43.
Harrison Rodney 2010, The Politics of Heritage, [w:] R. Harrison (red), Understanding the politics of heritage, Manchester University Press in association with the Open University, Manchester, s. 5–42.
Harrison Rodney 2012, Forgetting to Remember, Remembering to Forget: Late Modern Heritage Practices, Sustainability and the ‘Crisis’ of Accumulation of the Past, International Journal of Heritage Studies, vol. 19/6, s. 579–595.
Harrison Rodney 2013, Heritage: Critical Approaches, Routledge, Abingdon–New York.
Harrison Rodney 2015, Beyond „Natural” and „Cultural” Heritage: Toward an Ontological Politics of Heritage in the Age of Anthropocene, Heritage & Society, vol. 8, nr 1, s. 24–42.
Harrison Rodney 2019, On Heritage Ontologies: Rethinking the Material Worlds of Heritage, Anthropological Quarterly, vol. 91, nr 4, s. 1365–1384.
Hayano David M., 1979, Auto-Ethnography: Paradigms, Problems, and Prospects, Human Organization, vol. 38, nr 1, s. 99–104.
Holton Judith A., Walsh Isabelle 2017, Classic Grounded Theory: Applications With Qualitative and Quantitative Data, Sage Publications, Los Angeles.
Hryhorczuk Nicholas 2019, Radioactive Heritage: The Universal Value of Chernobyl as a Dark Heritage Site, „Qualitative Inquiry”, vol. 25 (9–10), s. 1047–1055.
Janas Krzysztof 2020, Miejskość jako styl życia, czyli gdzie się podziali nowi mieszczanie? Przegląd Socjologiczny, nr 69 (2), s. 73–94.
Jurek Tomasz (red.) 2010–2022, Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, edycja elektroniczna http://www.slownik.ihpan.edu.pl/index.php, s. 420–426.
Kacperczyk Anna (red.) 2014, Autoetnografia – technika, metoda, nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii, Przegląd Socjologii Jakościowej, t. 10, nr 3, s. 32–74.
Kafar Marcin, Kacperczyk Anna (red.) 2020, Autoetnograficzne „zbliżenia” i „oddalenia. O autoetnografii w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Biskupska Kamilla, Ciechorska-Kulesza Karolina (red.) 2024, Kłopotliwe dziedzictwo, Kultura i Społeczeństwo, t. 68, nr 1, s. 3–16.
Konecki Krzysztof 2018, Classic Grounded Theory – The Latest Version: Interpretation of Classic Grounded Theory as a Meta-Theory for Research, Symbolic Interaction, vol. 41, s. 547–564.
Kowalski Krzysztof 2017, Od zabytku do dyskursu. O kilku źródłach współczesnej definicji dziedzictwa, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Etnograficzne, t. 45, z. 1, s. 1–14.
Kruczek Zygmunt, Nowak Agnieszka 2019, Miasto w cieniu muzeum. Problemy rozwoju turystyki w Oświęcimiu, Tourism, t. 29, nr 1, s. 47–55.
Krzemień Marek P. 2016, Lanckorona, Agencja Reklamowo-Wydawnicza „Ostoja”, Cianowice.
Lenczowski Franciszek 1973, Z dziejów Lanckorony, Studia Historyczne, R. 16, nr 4, s. 569–583.
Łaciak Beata 2010, Skąd się biorą nasze style życia i jakie mają znaczenie dla rozwoju Polski oraz polityki publicznej? [w:] taż (red.), Polskie style życia. Między miastem a wsią, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk, s. 5–11.
Macdonald Sharon 2009, Difficult Heritage. Negotiating the Nazi Past in Nuremberg and Beyond, Routledge, London.
Macdonald Sharon 2013. Memorylands. Heritage and Identity in Europe Today, Routledge, New York.
Meskell Lynn 2002, Negative Heritage and Past Mastering in Archaeology, Anthropological Quarterly, vol. 75, nr 3, s. 557–574.
Meskell Lynn 2018, Future in Ruins. UNESCO, World Heritage and the Dream of Peace, Oxford University Press, Oxford.
Mitkowska Anna 2019, Lanckorona’s Market Square in the Context of the Landscape, Technical Transaction, vol. 116, nr 4, s. 45–70.
Murzyn Michał 2016, Od pojęcia zabytku do koncepcji dziedzictwa kulturowego, [w:] Ł. Gaweł, W. Pokojska, A. Pudełko (red.), Ochrona i zarządzanie dziedzictwem kulturowym, Wydawnictwo Attyka, Kraków, s. 13–43.
Murzyn-Kupisz Monika, Hołuj Dominika, Działek Jarosław 2022, Dziedzictwo kulturowe w badaniach, t. 3: Społeczno-ekonomiczne oddziaływanie dziedzictwa kulturowego Stan badań oraz perspektywy i potrzeby badawcze w kontekście polskim, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Jagielloński, Warszawa–Kraków.
Nieroba Elżbieta, Czerner Anna, Szczepański Marek S. (red.) 2009, Między nostalgią a nadzieją. Dziedzictwo kulturowe w ujęciu interdyscyplinarnym, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole.
Ossowska Maria 1973, Ethos rycerski i jego odmiany, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Ossowski Stanisław 1946, Analiza socjologiczna pojęcia ojczyzny, Myśl Współczesna, lipiec, s. 154–175.
Owsianowska Sabina, Banaszkiewicz Magdalena 2015, Trudne dziedzictwo a turystyka. O dysonansie dziedzictwa kulturowego, Turystyka Kulturowa, nr 11, s. 6–24.
Peckham Robert Shannan (red.) 2003, Rethinking Heritage: Cultures and Politics in Europe, I. B. Tauris & Company, London.‎
Perzanowski Zbigniew 1993, Lanckorona. Powstanie miasta i dzieje jego rozwoju do końca XVI wieku, [w:] J. Hrobaczyński, A. Jureczko, M. Śliwa (red.), Ojczyzna bliższa i dalsza. Studia historyczne ofiarowane Feliksowi Kirykowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin, Wydawnictwo i Drukarnia Secesja, Kraków, s. 157–171.
Podedworna Hanna 2010, Styl życia mieszkańców wsi, [w:] B. Łaciak (red.), Polskie style życia. Między miastem a wsią, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk, s. 39–44.
Redfield Reginald 1947, The Folk Society, American Journal of Sociology, vol. 52, nr 4, s. 293–308.
Rewers Ewa 2010, W poszukiwaniu polskiej miejskości, czyli na czym polega specyfika naszej klasy kreatywnej, [w:] B. Łaciak (red.), Polskie style życia. Między miastem a wsią, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk, s. 31–38.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich 1884, t. 5, Nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, Warszawa, s. 68–72.
Smith Laurajane 2006, Uses of Heritage, Routledge & CRC Press, London–New York.
Smith Laurajane, Akagawa Natsuko (red.) 2008, Intangible Heritage, Routledge & CRC Press, London.
Stanny Monika 2014, Wieś, obszar wiejski, ludność wiejska – o problemach z ich definiowaniem. Wielowymiarowe spojrzenie, Wieś i Rolnictwo, nr 1 (162), s. 123–138.
Sypowski Franciszek 1938, Miasta Lanckorony świadki przeszłości, nakładem autora, Wieliczka.
Śpiewak Ruta 2012, Definiowanie kategorii „wieś” na początku XXI wieku, czyli o kłopotach badacza obszarów wiejskich, Wieś i Rolnictwo, nr 3 (156), s. 30–45.
Tunbridge John E., Ashworth Gregory J. 1996, Dissonant Heritage. The Management of the Past as a Resource in Conflict, John Wiley & Sons Ltd., Chichester.
Wirth Luis 1938, Urbanism as a Way of Live, American Journal of Sociology, vol. 44, nr 1, s. 1–24.
Wiśniak Kazimierz 2012, Życie ze sztuką splecione, Vandre, Kraków.
Yin Robert K. 1984, Case Study Research: Design and Methods, Sage Publications, Los Angeles.
Yin Robert K. 2015. Studium przypadku w badaniach naukowych. Projektowanie i metody, tłum. J. Gilewicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Zarewicz Ludwik 1885, Lanckorona. Monografia historyczna, [w:] Józefa Czecha Kalendarz Krakowski, R. 54, s. 43–77.
Pieńkowska Hanna i zespół 1968, Informacja planu ogólno-perspektywicznego zagospodarowania przestrzennego Lanckorony do 1985 r. opracowywanego w Wojewódzkiej Pracowni Urbanistycznej w Krakowie i studium programowe ośrodka turystyczno-wypoczynkowego. Kraków (maszynopis niepublikowany, własność autorki artykułu).
Sikora G., 2018. Nadawanie praw miejskich w Polsce po 1989 roku a przypadek wsi Kozy (wydruk komputerowy, praca licencjacka na Wydziale Geografii i Geologii UJ).
Baza ISAP – Internetowy System Aktów Prawnych zawierający opisy bibliograficzne i teksty aktów prawnych opublikowanych w wydawnictwach urzędowych: Dzienniku Ustaw oraz Monitorze Polskim, wydawanych przez Prezesa Rady Ministrów, https://isap.sejm.gov.pl/ (dostęp ciągły).
Raport z badania Polska wieś i rolnictwo 2024, https://www.gov.pl/web/rolnictwo/polska-wies-i-rolnictwo (dostęp: marzec 2025).
Do 2001 r. – http://stara.lanckorona.pl
Strategia rozwoju gminy Lanckorona 1999–2015 opracowana w 1999 przez liderów społeczności lokalnej pod kierunkiem ekspertów Małopolskiego Stowarzyszenia Doradztwa Rolniczego zs. w Akademii Rolniczej w Krakowie, Lanckorona 1999.
Uchwała Nr VII/72/99 Rady Gminy Lanckorona z dnia 21 września 1999 r. w sprawie przyjęcia strategii rozwoju gminy Lanckorona do 2015 roku.
Od 2002 r. i nadal – https://bip.malopolska.pl/uglanckorona
Gminny Program Rewitalizacji Gminy Lanckorona na lata 2017–2026, Lanckorona 2017.
Informacja o wynikach konsultacji społecznych z mieszkańcami gminy Lanckorona w sprawie nadania statusu miasta miejscowości Lanckorona, Lanckorona 3.10.2022 r.
Plan Odnowy Miejscowości Lanckorona, Lanckorona, czerwiec 2008 roku.
Program Ochrony i Wykorzystania Dziedzictwa Kulturowego Gminy Lanckorona. Załącznik programowy do Strategii rozwoju społeczno-gospodarczego Gminy Lanckorona w perspektywie roku 2020. Oprac A. Pacuła, Lanckorona 2011.
Program Opieki nad Zabytkami Gminy Lanckorona na lata 2019–2022, Lanckorona 2018.
Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego Gminy Lanckorona w perspektywie roku 2020+, Lanckorona, czerwiec 2012 r.
Uchwała nr XXVIII/175/05 Rady Gminy Lanckorona z dnia 29 sierpnia 2005 roku w sprawie uchwalenia Planu Rozwoju Lokalnego Gminy Lanckorona.
Uchwała Nr XIX/141/12 Rady Gminy Lanckorona z dnia 31 lipca 2012 r. w sprawie nadania nazwy ulicy w miejscowości Lanckorona.
Uchwała Nr XX/157/12 Rady Gminy Lanckorona z dnia 27 września 2012 r. w sprawie nadania nazwy ulicy w miejscowości Lanckorona.
Uchwała Nr XIX/162/16 Rady Gminy Lanckorona z dnia 30 listopada 2016 r. w sprawie nadania nazw ulicom w miejscowości Lanckorona.
Uchwała Nr XIV/122/16 Rady Gminy Lanckorona z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych z mieszkańcami gminy Lanckorona dotyczących nadania miejscowości.
Uchwała nr XLI/258/2022 Rady Gminy Lanckorona z dnia 13 lipca 2022 r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych z mieszkańcami gminy Lanckorona w sprawie nadania statusu miasta miejscowości Lanckorona.
Uchwała Nr XLIV/272/2022 Rady Gminy Lanckorona z dnia 26 października 2022 r. w sprawie wydania opinii w trybie przepisu 4a o samorządzie gminnym dotyczącej nadania praw miejskich miejscowości Lanckorona.
Zarządzenie Nr 21/2022 wójta gminy Lanckorona z dnia 20 marca 2022 r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących nadania statusu miasta miejscowości Lanckorona.
Awantura o przywrócenie Lanckoronie praw miejskich 2022, https://www.radiokrakow.pl/aktualnosci/krakow/spor-o-przywrocenie-lanckoronie-praw-miejskich/ (edycja: 25.03.2022).
Dimitrow Radosław 2014, Dlaczego opolskie wsie nie chcą być miastami, https://nto.pl/dlaczego-opolskie-wsie-nie-chca-byc-miastami/ar/4596055 (dostęp: 10.01.2014).
Gajos Małgorzata 2018, Jola i Zagroda Ławeczki, https://www.facebook.com/notes/rok-w-lanckoronie/wywiad-2-jola-i-zagroda-%C5%82aweczki/1425304524246579/ (dostęp: 10.03.2018).
Kkż 2010, Kiedy wieś nie chce do miasta, https://samorzad.pap.pl/kategoria/archiwum/kiedy-wies-nie-chce-do-miasta (dostęp: 23.07.2010).
Malinowska Aleksandra 2016, Kurzętnik NIE chce być miastem, https://www.kurier-ilawski.pl/teksty/Kurzetnik-NIE-chce-byc-miastem/4702 (dostęp: 16.03.2016).
Matusz Józef 2008, Kiedy miasto próbuje połknąć wieś, https://www.rp.pl/spoleczenstwo/art8099131-kiedy-miasto-probuje-polknac-wies (dostęp: 29.07.2008).
MK 2021, Trepcza, Bykowce i Zabłotce pozostają w granicach administracyjnych Gminy Wiejskiej Sanok!, https://korsosanockie.pl/wiadomosci/trepcza-bykowce-i-zablotce-pozostaja-w-granicach-administracyjnych-gminy-wiejskiej-sanok/inEWSRK72Ymex5u7Vv54 (dostęp: 8.10.2021).
Paradowska Janina 2010, Rozmowa z Zofią Oszacką, wójtem gminy Lanckorona, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/1508506,1,rozmowa-z-zofia-oszacka-wojtem-gminy-lanckorona.read (dostęp: 10. 01.2025).
Płaszczyca Marcin 2017, Lanckorona się buntuje. Ludzie protestują przeciwko nazywaniu ulic, https://www.wadowice24.pl/nowe/polityka/6354-lanckrona-sie-buntuje-ludzie-protestuja-przeciwko-nazywaniu-ulic.html (dostęp: 7.03.2017).
Post Stowarzyszenie Mieszkańcy Razem 2016, https://www.facebook.com/mieszkancyrazem/posts/k-chor%C4%85%C5%BCy-mieszka%C5%84cy-swoje-%C5%82opata-swoje-kto%C5%9B-pisze-inny-m%C3%B3wi-%C5%BCe-w-gminie-lanckor/578770362311452/ (dostęp: 13.10.2016).
Rdw 2024, Jednak nie chcą być miastem, https://www.nowytydzien.pl/jednak-nie-chca-byc-miastem/ (dostęp: 31.12.2024).
Rusek Małgorzata 2023, Jedlińsk nie chce być miastem. Czego boją się mieszkańcy?, https://radom.wyborcza.pl/radom/7,48201,29860964,jedlinsk-nie-chce-byc-miastem-mieszkancy-wola-zeby-pozostal.html (dostęp: 13.06. 2023).
Tomalik Marek 2015, Anty wieś Kozy, https://podroze.onet.pl/polska/slaskie/kozy-najwieksza-wies-w-polsce-historia-atrakcje-ciekawostki/t4rftgd (dostęp: 2.02.2015).
Wojciuk Tomasz 2023, Nie chcą mieszkać w mieście, http://www.kurierpoludniowy.pl/wiadomosci.php?art=24232 wydanie otwockie (dostęp: 24.03.2023).
Żeby wioska była wioską. Mieszkańcy trzech wsi sprzeciwiają się włączeniu ich do Sanoka 2021, https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2021-07-29/zeby-wioska-byla-wioska-mieszkancy-trzech-wsi-sprzeciwiaja-sie-wlaczeniu-ich-do-sanoka/ (dostęp: 29.07.2021).