Church-Hospital Complex of the Holy Spirit in Szydłów (Lesser Poland) in the Light of Field Research and Against a Comparative Background

Olszacki, Tomasz

doi:0860-0007

- ris
- BibTeX
- EndNote
- Csv

Church-Hospital Complex of the Holy Spirit in Szydłów (Lesser Poland) in the Light of Field Research and Against a Comparative Background Olszacki, Tomasz

Object structure

Church-Hospital Complex of the Holy Spirit in Szydłów (Lesser Poland) in the Light of Field Research and Against a Comparative Background

Olszacki, Tomasz

Institute of Archaeology and Ethnology Polish Academy of Sciences ; Polish Academy of Sciences. Łódź Branch

archaeology -- journals ; history -- journals ; Lesser Poland ; Szydłów ; Middle Ages ; modern period ; hospital churches ; historical hospital management ; hospital architecture

This article presents the results of an archaeological and architectural investigation of the church and hospital complex of the Holy Spirit in Szydłów, one of the most interesting surviving examples of this type of layout in Poland. This study analyses the structural evolution of this site from the 16th to the 18th century, and reconstructs its successive development phases based on written sources, field studies and analysis of anthropological burials. Special attention was given to the complex’s social and sepulchral uses, as well as its place against the background of hospital management in Poland and Europe. This study highlights the significance of future interdisciplinary studies of similar sites, which allow us to gain further insight into the transformation of the spatial disposition of hospital and sepulchral complexes that occurred between the Middle Ages and the modern period. They were marked by the narrowing of the religious sphere in favour of the secular functionalization of space and the separation of these once equivalent contents, with their long-term interpenetration evident in the example of the provincial Szydłów project up to the end of the 18th century.

Antosiewicz K. 1978. Opieka nad chorymi w krakowskim szpitalu Świętego Ducha (1220–1741). “Roczniki Humanistyczne” 26(2), 35-79.
Arendarska B. 1999. Nasz Szydłów, którego nie znamy? Szydłów.
Bardecka A. 1982. Lokacje i zagospodarowanie miast królewskich w Małopolsce za Kazimierza Wielkiego (1333-1370). Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź.
Duc le V. 1998. Encyclopedie medieval, vol. I: Architecture. Inter-Livres.
Fijałkowska-Mader A., Złonkiewicz Z., Król P. 2019. Kamień w zabytkowej architekturze Szydłowa. “Przegląd Geologiczny” 67(9), 736-748.
Filipowicz P., Witkowski W. 2007. Architektura kaplic św. Antoniego i św. Rocha w Łagiewnikach. In: Z. Lechowicz, A. Nierychlewska (eds.), Kaplice w Łagiewnickim Lesie. Dzieje, badania i prace konserwatorskie. Łódź, 40-74.
Glinkowski W. 1989. Układ przestrzenny, obwarowania i zabudowa miasta w XVI-XVII w.. In: B. Baranowski (ed.), Dzieje Piotrkowa Trybunalskiego. Łódź, 43-72.
Głowacki K. 1984. Urbanistyka Piotrkowa Trybunalskiego, vol. 1. Piotrków, Kielce.
Guldon Z., Kowalski W. 1998. Stan szpitalnictwa w województwie sandomierskim w drugiej połowie XVII wieku. In: M. Dąbrowska, J. Kruppé (eds.), Szpitalnictwo w dawnej Polsce. Warszawa, 155-163.
Kalinowski W., Keckowa A. 1978. Urządzenia użyteczności publicznej. In: A. Keckowa, D. Molenda (eds.), Historia kultury materialnej Polski w zarysie 3: od XVI do połowy XVII w. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 349-393.
Kiryk F. 1994. Urbanizacja Małopolski. Województwo sandomierskie w XIII-XVI w. Kielce.
Kiryk F. 2011. Szydłów w późnym średniowieczu. In: C. Jastrzębski (ed.), Szydłów przez stulecia. Monografia Gminy Szydłów. Szydłów, 53-71.
Kołodziejski S. 2005. Szydłów. Studium historyczno-konserwatorskie. Analiza historyczna i wytyczne konserwatorskie dla ochrony i rozwoju miejscowości Szydłów. Kraków. Typescript in the archives of the Voivodeship Monument Conservation Office in Kielce [hereinafter WUOZ Kielce].
Kołodziejski S. 2011. Odbudowa miasta i konserwacja zabytków. In: C. Jastrzębski (ed.), Szydłów przez stulecia. Monografia Gminy Szydłów. Szydłów, 223-239.
Kracik J., Rożek M. 1986. Hultaje, złoczyńcy, wszetecznice w dawnym Krakowie. O marginesie społecznym XVI-XVIII w. Kraków.
Krasnowolski B. 2004. Lokacyjne układy urbanistyczne na obszarze ziemi krakowskiej w XIII i XIV wieku. Vol. 1: Miasta Ziemi Krakowskiej chronologia procesów osadniczych i typologia układów urbanistycznych. Kraków.
Kruppé J. 1998. Szpital kapitulny Świętego Ducha we Fromborku. In: M. Dąbrowska, J. Kruppé (eds.), Szpitalnictwo w dawnej Polsce. Warszawa, 185-201.
Kunkel R. M. 2006. Architektura gotycka na Mazowszu. Warszawa.
Kutrzebianka K. 1957. Szydłów. In: J. Z. Łoziński, B. Wolff (eds.), Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, vol. 3: Województwo kieleckie 1: Powiat buski. Warszawa, 73-80.
Litak S. 1998. Szpitale w dobie przedrozbiorowej. Rozwój i problematyka. In: M. Dąbrowska, J. Kruppé (eds.), Szpitalnictwo w dawnej Polsce. Warszawa, 13-31.
Łabęcki Z. 1994. Kościół Rzym.-Kat, p.w. św. Ducha i szpital – ruina. Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa, no. 1868. Typescript in the archives of WUOZ Kielce.
Mazur E. 1998. Zmiana funkcji szpitala w XIX wieku (na przykładzie szpitali warszawskich). In: M. Dąbrowska, J. Kruppé (eds.), Szpitalnictwo w dawnej Polsce. Warszawa, 221-240.
Miłobędzki A. 1975. Architektura regionu świętokrzyskiego w XVII wieku. “Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego” 9, 57-85.
Miłobędzki A. 1980. Architektura polska XVII wieku. Warszawa.
Mossakowski S. 1973. Tylman z Gameren. Architekt polskiego baroku. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk.
Mossakowski S. 2012. Tylman z Gameren (1632-1706). Twórczość architektoniczna w Polsce. Warszawa, Monachium, Berlin.
Olszacki T. 2017. Opracowanie wyników badań archeologicznych i wstępnych badań architektonicznych przeprowadzonych w obrębie zespołu sakralno-szpitalnego p.w. Świętego Ducha w Szydłowie w kwietniu-maju 2017 roku. Łódź. Typescript in the archives of WUOZ Kielce.
Olszacki T. 2018. Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych przeprowadzonych w rejonie zespołu sakralno-szpitalnego pw. św. Ducha w Szydłowie w 2018 roku. Łódź. Typescript in the archives of WUOZ Kielce.
Olszacki T. 2023. Pałac królewski w Szydłowie – gmach salowy z przełomu XIV i XV w. na tle porównawczym. In: A. Bocheńska, P. Mrozowski (eds.), Zamki w Polsce u progu nowych czasów. Transformacje i fundacje w XV w. Colloquia Castrensia 3. Warszawa, 47-75.
Pospieszny K. 1998. Program i forma architektoniczna krzyżackich infirmerii zamkowych w Prusach. In: M. Dąbrowska, J. Kruppé (eds.), Szpitalnictwo w dawnej Polsce. Warszawa, 109-133.
Prucnal D. 1999. Stan badań nad szpitalnictwem w przedrozbiorowej Polsce. “Roczniki Humanistyczne” 57(2), 59-75.
Rębkowski M. 2010. Domus sancti Spiritus. Szpital średniowiecznego Kołobrzegu w świetle archeologii. In: M. Rębkowski (ed.), Archeologia średniowiecznego Kołobrzegu 5. Szczecin, 147-163.
Samek M. 1989. XVII-wieczna architektura kościoła Św. Trójcy w Kielcach. “Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach” 15, 57-84.
Słoń M. 2000. Szpitale średniowiecznego Wrocławia. Warszawa.
Staniszewski P. 2004. Szpitalnictwo kościelne w archidiakonacie łęczyckim i łowickim do 1795 roku. Warszawa.
Strojny W. 2011. Plan regulacyjny miasta narodowego Szydłów z 1823 roku. In: C. Jastrzębski (ed.), Szydłów przez stulecia. Monografia Gminy Szydłów. Szydłów, 149-154.
Surdacki M. 1992. Opieka społeczna w Wielkopolsce Zachodniej w XVII i XVIII wieku. Lublin.
Surdacki M. 2015. Sieć szpitali łacińskich w Rzeczypospolitej w XVI-XVIII wieku. “Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i Kultury Katolickiej w Polsce” 123, 133-184.
Szpitalnictwo w dawnej Polsce, ed. M. Dąbrowska and J. Kruppé, Warszawa 1998.
Szydłów przez stulecia. Monografia Gminy Szydłów, ed. C. Jastrzębski. Szydłów.
Tyszkiewicz J. 1998. Szpitale w Polsce średniowiecznej. O zakresie problematyki i inne uwagi. In: M. Dąbrowska, J. Kruppé (eds.), Szpitalnictwo w dawnej Polsce. Warszawa, 33-39.
Widawski J. 1973. Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku. Warszawa.
Wiśniewski J. 1929. Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem. Marjówka.
Zimnowoda-Krajewska B. 2011. Toruński przytułek św. Wawrzyńca w świetle źródeł archeologicznych na tle średniowiecznego szpitalnictwa europejskiego. “Archaeologia Historica Polona” 19, 47-61.
Zyglewski Z. 2011. Polityka klasztorna Kazimierza Wielkiego. In: J. Maciejewski, T. Nowakowski (eds.), Kazimierz Wielki i jego państwo. W siedemsetną rocznicę urodzin ostatniego Piasta na tronie polskim. Bydgoszcz, 151-173.