Surowce wczesnośredniowiecznej ceramiki białej z wybranych ośrodków polsko-ruskiego pogranicza

Auch, Michał

doi:0003-8180

- ris
- BibTeX
- EndNote
- Csv

Surowce wczesnośredniowiecznej ceramiki białej z wybranych ośrodków polsko-ruskiego pogranicza Auch, Michał

Object structure

Surowce wczesnośredniowiecznej ceramiki białej z wybranych ośrodków polsko-ruskiego pogranicza

Auch, Michał

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

Polish-Rus’ borderland ; Czermno ; Chełm ; Gródek-Volhynia ; whiteware ; sources ; chemical analysis

To determine the clay sources and the place of production of early medieval whiteware, the author analysed the chemical composition of the ceramic masses from a sample of vessels originating from three sites in the Polish-Rus’ borderland: a settlement complex in Czermno-on-the-Huczwa River, the site in Gródek-on-the-Bug River, and the Wysoka Górka residential and religious complex in Chełm. They also aimed to establish whether differences in chemical composition were reflected in the style and morphology of the vessels and their dating. Microscopic observations and analytical results identified the material as kaolinitic clay in most cases, presumably originating from deposits in the vicinity of Rawa Ruska and Potelych (now Ukraine). It was found that over the ages—the ware was produced from the beginning of the 11th century to the end of the 13th—the clay was apparently sourced from various locations within the same deposit. The analysis confirmed a similarity between the clay used for some early medieval ceramics and that found in three 17th–18th century vessels from Gródek. Furthermore, it was established that the glazed vessel discovered in Czermno had been produced in Chełm. It was also found that carbonate clays containing significant amounts of calcium oxide, sources of which are found in the vicinity of Czermno and Chełm, had most likely been used to produce some of the vessels from these locations.

Abramowicz A. 1959. Ceramika z Czermna nad Huczwą, „Archeologia Polski”, 4, s. 149-185.
Auch M. 2004. Wczesnośredniowieczna ceramika szkliwiona z Chełma, woj. lubelskie, „Archeologia Polski”, 49(1-2), s. 49-94.
Auch M. 2009. Wczesnośredniowieczna ceramika ze Stołpia, [w:] A. Buko (red.), Zespół wieżowy w Stołpiu. Badania 2003-2005, Warszawa, s. 136-163.
Auch M. 2016. Wczesnośredniowieczne naczynia szkliwione z terenu Małopolski, Warszawa.
Auch M. 2017. The early medieval settlement complex at Czermno in the light of results from past research (up to 2010). Pottery finds/Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Czermnie w świetle wyników badań dawnych (do 2010). Ceramika naczyniowa, U Źródeł Europy Środkowo-Wschodniej/Frühzeit Ostmitteleuropas, 2(3), Kraków.
Auch M. 2018. Przemiany w produkcji garncarskiej na terenie kompleksu osadniczego w Czermnie we wczesnym średniowieczu, [w:] T. Nowakiewicz, M. Trzeciecki, D. Błaszczyk (red.), Animos labor nutrit. Studia ofiarowane Profesorowi Andrzejowi Buko, Warszawa, s. 191-206.
Auch M. 2019. Ceramika z Wysokiej Górki, [w:] A. Buko (red.), Średniowieczny zespół rezydencjonalny na Górze Katedralnej w Chełmie, Warszawa, s. 295-324.
Auch M. 2021. Wczesnośredniowieczna ceramika szkliwiona z badań na terenie zespołu rezydencjonalno–sakralnego na Wysokiej Górce w Chełmie, „Archeologia Polski”, 57(1-2), s. 183-244, https://doi.org/10.23858/APol66.2021.009
Auch M., Trzeciecki M. 2021. The early medieval settlement complex at Gródek upon the Bug River in the light of results from past research. Pottery finds/Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Grodku nad Bugiem w świetle wyników badań dawnych. Ceramika naczyniowa, U Źródeł Europy Środkowo-Wschodniej/Frühzeit Ostmitteleuropas, 8, Kraków.
Bis M. 2014. Późnośredniowieczne i wczesnonowożytne naczynia białe z Solca nad Wisłą, Warszawa.
Buko A. 1990. Ceramika wczesnopolska. Wprowadzenie do badań, Wrocław.
Buko A. 2019. Złożone epizody dziejów rezydencji królewskiej na Górze Katedralnej w Chełmie: próba podsumowania wyników badań interdyscyplinarnych, [w:] A. Buko (red.), Średniowieczny zespół rezydencjonalny na Górze Katedralnej w Chełmie, Warszawa, s. 379-396.
Buko A., Lewandowska M. 1991. Analiza skupień w badaniach wczesnośredniowiecznych surowców garncarskich: przykład ceramiki sandomierskiej, „Sprawozdania Archeologiczne”, 43, s. 309-318.
Dąbrowski D. 2019. Źródła pisane do dziejów Góry Katedralnej w Chełmie, [w:] A. Buko (red.), Średniowieczny zespół rezydencjonalny na Górze Katedralnej w Chełmie, Warszawa, s. 15-54.
Dobrowolski R. 1998. Strukturalne uwarunkowania rozwoju współczesnej rzeźby krasowej na międzyrzeczu środkowego Wieprza i Bugu, Lublin.
Dobrowolski R. 2009. Środowisko przyrodnicze, [w:] A. Buko (red.), Zespół wieżowy w Stołpiu. Badania 2003-2005, Warszawa, s. 15-27.
Dobrowolski R. 2019. Góra katedralna w Chełmie w świetle wyników badań środowiskowych, [w:] A. Buko (red.), Średniowieczny zespół rezydencjonalny na Górze Katedralnej w Chełmie, Warszawa, s. 55-68.
Dzieńkowski T. 2019. Chronologia i związki przestrzenne chełmskiej rezydencji, [w:] A. Buko (red.), Średniowieczny zespół rezydencjonalny na Górze Katedralnej w Chełmie, Warszawa, s. 121-128.
Erdmann W., Kühn H. J., Lüdtke H., Ring E., Wessel W. 1984, Rahmenterminologie zur mittelalterlichen Keramik in Norddeutschland, „Archäologisches Korespondenzblatt”, 14, s. 417-436.
Florek M., Wołoszyn M. (red.), 2016. The early medieval settlement complex at Czermno in the light of results from past research (up to 2010) Material evidence/Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Czermnie w świetle wyników badań dawnych (do 2010). Podstawy źródłowe, U źródeł Europy Środkowo-Wschodniej/Frühzeit Ostmitteleuropas, 2, Kraków.
Gajerski S. F. 1960. Materiały do historii ośrodków garncarskich w Potyliczu i okolicy, „Polska Sztuka Ludowa”, 14(1), s. 42-49.
Gajerski S. F. 1970. Garncarze na terenie Rusi Czerwonej w XVI wieku, „Rocznik Przemyski”, 13-14, s. 31-80.
Gajerski S. F. 1972. Potylicki ośrodek kaflarski w XVI-XVIII w., „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 20(3), s. 467-485.
Gajewska M., Kruppé J. 1961. Stan i problematyka badań nad produkcją garncarską w Polsce w XIV i XV w., [w:] Studia z dziejów rzemiosła i przemysłu, 1, Wrocław, s. 17-35.
Gajewska M., Kruppé J. 1976. Propozycja metody dokumentacji opisowej późnośredniowiecznych i nowożytnych materiałów ceramicznych, „Biuletyn Informacyjny PKZ”, 32, s. 63-73.
Kajzer L. 1986. Opracowanie zbioru ceramiki naczyniowej z wieży Karnkowskiego z zamku w Raciążku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 34(2), s. 199-222.
Kruppé J. 1961. Studia nad ceramiką XIV wieku ze Starego Miasta w Warszawie, Wrocław.
Kunysz A. 1981. Przemyśl w pradziejach i wczesnym średniowieczu, Przemyśl.
Lüdtke H., Schietzel K. (red.), 2001. Handbuch zur mittelalterlichen Keramik in Nordeuropa, Neumünster.
Magetti M. 1982. Phase Analysis and its Significance for Technology and Origin, [w:] J.O. Olin, A.D. Franklin (red.), Archaeological Ceramics, Washington D.C., s. 121-133.
Marek T. 1989. Analiza skupień w badaniach empirycznych. Metody SAHN, Warszawa.
McCarthy M.R., Brooks C.M. 1988. Medieval Pottery in Britain AD 900-1600, Leicester. Musianowicz K. 1969. Drohiczyn we wczesnym średniowieczu, „Materiały Wczesnośredniowieczne”, 6, s. 7-236.
Norton F. H. 1948. Fundamental study of clay 8. A new theory for the plasticity of clay-water masses, “Journal of the American Ceramic Society”, 31(8), s. 236-240.
Oniszczuk-Rakowska Agnieszka. 2002. Ceramika nowożytna z latryn przy ulicy Szklary 2-5 w Gdańsku, [w:] A. Gołembnik (red.), Dominikańskie Centrum św. Jacka w Gdańsku, Badania Archeologiczne 2, Światowit. Supplement Series P: Prehistory and Middle Ages, 9, s. 207-272.
Oniszczuk Agnieszka. 2013. Życie odbite w naczyniu. Konsumpcja luksusowa i codzienna w Gdańsku w XVII - XIX wieku na podstawie naczyń ceramicznych z terenu Centrum Dominikańskiego i kwartału Długi Targ - Powroźnicza, t. 1, Warszawa.
Rębkowski M. 1995. Średniowieczna ceramika miasta lokacyjnego w Kołobrzegu, Kołobrzeg.
Rice P.M. 1987. Pottery Analysis. A sourcebook, Chicago-London.
Rodzińska-Chorąży T. 2019. Interpretacja form i funkcji obiektów architektonicznych w świetle materiału porównawczego, [w:] A. Buko (red.), Średniowieczny zespół rezydencjonalny na Górze Katedralnej w Chełmie, Warszawa, s. 195-224.
Trzeciecki M. 2016. Ceramika płocka między XI a XIX wiekiem. Studium archeologiczne, Warszawa.
Urbaniak W. 2000. Zbiór nowożytnej ceramiki naczyniowej z podwórza przy ul. Jezuickiej 5 w Lublinie, „Archeologia Polski Środkowowschodniej”, 5, s. 215-229.
Wołoszyn M. (red.), 2018. The early medieval settlement complex at Gródek upon the Bug River in the light of results from past research (1952-1955). Material evidence/Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Gródku nad Bugiem w świetle wyników badań dawnych (1952-1955). Podstawy źródłowe, U Źródeł Europy Środkowo-Wschodniej/Frühzeit Ostmitteleuropas, 4, Kraków.