Offerta królewska. O nieznanej dotąd funkcji stu dukatów koronnych Zygmunta III Wazy

Smołucha-Sładkowska, Agnieszka (1987– )

doi:0023-5903

Pobierz

Tytuł: Offerta królewska. O nieznanej dotąd funkcji stu dukatów koronnych Zygmunta III Wazy

Abstrakt:

100 dukatów koronnych Zygmunta III Wazy to chronologicznie pierwsza moneta tej wartości w Europie. Wybita w mennicy bydgoskiej w 1621 r. stemplami przygotowanymi przez wybitnego artystę medaliera Samuela Ammona, uznawana jest za jedną z najbardziej wyjątkowych monet historycznych. Niniejszy artykuł dowodzi, że jedną z wtórnych funkcji monety stanowiło jej ofiarowywanie w czasie mszy koronacyjnych przez kolejnych królów polskich.

Bibliografia:

Baliński Michał, Studia historyczne, nakł. Józefa Zawadzkiego, Wilno 1856.
Borkowska Urszula, Dynastia Jagiellonów w Polsce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011.
Borkowska Urszula, Królewskie miłosierdzie, w: Kultura średniowieczna i staropolska. Studia ofiarowane Aleksandrowi Gieysztorowi w pięćdziesięciolecie pracy naukowej, red. Danuta Gawinowa, Sławomir Gawlas, Maria Koczerska, Stefan K. Kuczyński, Edward Potkowski, Andrzej Rottermund, Jan Tyszkiewicz, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1991, s. 683–694.
Borkowska Urszula, Polskie pielgrzymki Jagiellonów, w: Peregrinationes. Pielgrzymki w kulturze dawnej Europy, red. Halina Manikowska, Hanna Zaremska, Instytut Historii PAN, Warszawa 1995, s. 185–203.
Chodyński Antoni Romuald, Artystyczna spuścizna po medalierze gdańskim Samuelu Ammonie (Ammanie) 1591–1622, „Biuletyn Historii Sztuki” 41, 1979, 2, s. 187–193.
Chynczewska-Hennel Teresa, Nuncjusz i król. Nuncjatura Maria Filonardiego w Rzeczypospolitej 1636–1643, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2006.
Dalewski Zbigniew, Ceremoniał koronacyjny królów polskich w XV i początkach XVI wieku, „Kwartalnik Historyczny” 102, 1995, 3–4, s. 37–60.
Dalewski Zbigniew, Polski ceremoniał koronacyjny, w: Imagines potestatis. Insygnia i znaki władzy w Królestwie Polskim i Zakonie Niemieckim (katalog wystawy w Muzeum Zamkowym w Malborku 8 czerwca — 30 września 2007 roku), red. Janusz Trupinda, Muzeum Zamkowe, Bydgoski Dom Wydawniczy Margrafsen, Malbork–Bydgoszcz 2007, s. 77–84.
Dalewski Zbigniew, Przeszłość zrytualizowana: tradycja królewskich koronacji, w: Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski, t. 2, red. Halina Manikowska, Instytut Historii PAN, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2018, s. 29–57.
Derwich Marek, Pacyfikał koronacyjny królów polskich, „Kwartalnik Historyczny” 98, 1991, 4, s. 3–20.
Dutkowski Jarosław, Złoto czasów dynastii Wazów, t. 1, Stowarzyszenie Numizmatyków Profesjonalnych, Gdańsk 2015.
Gieysztor Aleksander, Spektakl i liturgia — polska koronacja królewska, w: Kultura elitarna a kultura masowa w Polsce późnego średniowiecza, red. Bronisław Geremek, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1978, s. 9–23.
Gieysztor Aleksander, Władza. Symbole i rytuały, red. Przemysław Mrozowski, Paweł Tyszka, Piotr Węcowski, Zamek Królewski w Warszawie — Muzeum, Warszawa 2016.
Gumowski Marian, Medale Zygmunta III, Drukarnia Narodowa w Krakowie, Kraków 1924.
Gumowski Marian, Samuel Ammon — medalier gdański XVII w., „Studia Pomorskie” 2, 1957, s. 230–279.
Gumowski Marian, Studia nad gdańską sztuką medalierską XVII w., Towarzystwo Numizmatyczne w Krakowie, Kraków 1925.
Januszek-Sieradzka Agnieszka, Oprawa liturgiczna koronacji królowych w Polsce w pierwszej połowie XVI stulecia w świetle ordines coronandi Barbary Zápolyi (1512) i Barbary Radziwiłłówny (1550), „Tabularium Historiae” 2, 2017, s. 121–142.
Jasek Dariusz, Studukatówka bydgoska 1621 Zygmunta III Wazy, Knight Press, Warszawa 2018 (wyd. 1), Kraków 2021 (wyd. 2).
Jasek Dariusz, Złote, srebrne, pełnej wagi oraz frakcje. Jak wyglądała emisja monet stemplami studukatówki?, „Numizmatyk Krakowski” 2021, 4 (388), s. 11–17.
Kaczorowski Włodzimierz, Wolna elekcja viritim i koronacja Władysława IV Wazy, w: Świat polskich Wazów. Eseje, red. Zbigniew Hundert, Jacek Żukowski, Zamek Królewski w Warszawie, Arx Regia, Warszawa 2019, s. 221–239.
Kutrzeba Stanisław, Źródła polskiego ceremoniału koronacyjnego, „Przegląd Historyczny” 12, 1911, 1, 2, 3.
Nalewajek Agnieszka, Praktyki religijne króla Jana Olbrachta w świetle rachunków nadwornych, „Saeculum Christianum” 27, 2020, 1, s. 83–95.
Ochman Stefania, Koronacja Jana Kazimierza w roku 1649, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 28, 1983, s. 135–159.
Pietrzak Jarosław, Ceremoniał koronacyjny i jego znaczenie dla pozycji polskich królowych w XVII i XVIII wieku, „Wschodni Rocznik Humanistyczny” 17, 2020, 3, s. 155–205.
Reyman Janusz, Donatywy polskie, w: VI Sesja Numizmatyczna w Nowej Soli. Złota moneta w Polsce, 17–18 listopada 1977, Muzeum Regionalne i Towarzystwo Przyjaciół Muzeum w Nowej Soli, Nowa Sól 1980, s. 45–49.
Rożek Michał, Ostatnia koronacja w Krakowie i jej artystyczna oprawa, „Rocznik Krakowski” 44, 1973, s. 97–112.
Rożek Michał, Polskie koronacje i korony, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1987.
Rożek Michał, Uroczystości w barokowym Krakowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1976.
Schrötter Friedrich von, Wörterbuch der Münzkunde, Walter de Gruyter & Co., Berlin–Boston 1970 (reprint 1, 1930).
Siarczyński Franciszek, Obraz wieku panowania Zygmunta III króla polskiego i szwedzkiego, czyli obraz stanu, narodu i kraju, t. 2, N. Kamieński i Spółka, Poznań 1858.
Smołucha Janusz, Legacja kardynała Enrica Caetaniego do Rzeczypospolitej w latach 1596–1597 w świetle instrukcji generalnych z czasów pontyfikatu papieża Klemensa VIII, w: Sztuka roztropności. Dyplomacja Stolicy Apostolskiej wobec Rzeczypospolitej, Europy i świata w epoce nowożytnej i XX wieku. Zbiór studiów, red. Krzysztof Ożóg, Ryszard Skowron, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2020, s. 91–105.
Smołucha Janusz, Rola podarunków i nagród w misji dyplomatycznej kardynała Enrica Caetaniego do Królestwa Polskiego w latach 1596–1597, „Rocznik Filozoficzny Ignatianum” 31, 2025, 1, s. 213–228.
Smołucha-Sładkowska Agnieszka, Na wagę złota. Wagi polskich złotych medali i żetonów w XVI i XVII wieku, w: Nie wszystko złoto… Materiały z konferencji popularyzatorskiej NBP, red. Dariusz Jasek, Dorota Malarczyk, Knight Press, Kraków 2024, s. 145–182.
Smołucha-Sładkowska Agnieszka, Żetony koronacyjne królów i królowych polskich i tło ideowe aktu ich rozrzucania, w: Ceremoniał koronacyjny w Rzeczypospolitej w dobie wolnych elekcji XVI–XVIII w. Praktyka, przekaz ideowy, upamiętnienie — Zamek Królewski w Warszawie — Muzeum. Studia i materiały, Zamek Królewski w Warszawie — Muzeum, Warszawa 2026 [w druku].
Stahr Maria, Medale Wazów w Polsce 1587–1668, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław 1990.
Stecki Konstanty, Donatywy polskie, „Biuletyn Numizmatyczny” 1970, 5–6 (53–54), s. 81–86.
Strzałkowski Jacek, Unikalna odbitka w srebrze najpiękniejszego polskiego „numizmata” z 1614 r. i nowe spojrzenie na donatywy, „Gdańskie Zeszyty Numizmatyczne” 1999, 41, s. 3–16.
Szymborski Wiktor, Pielgrzymki i kontakty dynastii Jagiellonów z sanktuarium paulinów na Skałce, w: Religijność. Wymiar prywatny i publiczny, red. Wiktor Szymborski, Paweł Nowakowski, Księgarnia Akademicka, Kraków 2007, s. 153–177.
Tylicki Jacek, O historii sztuki i numizmatyce, czyli kto projektował niektóre donatywy gdańskie Zygmunta III, „Biuletyn Numizmatyczny” 353, 2009, 1, s. 27–38.
Żukowski Jacek, Święto sławy. Ingres koronacyjny Cecylii Renaty w 1637 roku, „Biuletyn Historii Sztuki” 75, 2013, 2, s. 233–293.
Żukowski Jacek, Żądza chwały. Władysław IV Waza w ikonografii performatywnej, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Warszawa 2018.
Życiński Stanisław, Portugały w inwentarzu skarbca na Jasnej Górze z 1685 r., „Biuletyn Numizmatyczny” 1984, 3–4, s. 59.