Publisher:

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

Place of publishing:

Warszawa

Description:

il. ; 24 cm

Type of object:

Czasopismo/Artykuł

Abstract:

Stanowisko eponimiczne kultury świderskiej – Świdry Wielkie I było badane na początku XX w. przez Stefana Krukowskiego oraz Ludwika Sawickiego. W wyniku tych prac pozyskano liczne materiały krzemienne, będące podstawą do wydzielenia „przemysłu świderskiego”, który stanowił bazę dla wyróżnienia kultury świderskiej i „cyklu mazowszańskiego”. Zabytki pochodzące z badań L. Sawickiego znajdują się w kolekcji Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie. Celem artykułu jest zestawienie informacji prezentowanych w publikacjach przez obu badaczy z wnioskami z przeprowadzonej obecnie analizy tych materiałów. Nowe spojrzenie na ten archiwalny zbiór pozwoliło na ocenę znalezisk w kontekście wytwórczości krzemieniarskiej prowadzonej na tym terenie w pradziejach, a stanowiącej podstawę do wydzielenia tytułowego „przemysłu”.

References:

Barton R.N.E., Jacobi R.M., Stapert D., Street M.J. 2003. The Late-glacial reoccupation of the British Isles and the Creswellian, „Journal of Quaternary Studies”, 18(7), s. 631–643, https://doi.org/10.1002/jqs.772
Bobrowski P., Sobkowiak-Tabaka I. 2018. Exploitation and processing of Cretaceous erratic flint on the Polish Lowland. A case study of sites in the vicinity of Gorzów Wielkopolski, [w:] D.H. Werra,M. Woźny (red.), Between history and archaeology: Papers in honour of Jacek Lech, Summertown-Oxford, s. 103–113, https://doi.org/10.2307/j.ctvndv6qh.14
Burdukiewicz J.M. 1989. Le hambourgien: Origine, évolution dans un context stratigraphique, paléoclimatique et paléogeographique, „L’Anthropologie”, 93(1), s. 189–218.
Burdukiewicz J.M. 2011. Late Glacial hunter-gatherer reactions to the Younger Dryas cooling event in the southern and eastern Baltic regions of Europe, „Quaternary International”, 242(2), s. 302–312, https://doi.org/10.1016/j.quaint.2011.02.013
Clark J.G.D. 1936. The Mesolithic settlement of Northern Europe, Cambridge.
Cyrek K. 1996. Osadnictwo schyłkowopaleolityczne w Zakolu Załęczańskim doliny Warty, Łódź.
Dagnan-Ginter A. 1980. Pl 17 Wołowice, Wojw. Kraków, [w:] G. Weisgerber, J. Weiner, R. Slotta (red.), 5000 Jahre Feuersteinbergbau. Die Suche nach dem Stahl der Steinzeit, Bohum, s. 622–624.
Fiedorczuk J. 1992. Późnopaleolityczne zespoły krzemienne ze stanowiska Rydno IV/57 w świetle metody składanek, „Przegląd Archeologiczny”, 39, s. 13–65.
Fiedorczuk J. 1997. Processing workshops and habitation sites of the Final Palaeolithic Mazovian Complex. A view from the perspective of flint artefacts refitting, [w:] R. Schild, Z. Sulgostowska (red.), Man and flint. Proceedings of the VII International Flint Symposium, Warszawa, s. 201–208.
Fiedorczuk J. 2006. Final Paleolithic camp organization as seen from the perspective of lithic refitting, Warszawa.
Galiński T. 1999. Stanowisko późnopaleolityczne w Kocierzy, „Materiały Zachodniopomorskie”, 45, s. 7–65.
Ginter B. 1969. Trzebca, pow. Pajęczno. Stanowisko 1, [w:] Informator Archeologiczny. Badania 1968 r., Warszawa, s. 28–29.
Ginter B. 1973. Zabrze-Mikulczyce (An Upper Palaeolithic Flint Workshop), „Recherches Archéologiques”, 1972, s. 7–9.
Ginter B. 1974. Wydobywanie, przetwórstwo i dystrybucja surowców i wyrobów krzemiennych w schyłkowym paleolicie północnej części Europy Środkowej, „Przegląd Archeologiczny”, 22, s. 5–122.
Ginter B. 1999. Świderian flint mines and workshops at Gojść on the upper Warta River, [w:] S.K. Kozłowski, J. Gurba, L.L. Zaliznyak (red.), Tanged Points Cultures in Europe, „Lubelskie Materiały Archeologiczne”, 13, Lublin, s. 164–168.
Grużdź W. 2018. An examination of theories on lithic reduction methods in Swiderian technology, [w:] J. Apel, H. Glorstad, H. Knutsson, K. Knutsson (red.), The technology of early settlement in Northern Europe, Sheffield, s. 47–62.
Grużdź W., Pyżewicz K., Migal W., Przeździecki M. 2012. Multi-aspect analysis of flint materials from Suchodółka, site 3, the Świętokrzyskie Voivodeship, „Światowit”, 9(50), s. 245–258.
Kabaciński J. 2016. The first hunters of the Lowland, [w:] J. Kabaciński (red.), The past societies. 1: 500,000–5,500 BC, Warszawa, s. 153–170.
Kerneder-Gubała K. 2019. In search of the chocolate flint mine in Orońsko (PL1, Southern Poland): New data for analysis of exploitation and use of flint in north-western part of its outcrops, „Anthropologica et Praehistorica”, 128(2017), s. 199–208.
Kobusiewicz M. 1997. Sources of flint on the West Polish Plain, [w:] R. Schild, Z. Sulgostowska (red.), Man and flint. Proceedings of the VII International Flint Symposium, Warszawa, s. 83–89.
Kobusiewicz M. 1999. Ludy zbieracko-łowieckie północno-zachodniej Polski, Poznań.
Kozłowski J.K. 2004. Wielka historia świata, 1: Świat przed „rewolucją” neolityczną, Kraków.
Kozłowski L. 1923. Epoka kamienia na wydmach wschodniej części Wyżyny Małopolskiej, Warszawa.
Kozłowski L. 1936. Die epipaläolitischen Kulturen in Świdry und Chwalibogowice, „Praehistorische Zeitschrift”, 27, s. 252–257.
Kozłowski S.K. 1999. The Tanged Point Complex, [w:] S.K. Kozłowski (red.), Tanged Points Cultures in Europe, Warszawa, s. 28–35.
Kozłowski S.K. 2007. Stefan Krukowski. Narodziny giganta, Studia nad Gospodarką Surowcami Krzemiennymi w Pradziejach, 6, Warszawa.
Kozłowski S.K. 2008. Legenda Orońska, [w:] W. Borkowski, J. Libera, B. Sałacińska, S. Sałaciński (red.), Krzemień czekoladowy w pradziejach, Studia nad Gospodarką Surowcami Krzemiennymi w Pradziejach, 7, Warszawa–Lublin, s. 25–31.
Krukowski S. 1921. Sprawozdanie z działalności Państwowego Urzędu Konserwatorskiego na Okręg Warszawski Południowy, „Wiadomości Archeologiczne”, 6, s. 156–167.
Krukowski S. 1927. Inwentarze krzemienne paleolityczne w zbiorze Z. Glogera – M. Federowskiego w Muzeum Archeologicznym PAU, „Sprawozdania z czynności i posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności”, 31(5), s. 10–11.
Krukowski S. 1939–1948. Paleolit, [w:] Encyklopedia polska PAU: Prehistoria ziem polskich, 4(1), Kraków, s. 1–117.
Migal W. 2007. On preferential points of the Final Palaeolithic in the Central European Lowland, [w:] M. Kobusiewicz, J. Kabaciński (red.), Studies in the Final Palaeolithic settlement of the Great European Plain, Poznań, s. 185–200.
Osipowicz G., Kerneder-Gubała K., Bosiak M., Makowiecki D., Orłowska J. 2019. The oldest osseous mining tools in Europe? New discoveries from the chocolate flint mine in Orońsko, site 2 (southern Poland), „Quaternary International”, 512, s. 82–98, https://doi.org/10.1016/j.quaint.2019.02.005
Przeździecki M. 2021. Obozowisko łowieckie ludności kultury świderskiej na stanowisku Sulejówek 4, pow. miński, woj. mazowieckie, „Folia Praehistorica Posnaniensia”, 26, s. 399–422, https://doi.org/10.14746/fpp.2021.26.15
Pyżewicz K., Serwatka K., Stefański D. 2017. Spatial, functional and comparative analysis of a Late Palaeolithic Swiderian culture settlement at Kraków-Bieżanów site 15, „Acta Archaeologica Lodziensia”, 63, s. 7–27, https://doi.org/10.26485/AAL/2017/63/1
Rydlewski J. 1989. Pienińskie złoża radiolarytu i ich eksploatacja w epoce kamienia i wczesnej epoce.
Sawicki L. 1922. Przyczynek do znajomości techniki obróbki krzemienia, „Wiadomości Archeologiczne”, 7, s. 58–77.
Sawicki L. 1923. Uwagi o stanowisku wydmowem „Gorki“ w Świdrach Wielkich. „Wiadomości Archeologiczne”, 8, s. 49–53.
Sawicki L. 1930. Wiek przemysłu świderskiego w świetle geomorfologii podwarszawskiego odcinka pradoliny Wisły, [w:] J. Kostrzewski (red.), Księga Pamiątkowa ku czci prof. Wł. Demetrykiewicza, Poznań, s. 9–51.
Sawicki L. 1935. Przemysł świderski i stanowiska wydmowe Świdry Wielkie, „Przegląd Archeologiczny”, 5, s. 1–23.
Sawicki L. 1960. Skład wyrobów makrolitycznych przemysłu świderskiego stanowiska wydmowego Świdry Wielkie I, „Światowit”, 23, s. 161–188.
Schild R. 1975. Późny paleolit, [w:] W. Chmielewski, W. Hensel (red.), Prahistoria ziem polskich. T. I: Paleolit, Wrocław, s. 159–338.
Schild R. 1976. Flint mining and trade in Polish prehistory as seen from the perspective of the chocolate flint of central Poland. A second approach, „Acta Archeologica Carpathica”, 16, s. 147–177.
Schild R. 2001. The reasons why it is likely that the early Mesolithic population in Poland was not aboriginal, [w:] B. Ginter (red.), Problems of the Stone Age in the Old World. Jubilee book dedicated to Professor Janusz K. Kozłowski, Kraków, s. 229–233.
Schild R. (red.), 2014. Całowanie. A Final Paleolithic and Early Mesolithic site on an island in the ancient Vistula Channel, Vetera et nova. Opracowanie źródeł archeologicznych z zasobów IAE PAN nowymi metodami badawczymi, 2, Warszawa.
Schild R., Królik H., Tomaszewski A.J., Ciepielewska E. 2011. Rydno. A Stone Age red ochre quarry and socioeconomic center. A century of research, Warszawa.
Sobkowiak-Tabaka I. 2011. Społeczności późnego paleolitu w dorzeczu Odry, Poznań.
Sobkowiak-Tabaka I. 2016. Hunter-gatherers in the Allerød forests, [w:] Kabaciński J. (red.), The past societies. 1: 500,000–5,500 BC, Warszawa, s. 171–198.
Sobkowiak-Tabaka I., Winkler K. 2017. The Ahrensburgian and the Swiderian in the area around the middle Oder River: reflections on similarities and differences, „Quartär”, 64, s. 217–240, https://doi.org/10.7485/QU64_10
Sulgostowska Z. 1989. Prehistoria międzyrzecza Wisły, Niemna i Dniestru u schyłku plejstocenu, Warszawa.
Sulgostowska Z. 2005. Kontakty społeczności późnopaleolitycznych i mezolitycznych między Odrą, Dźwiną i Górnym Dniestrem, Warszawa.
Sulgostowska Z. 2008. Szczególna pozycja krzemienia czekoladowego wśród społeczności między Odrą, Dźwiną i Dniestrem u schyłku paleolitu i w późnym mezolicie, [w:] W. Borkowski, J. Libera, B. Sałacińska, S. Sałaciński (red.), Krzemień czekoladowy w pradziejach, Studia nad Gospodarką Surowcami Krzemiennymi w Pradziejach, 4, Warszawa-Lublin, s. 151–170.
Szymczak K. 1992. Północno-wschodnia prowincja surowcowa kultury świderskiej, Łódź.
Talar A. 1968. Paleolit schyłkowy w południowo-wschodniej Małopolsce, „Rocznik Muzeów Województwa Rzeszowskiego”, 1, s. 7–32.
Taute W. 1968. Die Stielspitzen Gruppen in nördlichen Mitteleuropa. Ein Beitrag zur Kenntnis der späten Altsteinzeit, Köln–Graz.
Tomaszewski A.J. 2002. Świeciech, liściaki, świderien i inne, [w:] B. Matraszek, S. Sałaciński (red.), Krzemień świeciechowski w pradziejach, Studia nad Gospodarką Surowcami Krzemiennymi w Pradziejach, 4, Warszawa, s. 51–69.
Werra D.H., Kerneder-Gubała K. 2021. Chocolate flint mining from Final Palaeolithic up to Early Iron Age – a review, [w:] F. Bostyn, F. Giligny, P. Topping (red.), From mine to user: Production and procurement systems of siliceous rocks in the European Neolithic and Bronze Age. Proceedings of the XVIII UISPP World Congress (4–9 June 2018, Paris, France). Session XXXIII-1&2,10, Oxford, s. 42–56.

Relation:

Archeologia Polski

Volume:

70

Start page:

187

End page:

210

Detailed Resource Type:

Artykuł

Format:

application/octet-stream

Resource Identifier:

oai:rcin.org.pl:262340 ; 0003-8180 ; doi:10.23858/APol70.2025.08

Source:

IAiE PAN, sygn. P 320 ; IAiE PAN, sygn. P 321 ; IAiE PAN, sygn. P 319 ; click here to follow the link

Language:

pol

Language of abstract:

eng

Rights:

Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0

Terms of use:

Zasób chroniony prawem autorskim. [CC BY 4.0 Międzynarodowe] Korzystanie dozwolone zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0, której pełne postanowienia dostępne są pod adresem: ; -

Digitizing institution:

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

Original in:

Biblioteka Instytutu Archeologii i Etnologii PAN

Access:

Otwarty