Luňák P. (2007). Slovanské štíty v archeologických nálezech na území ČR. Brno. [https://is.muni.cz/th/c2wuo/Kopie_-_prace_nova.pdf] – dostęp 14.09.2024.
Żygulski Z. jun. (1975). Broń w dawnej Polsce na tle uzbrojenia Europy i Bliskiego Wschodu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Wrzesińska A., Kasprowicz T. (2022). Katalog grobów 1964-2013 (934 tablice) [CD]. W: J. Wrzesiński (red.), Mortui viventes obligant. Cmentarzysko wczesnośredniowieczne w Dziekanowicach (1-962). Lednica: Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.
Bullock H., Baldwin A., Hood J., Fern Ch., Cartwright C., Lang J., Wanget Q. (2011). Evidence for shield construction from the early Anglo-Saxon cemetery site of Tranmer House, Bromeswell, Suffolk. Technical Research Bulletin, 5, 15-24.
Kainov S.Ju. (2022). Shlem iz kurgana Gul’bishche. K voprosu ob evolyutsii chetyrekhchastnykh boyevykh nagoloviy Vostochnoy Yevropy v VIII–XI vv. W: O.V. Dvurechenskiy (red.), Voyennaya arkheologiya. Sbornik materialov NITS „Voyennaya arkheologiya” 7 (45-78). Moskva-Tula: Institut arheologii RAN; Gosudarstvennyj muzej-zapovednik „Kulikovo pole”.
Klanica Z. (2006a). Nechvalín, Prušánky. Čtyři slovanská pohřebištĕ. Díl I. Brno: Archeologický ústav Akademie věd České republiky.
Kościelecki P. (2000). Topografia wyposażenia grobów męskich na staromazowieckich cmentarzyskach z grobami w obudowach kamiennych z XI-XIII wieku. Studia i Materiały Archeologiczne, 10, 55-88.
Rauhut L. (1971). Wczesnośredniowieczne cmentarzyska w obudowie kamiennej na Mazowszu i Podlasiu. Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne, 1, 435-656.
Schwartz W. (1879). Nachtrag zu den Materialien zur prähistorischen Kartographie der Provinz Posen 1. Posen: W. Decker & Comp.
Wrzesiński J., Wrzesińska A. (2007). Groby z uzbrojeniem na wczesnośredniowiecznym cmentarzysku w Dziekanowicach w Wielkopolsce. Archaeologia Historica Polona, 17, 75-93.
Nowakowski A. (1983). Historia uzbrojenia a dzieje polskiego średniowiecza. Wiadomości Historyczne, 148(26), 187-208.
archeology of Poland - journals
Żmudzki P. (2009). Władca i wojownicy. Narracje o wodzach, drużynie i wojnach w najdawniejszej historiografii Polski i Rusi. Wrocław: Fundacja na rzecz Nauki Polskiej.
Parafiniuk M., Janus T. (2017). Badanie materiału kurhanowego Lewino. W: M. Fudziński, W. Świętosławski, W. Chudziak (red.), Pradoliny pomorskich rzek. Kontakty kulturowe i handlowe społeczeństw w pradziejach i wczesnym średniowieczu (363-368). Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku.
Sztyber A. (2015). Wczesnośredniowieczne cmentarzysko w Modlnicy. W: K. Dzięgielewski, M. Dzięgielewska, A. Sztyber (red.), Modlnica, stan. 5 od późnej epoki brązu po czasy średniowiecza (309-455). Kraków: Krakowski Zespół do Badań Autostrad.
Gaerte W. (1923). Ein altpreußischer Helm. Zeitschrift für historische Waffen- und Kostümkunde. Neue Folge, 1(10, 2/3), 41-42.
Kozak M. (2021). Sholom yak element zakhysnoho sporyadzhennya profesiynoho voyina u Halyts’kiy ta Volyns’kiy zemlyakh u X-XII st.: problema „latyns’kykh sholomiv”. Tabularium Historiae, 9, 71-85.
Klanica Z. (2006b). Nechvalín, Prušánky. Vier slavische Nekropolen. Teil II. Katalog. Brno: Archeologický ústav Akademie věd České republiky.
Theotokis G. (2018). Military Technology: Production and Use of Weapons. W: Y. Stouraitis (red.), A Companion to the Byzantine Culture of War, ca. 300-1204 (440-472). Leiden-Boston: Brill.
Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Papakin A. (2019). Importy czy łupy z Rusi? Problem pochodzenia „wielkopolskich” hełmów X-początku XI wieku. W: V. Nagirnyy, T. Pudłocki (red.), Ruś a Polska (X-XIV wiek). Materiały IX Międzynarodowej Konferencji Naukowej Przemyśl, 5-8 grudnia 2018 r. (55-68). Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”; Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu.
La Baume W. (1939). Frühgeschichtliche Helme aus Ostpreußen. Nachrichtenblatt für deutsche Vorzeit, 15(11-12), 296-300.
ill. ; 29 cm
Wijnhoven M.A. (2023). Armour for the afterlife. On the presence and meaning of mail armour in burials of women and children. W: Ju.A. Kuznecov (red.), Voinskiye traditsii v arkheologicheskom kontekste: ot pozdnego Latena do pozdnego Srednevekov’ya (20-32). Tula: Gosudarstvennyy muzey-zapovednik „Kulikovo pole”.
Koranyi K. (1963). Powszechna historia państwa i prawa 2 (1). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Wybranowski D. (2020). Warunki naturalne jako jeden z czynników towarzyszących prowadzeniu działań wojennych w narracji Thietmara i Galla Anonima. Przyczynek do polityki pierwszych Piastów. W: T. Grabarczyk, M. Pogońska-Pol (red.), Oblicza wojny 2: Armia kontra natura (81-120). Łódź: Wydawnictwo UŁ.
Nadolski A. (1963). Zabytki uzbrojenia jako źródło do dziejów polskiego średniowiecza. Studia Źródłoznawcze, 8, 112-115.
Filipowiak W. (1962). Wolinianie. Studium osadnicze 1: Materiały. Szczecin: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Androshchuk F. 2010. The Gift to Men and the Gift to the Gods: Weapon Sacrifices and the Circulation of Swords in Viking Age Society. W: C. Theune, F. Biermann, R. Struwe, G.H. Jeute (red.), Zwischen Fjorden und Steppe. Festschrift für Johan Callmer zum 65. Geburstag (263-275). Rahden/Westf.: Verlag Marie Leidorf.
Kaźmierczyk J. (1993). Ku początkom Wrocławia 2: Warsztat budowlany i kultura mieszkalna Ostrowa Tumskiego od połowy XI do połowy XIII wieku. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Sudety.
Poleski J. (2004). Wczesnośredniowieczne grody w dorzeczu Dunajca. Kraków: Księgarnia Akademicka.
early medieval
Kainov S.Ju. (2018). Detal’ shlema iz Pliski. W: V. Ĭotov (red.), Voenni ekspeditsii, vŭorŭzhenie i snaryazhenie (antichnost i srednovekovie) (47-52). Varna: Regionalen istoricheski muzei – Varna.
Sommerfeld-Sarnowska W. (1939-1946). O tzw. „polskich” szyszakach wczesnośredniowiecznych. Wiadomości Archeologiczne, 16, 316-321.
Kostrzewski B. (1961). Badania wykopaliskowe w Gieczu, pow. Środa, w 1959 r. Sprawozdania Archeologiczne, 13, 145-152.
Kulakov V. I. (1990). Drevnosti prussov VI-XIII vv. Moskva: Akademija Nauk SSSR Institut arkheologii.
Wrzesiński J. (2007). Gdzie się podziali piastowscy „clipeati”?. W: M. Bogacki, M. Franz, Z. Pilarczyk (red.), Wojskowość ludów Morza Bałtyckiego. Materiały z II Międzynarodowej Sesji Naukowej Dziejów Ludów Morza Bałtyckiego, Wolin 4-6 sierpnia 2006 (218-229). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Czarnecka K. (2021). Broń jako wyznacznik prestiżu, rekwizyt rytuału oraz świadectwo kontaktów w Barbaricum w młodszym okresie przedrzymskim i w okresie wpływów rzymskich. Barbaricum, 13, 173-217.
Vlasatý T. (2022). Lesser known aspects of the Viking shield. [https://sagy.vikingove.cz/en/lesser-known-aspects-of-the-viking-shield/] – dostęp 14.11.2024.
Kubik A.L. (2023). Bezhta cemetery helmet and its important contribution to the knowledge of the development of helmets in the Caucasus region. Some aspects of the evolution of four-piece helmets in the Eurasian borderlands of the medieval period. W: Ju.A. Kuznecov (red.), Voinskiye traditsii v arkheologicheskom kontekste: ot pozdnego Latena do pozdnego Srednevekov’ya (43-59). Tula: Gosudarstvennyy muzey-zapovednik „Kulikovo pole”.
archeologia Polski -- czasopisma
defensive equipment
Kościelecki P. (1999). Skoble czy zaczepy do rzemieni tarczy z Turowa? Przyczynek do dziejów wczesnośredniowiecznego uzbrojenia obronnego. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 47(3-4), 427-434.
Kara M. (1991). Z badań nad wczesnośredniowiecznymi grobami z uzbrojeniem z terenu Wielkopolski. W: L. Leciejewicz (red.), Od plemienia do państwa. Śląsk na tle wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny zachodniej (99-120). Wrocław-Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen.
Przegląd Archeologiczny
IAiE PAN, sygn. P III 353
Indycka E. (2000). Z badań nad cmentarzyskami gieckiego kompleksu osadniczego. Studia Lednickie, 6, 69-90.
Ginter K. (2002). Problem drużyny wczesnośredniowiecznej w Polsce. W: B. Śliwiński (red.), Kopijnicy, szyprowie, tenutariusze (51-72). Gdańsk: Wydawnictwo UG Officina Ferberiana.
Bogacki M. (2007a). Przemiany w wojskowości polskiej od połowy X wieku do 1138 roku. Kształt i organizacja armii. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0
Eisner J. (1952). Devínska Nová Ves. Slovanské pohřebiště. Bratislava: Nakladatelstvo Slovenskej Akadémie Vied i Umení.
Górewicz I.D. (2020). O broni Słowian. Na wojnie i w kulturze. Poznań: Triglav; Wydawnictwo Poznańskie.
Sankiewicz P. (2018a). Uzbrojenie ochronne i broń drzewcowa w zbiorach Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. W: P. Sankiewicz, A.M. Wyrwa (red.), Broń drzewcowa i uzbrojenie ochronne z Ostrowa Lednickiego, Giecza i Grzybowa (27-32). Lednica: Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.
Wyrwa A.M. (2018). Historia odkrycia szyszaka znalezionego „w bagnie” koło Giecza i jego miejsce w kulturze. W: P. Sankiewicz, A.M. Wyrwa (red.), Broń drzewcowa i uzbrojenie ochronne z Ostrowa Lednickiego, Giecza i Grzybowa (89-107). Lednica: Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.
Engel M., Sobczak C. (2019). Ozdobne okucia hełmów wczesnośredniowiecznych z zespołu osadniczego w Szurpiłach. Acta Militaria Mediaevalia, 15, 65-84.
Łoski J. (1876). Brzegi Buga. Groby pogańskie w Kostomłotach. Wiadomości Archeologiczne, 3, 63-78.
Głosek M., Uciechowska-Gawron A. (2009-2010). Wczesnośredniowieczna tarcza z podgrodzia w Szczecinie. Materiały Zachodniopomorskie. Nowa Seria, 6-7(1), 269-284.
Niesiołowska-Wędzka A. (1977). Tarcze. W: G. Labuda, Z. Stieber (red.), Słownik starożytności słowiańskich 6(1) (21-23). Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład im. Ossolińskich we Wrocławiu.
Kirpichnikov A.N. (1971). Drevnerusskoye oruzhiye 3: Dospekh, kompleks boyevykh sredstv IX-XIII vv., Leningrad: Akademija Nauk SSSR Institut arkheologii.
Bocheński Z. (1930). Polskie szyszaki wczesnośredniowieczne. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.
Jończyk L., Gołębiowska-Tobiasz A. (2015). Okucie rozetkowe z Szurpił. Import ze świata nomadów w sercu Jaćwieży. Barbaricum, 11, 195-213.
IAiE PAN, call no. P III 353
Kontny B. (2023). The Archaeology of War. Studies on Weapons of Barbarian Europe in the Roman and Migration Period. Turnhout: Brepols.
Tekst
Kajkowski K. (2024). Magia wojny i wojna magii w świecie dawnych Słowian. Owidz: Wydawnictwo Chronicon.
Widukind – Widukind, Dzieje Sasów oraz Roczniki korbejskie i Roczniki hildesheimskie, tłum. i oprac. G.K. Walkowski. Bydgoszcz 2013.
Banaszkiewicz J. (2000). „Nadzy wojownicy” – o średniowiecznych pogłoskach dawnego rytu wojskowego (Prokopiusz z Cezarei, Paweł Diakon, Girald z Walii, Sakso Gramatyk i Gall Anonim). W: S. Moździoch (red.), Człowiek, sacrum, środowisko. Miejsca kultu we wczesnym średniowieczu (11-25). Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Oddział we Wrocławiu.
Borawski P. (2002). Uzbrojenie gruzińskich górali – Chewsurów w XVII-XX wieku. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 50(3-4), 351-370.
Kirpichnikov A.N. (1958). Russkie szlemy X-XIII vv. Sovetskaya arkheologiya, 4, 47-69.
Sankiewicz P. (2018b). Fragmenty pancerzy kolczych z Ostrowa Lednickiego, Giecza i Grzybowa. W: P. Sankiewicz, A.M. Wyrwa (red.), Broń drzewcowa i uzbrojenie ochronne z Ostrowa Lednickiego, Giecza i Grzybowa (133-146). Lednica: Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.
Bemke G. (2022). Wczesnośredniowieczne hełmy jako uzbrojenie improwizowane w świetle źródeł antropologicznych i historycznych. Argumenta Historica, 9, 7-28.
Kainov S.Ju., Shchedrina A.Ju. (2021). Kol’chuzhnyy dospekh i kol’chuzhnyye kol’tsa iz raskopok Gnozdova. W: S.Ju. Ianov (red.), Gnozdovskiy arkheologicheskiy kompleks. Materialy i issledovaniya 2 (157-187). Moskva: Gosudarstvennyy istoricheskiy muzey.
Bojarski J., Chudziak W., Drozd A., Koperkiewicz A., Kozłowski T., Stawska V. (2010). Katalog źródeł. W: W. Chudziak (red.), Wczesnośredniowieczne cmentarzysko szkieletowe w Kałdusie (stanowisko 4) (189-603). Toruń: Wydawnictwo UMK.
Kurasiński T. (2020). On the Way to the Afterlife. Some Observations on the Presence of Weaponry in Early Medieval Cemeteries in the Context of Their Social and Cultural Circulation. Fasciculi Archaeologiae Historicae, 33, 21-36.
Polish lands
Vandkilde H. (2015). Conflict and War, Archaeology of: Weapons and Artifacts. W: J.D. Wright, International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences 4 (607-613). Oxford: Elsevier.
Hrubý V. (1955). Staré Město. Velkomoravské pohřebiště „Na Valách”. Praha: Nakladatelství Československé Akademie věd.
IAiE PAN, call no. P III 272
Wijnhoven M.A. (2021). A multi-dimensional approach to European mail armour: Ringed battle shirts from 300 BC to AD 500/1000. Amsterdam: Vrije Universiteit Amsterdam.
Forstner D. (1990). Świat symboliki chrześcijańskiej. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
Musianowicz K. (1960). Granica mazowiecko-drehowicka na Podlasiu we wczesnym średniowieczu. Materiały Wczesnośredniowieczne, 5, 187-230.
Czarnecka K. (1994). The re-use of Roman military equipment in barbarian contexts. A chain-mail souvenir?. Journal of Roman Military Equipment Studies, 5, 245-253.
Hilbert K. (1934). O nálezech rotundy Václava. W: K. Stloukal, J. Kapras, K. Guth, A. Novák (red.), Svatováclavský sborník. Na památku 1000. výročí smrti knížete Václava Svatého 1 (220-229). Praha: Narodní výbor pro oslavu Svatováclavského Tisíciletí.
Shmelev K.V. (2016). Izdeliya iz kol’chuzhnogo polotna v srednevekovom „grazhdanskom kostyume”. K voprosu o nakhodke iz Bornitskogo mogil’nika. W: A.V. Aranovich, D.Ju. Alekseyev (red.), Istoriya voyennogo kostyuma: ot drevnego mira do nashikh dney. Materialy Mezhdunarodnoy voyenno-istoricheskoy konferentsii, 19 noyabrya 2015 g. (38-44). Sankt-Peterburg: Sankt-Peterburgskiy gosudarstvennyy universitet promyshlennykh tekhnologii i dizayna.
mail
Nadolski A. (1960). Uwagi o wczesnośredniowiecznych hełmach typu „wielkopolskiego”. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Seria Archeologiczna, 5, 99-122.
La Baume W. (1940). Ein spätprussisches Reitergrab mit Helm und Verzierten Lanzen aus Ekritten, Kr. Samland. Altpreußen, 4(4), 84-87.
Contamine Ph. (1999). Wojna w średniowieczu. Warszawa: Volumen; Bellona.
Ośrodek Badań nad Kulturą Późnego Antyku i Wczesnego Średniowiecza
Górewicz I.D. (2019). O wojownikach Słowian. Drużyny i bitwy na lądzie i morzu. Poznań: Triglav; Wydawnictwo Poznańskie.
IAiE PAN, sygn. P III 149
Dowen K., Marek L., Słowiński S., Uciechowska-Gawron A., Myśków E. (2019). Two Twelfth-Century Kite Shields from Szczecin, Poland. Arms & Armour, 16(2), 121-148.
shield
Wrzesiński J. (2022). Zmarli i ich groby na cmentarzysku w Dziekanowicach. W: J. Wrzesiński (red.), Mortui viventes obligant. Cmentarzysko wczesnośredniowieczne w Dziekanowicach (45-232). Lednica: Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.
Atgāzis M. (2019). Tuvcīņas ieroči Latvijā 10.-13. gadsimtā. Rīga: Latvijas vēstures institūta apgāds.
Pankiewicz A. (2023). Wrocław. Gród na Ostrowie Tumskim we wczesnym średniowieczu. Warszawa-Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN; Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Dowiat J. (1959). Kilka uwag o słownictwie Galla Anonyma w związku z zagadnieniem organizacji sił zbrojnych za Bolesława Krzywoustego. Kwartalnik Historyczny, 66(1), 29-51.
Rychter M.R., Strzyż P. (2019). Hełm z Silniczki w świetle rekonserwacji i badań metaloznawczych / A helmet from Silniczka in the context of re-conservation and metallographic examination. Wiadomości Konserwatorskie, 58, 23-32.
Tollerton L. (2011). Wills and Will-Making in Anglo-Saxon England. Woodbridge: York Medieval Press.
Hensel W. (1953). Studia i materiały do osadnictwa Wielkopolski wczesnohistorycznej 2. Poznań: Polskie Towarzystwo Prehistoryczne.
Kirpichnikov A.N. (2009). Rannesrednevekovyye zolochenyye shlemy. Novyye nakhodki i nablyudeniya. Sankt Peterburg: Institut Istorii Material’noy Kul’tury RAN.
Papakin A. (2017). Sholomy u konteksti skhidnykh kontaktiv Rusi ta Pol’shchi (X-pochatok XI st.). W: D. Toyichkin (red.), Istoriya davn’oyi zbroyi. Doslidzhennya 2016 (351-366). Kyyiv: Instytut istoriyi Ukrayiny NAN Ukrayiny.
Papakin A., Bezkorovayna Yu., Prokopenko V. (2017). Sholomy typu „Chorna Mohyla”: novi znakhidky ta problema pokhodzhennya. W: B.K. Patrylyak, K. Levada (red.), Naukovyy visnyk Natsional’noho muzeyu istoriyi Ukrayiny. Zbirnyk naukovykh prats’ 2 (45-56). Kyyiv.
Żak J. (1963). „Importy” skandynawskie na ziemiach zachodniosłowiańskich od IX do XI wieku (część katalogowa). Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.
Materyały (1900). Materyały do mapy Gubernii Płockiej. Światowit, 2, 130-142.
Nadolski A. (1954). Studia nad uzbrojeniem polskim w X, XI i XII wieku. Łódź: Zakład im. Ossolińskich we Wrocławiu.
Balogh C. (2023). Türk Dünyasında Kadınların İktidar Temsili Üzerine – Avar Kadın Mezarlarında Silahlar. W: F. Ağca (red.), 1. Uluslararası Türk Kültürü Sempozyumu Bildirileri (103-113). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Arwidsson G. (1986). Schilde. W: G. Arwidsson (red.), Birka II: 2. Systematische Analysen der Gräberfunde (38-44). Stockholm: Almqvist & Wiksell.
Thietmar – Kronika Thietmara, tłum. i oprac. M.Z. Jedlicki. Poznań 1953.
Kainov S.Ju., Marzalyuk I.A. (2024). Zolochenyy shlem iz Bobruyska (Belarus’). W: O.V. Dvurechenskiy, G.V. Baranov (red.), Voyennaya arkheologiya. Sbornik materialov NITS „Voyennaya arkheologiya” 8 (35-61). Moskva-Tula: Institut arheologii RAN; Gosudarstvennyj muzej-zapovednik „Kulikovo pole”.
Kainov S.Yu. (2008). K voprosu o kolichestvennoy otsenke pogrebeniy s predmetami vooruzheniya v Gnezdovskom mogil’nike. W: S.G. Verigin et al. (red.), Konferentsiya po izucheniyu skandinavskikh stran i Finlyandii. Materialy konferentsii 1 (200-204). Moskva-Arkhangel’sk: Institut vseobshchey istorii RAN; Pomorskiy gosudarstvennyy universitet im. M.V. Lomonosova.
Krysztofiak T. (2004). Wczesnopiastowski kościół pw. św. Jana Chrzciciela na grodzie w Gieczu w świetle najnowszych odkryć. W: T. Janiak, D. Stryniak (red.), Początki architektury monumentalnej w Polsce (181-198). Gniezno: Muzeum Początków Państwa Polskiego.
Ginalski J., Kotowicz P.N. (2004). Elementy uzbrojenia i oporządzenia jeździeckiego z grodziska wczesnośredniowiecznego „Horodyszcze” w Trepczy, pow. Sanok, stan. 2. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego, 25, 187-257.
Antoniewicz J. (1955). Niektóre dowody kontaktów słowiańsko-pruskich w okresie wczesnośredniowiecznym w świetle źródeł archeologicznych. Wiadomości Archeologiczne, 22, 233-277.
Augustyniak J. (1977). Wyniki badań wykopaliskowych i powierzchniowych w międzyrzeczu Warty i Pilicy w latach 1969-1972. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego w Łodzi. Seria Archeologiczna, 24, 279-309.
Gall – Gall Anonim, Kronika polska, oprac. M. Plezia, tłum. R. Grodecki. Skarby Biblioteki Narodowej. Wrocław 2003.
Sikora J. (2009). Ziemie Centralnej Polski we wczesnym średniowieczu. Studium archeologiczno-osadnicze. Łódź: Instytut Archeologii UŁ.
Niewiński A. (2014). „Tarcza wiary i pancerz nadziei”. O wartości uzbrojenia ochronnego. Wybrane przykłady z dziejów średniowiecza. W: M. Baranowski, A. Gładysz, A. Niewiński (red.), W pancerzu przez wieki. Z dziejów wojskowości polskiej i powszechnej (52-64). Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V.
Jöns H., Mazurek W. (1998). Groß Strömkendorf – nadmorska osada rzemieślniczo-handlowa i cmentarzysko z okresu wczesnosłowiańskiego nad Zatoką Wismarską. Slavia Antiqua, 39, 181-214.
Żmudzki P. (2005). Opisy bitew ukazujące wojowników gotowych przyjąć swój los (przykłady słowiańskie XI-XIII w.). W: A. Pieniądz-Skrzypczak, J. Pysiak (red.), Sacrum. Obraz i funkcja w społeczeństwie średniowiecznym (151-175). Warszawa: Instytut Historyczny UW.
IAiE PAN, sygn. P III 272
Vencl S. (1984). Otázky poznání vojenství v archeologii. Praha: Archeologický ústav ČSAV.
Wilson D.M. (2005). Der Teppich von Bayeux. Köln: Parkland Verlag.
Mizerka J. (2021). Wczesnośredniowieczne grodzisko w Dusinie, pow. gostyński, woj. wielkopolskie w świetle ponownej analizy archeologicznej. Folia Praehistorica Posnaniensia, 26, 171-225
Ruttkay A. (1976). Waffen und Reiterausrüstung des 9. bis zur ersten Hälfte des 14. Jahrhunderts in der Slowakei (II). Slovenská archeológia, 24(2), 245-395.
grave goods
Rybel’ D.A. (2021). Ikonografiya mindalevidnykh shchitov v manuskriptakh Zapadnoy Evropy kontsa X-XI vekov. Istoricheskoye oruzhiyevedeniye, 1, 8-20.
Text
Härke H. (2014). Grave Goods in Early Medieval Burials: Messages and Meanings. Mortality, 19(1), 41-60.
Nadolski A. (1994). Lądowa technika wojskowa od połowy X do połowy XII wieku. W: A. Nadolski (red.), Polska technika wojskowa do 1500 roku (31-107). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Sikora J. (2014). Groby wojowników, groby z bronią. Uwagi o wczesnośredniowiecznym rytuale deponowania uzbrojenia w grobach. W: W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński (red.), Królowie i biskupi, rycerze i chłopi – identyfikacja zmarłych (297-311). Poznań.
Krumphanzlová Z. (1974). Chronologie pohřebního inventáře vesnických hřbitovů 9.-11. věku v Čechách. Památky archeologiecké, 65(1), 34-110.
Ehlton F. (2003). Ringväv fran Birkas Garnison. Dokumentation, preparering och analys. Stockholm: Stockholms universitet.
Bóna I. (1980). Studien zum frühawarischen Reitergrab von Szegvár. Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae, 32(1-4), 31-95.
Rychter M.R., Strzyż P. (2016). A forgotten helmet from Silniczka in Poland. Fasciculi Archaeologiae Historicae, 29, 105-113.
Bogacki M. (2007b). Uzbrojenie wojsk monarchii wczesnopiastowskiej w świetle źródeł pisanych. W: M. Bogacki, M. Franz, Z. Pilarczyk (red.), Wojskowość ludów Morza Bałtyckiego. Materiały z II Międzynarodowej Sesji Naukowej Dziejów Ludów Morza Bałtyckiego, Wolin 4-6 lipca 2006 (278-306). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
elements of armament
Bravermanová M. (2000). Lederhelm („Podivens Helm”). W: A. Wieczorek, H.-M. Hinz (red.), Europas mitte um 1000. Katalog (258-260). Stuttgart: Konrad Theiss Verlag.
Hensel W. (1950). Studia i materiały do osadnictwa Wielkopolski wczesnohistorycznej 1. Poznań: Polskie Towarzystwo Prehistoryczne.
Schmidt V. (1992). Lieps. Die slawischen Gräberfelder und Kultbauten am Südende des Tollensesees. Lübsdorf: Archäologischen Landesmuseum für Mecklenburg-Vorpommern.
Kurasiński, Tomasz
Dickinson T.M., Härke H. (1992). Early Anglo-Saxon Shields. London: Society of Antiquaries of London.
Szentpéteri J. (1993). Archäologische Studien zur Schicht der Waffenträger des Awarentums im Karpatenbecken. Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae, 45(1-4), 165-246.
Stawska V., Bojarski J., Drozd-Lipińska A., Koperkiewicz A., Kozłowski T., Chudziak W. (2020). Aneks. Katalog źródeł. W: Bojarski J. (2021). Obrzędowość pogrzebowa w strefie chełmińsko-dobrzyńskiej we wczesnym średniowieczu (487-540). Toruń: Wydawnictwo UMK.
Bojarski J. (2020). Obrzędowość pogrzebowa w strefie chełmińsko-dobrzyńskiej we wczesnym średniowieczu. Toruń: Wydawnictwo UMK.
Telfer A., Blackmore L. (2008). A Farewell To Arms: A Saxon Shield Burial And Later Occupation at Covent Garden. Transactions of the London and Middlesex Archaeological Society, Ser. NS, 59, 153-171.
Härke H. (2000). The circulation of weapons in Anglo-Saxon society. W: F. Theuws, J.L. Nelson (red.), Rituals of Power. From the Late Antiquity to the Early Middle Ages (377-399). Leiden-Boston-Köln: Brill.
Strzyż P. (2006). Uzbrojenie we wczesnośredniowiecznej Małopolsce. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.
Creative Commons Attribution BY 4.0 license
In contrast to offensive weapons, swords, spears, axes etc., elements of defensive weapons are a category of armaments very rarely recorded in early medieval cemeteries from Polish lands. Sometimes, including some finds in this category may even raise doubts (due to the difficulty of correctly identifying their military purpose). Therefore, the phenomenon of burying the dead with such items is difficult to assess unequivocally. This issue is discussed in this paper on the basis of the information available in the literature on the remains of chainmail (Dziekanowice, Giecz, Kałdus, Ostrowąż, Iwno) and shields (Dziekanowice, Kałdus, Lewino, Turowo, Żukowo) from cemeteries. One helmet (Silniczka) completes the collection, although its connection to the burial site is uncertain. The low frequency of defensive weapons in graves may have been influenced by various factors, resulting from the need for selection, giving preference to certain categories of weapons over others. Perhaps the custom of burying the dead in mail, helmets and with shields in the area in question did not take root or its reception was low. This may have been compounded by the high material value of the weapons that may have completely ruled out their ritual use as post-mortem equipment or otherwise limited this possibility, for example the inclusion of a small fragment of chainmail as an amulet (or on a pars pro toto basis). Another problem is the identification of certain pieces of weaponry due to their state of preservation.
W pełnym rynsztunku w zaświaty? Problem występowania elementów broni ochronnej na wczesnośredniowiecznych cmentarzyskach z terenu ziem polskich
Hensel W., Hilczer-Kurnatowska Z. (1972). Studia i materiały do osadnictwa Wielkopolski wczesnohistorycznej 4. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Anglo-Saxon Wills – Anglo-Saxon Wills, tłum. i oprac. D. Whitelock. New York 2011.
il. ; 29 cm
Kurasiński T. (2021). Wczesnośredniowieczne groby z elementami uzbrojenia na terenie ziem polskich. Materiały do studiów. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN.
Marek L. (2017). Średniowieczne uzbrojenie Europu łacińskiej jako Ars Emblematica. Wrocław: Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
funeral rituals
Szymczak J. (2016). Rycerz w hełmie, w zbroi i z tarczą. Warszawa-Bellerive-sur-Allier: Wydawnictwo DiG; Edition La Rama.
D’Amato R. (2015). Old and new evidence on the East-Roman helmets from the 9th to the 12th centuries. Acta Militaria Mediaevalia, 11, 27-157.
Samsonowicz A. (2003). Leather in the equipment of the early Piast monarchy bodyguard. Fasciculi Archaeologiae Historicae, 15, 25-31.
IAiE PAN, call no. P III 149
e-ISSN 2657-4004
Migotti B. (2008). Fragments of a chain mail as amulets in the Late Roman cemetery at Štrbinci near Đakovo. Contributions of Institute of Archaeology in Zagreb, 24, 203-212.
Wojtasik J. (1968). Cmentarzysko wczesnośredniowieczne na wzgórzu „Młynówka” w Wolinie. Szczecin: Muzeum Pomorza Zachodniego.
pol
Liwoch R. (2007). Militaria z dziewiętnastowiecznych badań w Podhorcach. Acta Militaria Mediaevalia, 1, 37-59.
Rudziński P.M. (2009). Tarcza we wczesnośredniowiecznej Polsce na tle europejskim. Od plemienia do państwa. Acta Militaria Mediaevalia, 5, 21-78.
Lurker M. (1989). Słownik obrazów i symboli biblijnych. Poznań: Pallotinum.
Bogacki M. (2009). Broń wojsk polskich w okresie średniowiecza. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika.
Iwańczak W. (2010). Rola broni w kronikach Galla i Kosmasa. W: A. Odrzywolska-Kidawa (red.), Klio viae et invia. Opuscula Marco Cetwiński dedicata (3-15). Warszawa: Wydawnictwo DiG.
Warming R.F. (2023). The Viking Age shields from the ship burial at Gokstad: a re-examination of their construction and function. Arms & Armour, 20(1), 11-34.
Sankiewicz P. (2018c). Katalog uzbrojenia ochronnego. W: P. Sankiewicz, A.M. Wyrwa (red.), Broń drzewcowa i uzbrojenie ochronne z Ostrowa Lednickiego, Giecza i Grzybowa (217-250). Lednica: Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.
Ziółkowski M., Szymański J., Sobczyk M. (2017). Cmentarzysko kurhanowe w Lewinie. Przyczynek do dyskusji na temat wczesnośredniowiecznych obrządków pogrzebowych. W: M. Fudziński, W. Świętosławski, W. Chudziak (red.), Pradoliny pomorskich rzek. Kontakty kulturowe i handlowe społeczeństw w pradziejach i wczesnym średniowieczu (341-362). Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku.
helmet
Brooks N.P. (1978). Arms, Status and Warfare in Late-Saxon England. W: D. Hill (red.), Ethelred the Unready: Papers from the Millenary Conference (81-103). Oxford: British Archaeological Reports.