Object structure

Title:

Holoceńskie okresy intensyfikacji procesów stokowych w Gorcach – porównanie najnowszych wyników badań = Periods of intensified hillslope processes in Poland’s Gorce Mountains during the Holocene – a comparison based on new data

Subtitle:

Przegląd Geograficzny T. 93 z. 1 (2021)

Creator:

Kroh, Paweł : Autor ORCID ; Okupny, Daniel : Autor ORCID ; Bryndal, Tomasz : Autor ORCID ; Kondracka, Marta : Autor ORCID ; Cybul, Piotr : Autor ORCID

Affiliation:

Kroh, Paweł : Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Geografii ; Okupny, Daniel : Uniwersytet Szczeciński, Instytut Nauk o Morzu i Środowisku ; Bryndal, Tomasz : Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Geografii ; Kondracka, Marta : Uniwersytet Śląski, Instytut Nauk o Ziemi ; Cybul, Piotr : Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Geografii

Publisher:

IGiPZ PAN

Place of publishing:

Warszawa

Date issued/created:

2021

Description:

24 cm

Subject and Keywords:

radiocarbon dating ; landslide fen ; mineral and biogenic deposits ; mass movement activity ; Holocene ; Flysch Carpathians

Abstract:

This paper presents selected results from efforts to date organic matter taken from deposits of three landslides in Poland’s Gorce Mts. i.e. the ones located below the Jaworzyna Kamienicka, Kudłoń and Góra Gębowa peaks. The material for dating was taken from two landslide peat bogs and one closed depression filled with mineral deposits. The ranges of the individual landslides were analysed by reference to a detailed terrain model as well as geophysical tests, while the organic samples collected were 14C radiocarbon-dated. The borehole drilled in the landslide below Jaworzyna Kamienicka reaches a depth of 2.2 m. It was from that profile that samples for 14C radiocarbon-dating, as well as palaeobotanical and geochemical study, were taken. The oldest deposits on the floor part of the peatland were dated to 8060±100 BP (8949 cal BP). The first level of gravels mixed with so-called organic chaff was dated to 7950±80 BP (8802 cal BP) and is deposited directly beneath a layer of peats dated to 75600±100 BP (8366 cal BP). Another important layer is of gravel and fragments of wood, 9 cm thick, deposited at a level dated to 3999±60 BP (4517 cal BP). Three boreholes were drilled in the peat bog below Kudłoń, with the oldest peat deposits at this site are dated to 5430±70 BP (6002 cal BP), and situated at a depth of 100‑80 cm. In the other two places deposits in the floor profile were dated to 3010±60 BP and 400±60 BP. No mineral levels nor levels with a high share of mineral parts were found. Into the landslide below Góra Gębowa eight boreholes were made within a closed depression filled with mineral deposits. A fragment of wood taken from borehole 5 at a depth of 2.2 m was dated to 8850±100 BP (9739 cal BP), while one from a depth of 1 m is associated with a date of 8070±100 BP (8959 cal BP). In turn, the floor of borehole 6, at a depth of 2.1 m was the source for a wood sample of determined age equal to 8440±110 BP (9329 cal BP). The oldest deposits in the Gorce Mts. are of a fen character and area aged 9500 ± 90 BP (11 143‑10 653 cal BP). They come from the Turbacz Range. The next landslide phase is confirmed by wood fragments from the landslide below Góra Gębowa (8850±100 BP, 9739 cal BP), and could also be linked with rise of C. avellana within forest structure, as well as with the period of intense mineral-material deposition reported from four places in Makowski Beskid Mts. A following phase of landslide formation is confirmed by data from Jaworzyna Kamienicka (8060±100 BP, 8949 cal BP) and Lake Zawadowskie (7947‑7685 cal BP, Buczek, 2019), and represents the effect of the increased humidity and cooling of the climate reported from the Western Carpathians by many researchers. The oldest deposits from the peat bog below Kudłoń date to 5430±70 BP (6002 cal BP). Such a result is consistent with the increase in organic matter in Lake Zawadowskie in this period (5420± 60 BP). The traces from that period recorded by Buczek (2019), and the dating of deposits beneath Kudłoń, may both indicate that a period 6.0‑5.5 ka cal BP was the next one in which morphogenetic activity in the Gorce Mts. increased. The formation of the Lelonek landslide (401 ±70 BP) could be treated as evidence of a next landslide-creation phase (Buczek, 2019) also gaining confirmation from Margielewski (2018). There is also a gravel-wood level in the core from Jaworzyna Kamiecka dated at 3999±60 BP; 4517 cal BP. Kołaczek et al. (2020) noted a major change of forest structure with increases of A. alba, F. sylvatica and C. betulus at ~4.0 ka BP (~4.5 ka cal BP). This attests to the period in question being one characterized by a high level of landslide activity. Comparison of all the latest data from the region in question sustains the conclusion that ~11.1 ka cal BP, ~9.7 cal BP, 8.6‑8.0 cal BP, ~6,0 cal BP and ~4.5 ka cal BP, 3.3‑2.5 cal BP and 1.75‑1.35 cal BP are all periods associated with intensified Holocene landslide movements in the Gorce Mountains.

References:

Alexandrowicz, S.W., & Alexandrowicz, Z. (1999). Recurrent Holocene landslides: a case study of the Krynica landslide in the Polish Carpathians. The Holocene, 9(1), 91‑99. https://doi.org/10.1191/095968399674419966 DOI
Balon, J., & Jodłowski, M. (2014). Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat Zachodnich - studium metodologiczne. W: W. Ziaja & M. Jodłowski (red.), Struktura środowiska przyrodniczego a fizjonomia krajobrazu (s. 85‑105). Kraków: Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ.
Baugmart-Kotarba, M., & Kotarba, A. (1993). Późnoglacjalne i holoceńskie osady z Czarnego Stawu Gąsienicowego w Tatrach. Dokumentacja Geograficzna, 4‑5 (s. 9‑30). Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN.
Bronk Ramsey, C. (2009). Bayesian analysis of radiocarbon dates. Radiocarbon, 51, 337‑360. https://doi.org/10.1017/S0033822200033865 DOI
Bryndal, T., Cabaj, W., Margielewski, W., & Pelc, S. (2003). Record of Late Holocene palaeoenvironmental changes in a Carpathian Lanslide: a case study of the Siekierczyna landslide (Beskid Wyspowy Mts., Outer Carpathians, South Poland). Folia Quaternaria, 74, 75‑96.
Bucała, A., Margielewski, W., Starkel, L., Buczek, K., & Zernitskaya, V. (2014). The reflection of human activity in the sediments of Iwankowskie Lake from Subatlantic Phase (Polish Outer Carpathians). Geochronometria, 41(4), 377‑391. https://doi.org/10.2478/s13386‑013‑0172-z DOI
Buczek, K. (2019). Dating landslides in the Gorce Mts. (Polish Outer Carpathians) - preliminary results. Geological Quarterly, 63(4), 849‑860. http://dx.doi.org/10.7306/gq.1501 DOI
Burtan, J., Paul, Z., & Watycha, L. (1976). Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1: 50 000, Arkusz Mszana Górna 1033. Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne.
Burtan, J., Paul, Z., & Watycha, L. (1978). Arkusz Mszana Górna 1033. Objaśnienia do SMGP w skali 1: 50 000. Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne.
Cieszkowski, M., Ślączka, A., & Wdowiarz, S. (1985). New data on structure of the Flysch Carpathians. Przegląd Geologiczny, 33, 313‑329.
Cieszkowski, M. Chodyń, R., & Szczęch, M. (2015). Gorce - góry fliszowe. W: P. Czarnota, & M. Stefanik, Gorczański Park Narodowy - przyroda i krajobraz pod ochroną (s. 39‑51). Poręba Wielka - Kraków: Gorczański Park Narodowy.
Forma, A., & Zuchiewicz, W. (2001). Morfotektonika Gorców (polskie Karpaty Zachodnie) w świetle wybranych wskaźników morfometrycznych. W: W. Zuchiewicz (red.), Materiały IV Ogólnopolskiej Konferencji "Neotektonika Polski": Neotektonika, morfotektonika, sejsmotektonika - stan badań i perspektywy rozwoju (s. 41‑46). Kraków: Komisja Neotektoniki Komitetu Badań Czwartorzędu PAN.
Forma, A., & Zuchiewicz, W. (2002). Morphotectonics of the Gorce Mountains, Western Outer Carpathians. Folia Quaternaria, 73, 69‑78.
Grabowski, D., Marciniec, P., Mrozek, T., Nescieruk, P., Rączkowski, W., Wójcik, A., & Zimnal, Z. (2009). System osłony przeciwosuwiskowej SOPO - rejestracja osuwisk i terenów zagrożonych na terenie Karpat - zarządzanie zagrożeniami związanymi z ruchami masowymi. Zeszyty Naukowo-Techniczne Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Komunikacji w Krakowie. Seria: Materiały Konferencyjne, 144(88), 103‑119.
Haczewski, G., & Kukulak, J. (2004). Early Holocene landslide-dammed lake in the Bieszczady Mountains (Polish East Carpathians) and its evolution. Studia Geomorphologica Carpatho-Balcanica, 38, 83‑96.
Izmaiłow, B., Kaszowski, L., Krzemień, K., & Święchowicz, J. (1995). Rzeźba. W: J. Warszyńska (red.), Karpaty Polskie. Przyroda, człowiek i jego działalność (s. 23‑30). Kraków: Wydawnictwo UJ.
Jurewicz, E., Kaczorowski, J., Klimkiewicz, D., Konon, A., Ludwiniak, M., Ozimkowski, W., Rubinkiewicz, J., Sobstyl, A., Śmigielski, M., & Tomaszczyk, M. (2009). Mapa osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi w skali 1: 10 000, gm. Mszana Dolna, pow. limanowski, woj. małopolskie. Warszawa: PIG-PIB. Pobrane z: http://mapa.osuwiska.pgi.gov.pl (29.07.2020).
Jurewicz, E., Ozimkowski, W., Rubinkiewicz, J., Śmigielski, M., Tomaszczyk, M., Cybulska, D., Stachowska, A., & Stępczak, P. (2012). Mapa osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi w skali 1: 10 000, gm. Ochotnica Dolna, pow. nowotarski, woj. małopolskie. Warszawa: PIG-PIB. Pobrane z: http://mapa.osuwiska.pgi.gov.pl (29.07.2020).
Kołaczek, P., Margielewski, W., Gałka, M., Karpińska-Kołaczek, M., Buczek, K., Lamentowicz, M., Borek, A., Zernitskaya, V., & Marcisz, K. (2020). Towards the understanding the impact of fire on the lower montane forest in the Polish Western Carpathians during the Holocene. Quaternary Science Reviews, 229, 106‑137. https://doi.org/10.1016/j.quascirev.2019.106137 DOI
Konon, A, Rubinkiewicz, J., Śmigielski, M., Klimkiewicz, D., & Tomaszczyk, M. (2009). Mapa osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi w skali 1: 10 000, gm. Niedźwiedź, pow. limanowski, woj. małopolskie. Pobrane z: http://mapa.osuwiska.pgi.gov.pl (29.07.2020).
Kroh, P. (2017). Analysis of land use in landslide affected areas along the Łososina Dolna Commune, the Outer Carpathians, Poland. Geomatics, Natural Hazards and Risk, 8(2), 863‑875. https://doi.org/10.1080/19475705.2016.1271833 DOI
Kroh, P. (2018). Mapa osuwisk Gorczańskiego Parku Narodowego. Manuskrypt, zbiory własne P. Kroh.
Kroh, P., Struś, P., Gorczyca, E., Wrońska-Wałach, D., & Długosz, M. (2014). Identyfikacja osuwisk w gminie Łososina Dolna na podstawie danych lotniczego skanowania laserowego. Problemy Ekologii Krajobrazu, 38, 61‑75.
Kulka, A., Rączkowski, W., Żytko, K., Gucik, S., & Paul, Z. (1987). Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1: 50 000, Arkusz Szczawnica-Krościenko 1050. Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne.
Lewandowski, J., Wojciechowski, T., & Salomon, T. (2010). Mapa osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi w skali 1: 10 000, gm. Rabka-Zdrój, pow. nowotarski, woj. małopolskie. PIG-PIB. Pobrane z: http://mapa.osuwiska.pgi.gov.pl (29.07.2020).
Loke, M.H. (2004). Tutorial: 2D and 3D electrical resistivity surveys. Lecture notes, Geotomo Software, Penang, Malaysia.
Magny, M. (2004). Holocene climate variability as reflected by mid-European lake-level fluctuations and its probable impact on prehistoric human settlements. Quaternary International, 113, 65‑79. https://doi.org/10.1016/S1040‑6182 (03)00080‑6 DOI
Margielewski, W. (1998). Landslide phases in the Polish Outer Carpathians and their relation to climatic changes in the Late Glacial and the Holocene. Quaternary Studies in Poland, 15(5), 37‑53.
Margielewski, W. (2004). Typy przemieszczeń grawitacyjnych mas skalnych w obrębie form osuwiskowych polskich Karpat fliszowych. Przegląd Geologiczny, 52(7), 603‑614.
Margielewski, W. (2006). Records of the Late Glacial-Holocene palaeoenvironmental changes in landslide forms and deposits of the Beskid Makowski and Beskid Wyspowy Mts. area (Polish Outer Carpathians). Folia Quaternaria, 76.
Margielewski, W. (2014). Torfowiska osuwiskowe polskich Karpat fliszowych jako czuły indykator zmian paleośrodowiska późnego glacjału i holocenu. Studia Limnologica et Telmatologica, 8(1), 37‑55.
Margielewski, W. (2018). Land slide fens as a sensitive indicator of paleoenvironmental changes since the Late Glacial: a case study of the Polish Western Carpathians. Radiocarbon, 60, 1‑15. https://doi.org/10.1017/RDC.2018.68 DOI
Margielewski, W. & Kovalyukh, N.N. (2003). Neoholocene climatic changes recorded in landslides' peat bog on Mount Ćwilin (Beskid Wyspowy Range, Outer Carpathians). Studia Geomorphologica Carpatho-Balcanica, 37, 59‑76.
Margielewski, W., & Urban, J. (2000). Charakter inicjacji ruchów masowych w Karpatach fliszowych na podstawie analizy strukturalnych uwarunkowań rozwoju wybranych jaskiń szczelinowych. Przegląd Geologiczny, 48(3), 268‑274.
Margielewski, W., & Urban, J. (2003). Crevice-type caves as initial forms of rock landslide development in the Flysch Carpathians. Geomorphology, 54(3‑4). 325‑338. https://doi.org/10.1016/S0169‑555X (02)00375‑6 DOI
Mozgawa, J., & Kwaśny, Ł. (2010). Osuwiska leśne w bazie danych Systemu Osłony Przeciwosuwiskowej SOPO. Roczniki Geomatyki, 8(7), 31‑38.
Mrozek, T., Kułak, M., Grabowski, D., & Wójcik, A. (2014). Landslide counteracting system (SOPO): inventory database of landslides in Poland. W: Landslide science for a safer geoenvironment (s. 815‑820). Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978‑3-319‑05050‑8_126 DOI
Olszak, J. (2011). Evolution of fluvial terraces in response to climate change and tectonic uplift during the Pleistocene: evidence from Kamienica and Ochotnica River valleys (Polish Outer Carpathians). Geomorphology, 129, 71‑78. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2011.01.014 DOI
Olszak, J., & Kaczmarczyk, R. (2011). Mapa osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi w skali 1: 10 000, gm. Kamienica, pow. limanowski, woj. małopolskie. Pobrane z: http://mapa.osuwiska.pgi.gov.pl (29.07.2020).
Oszczypko, N., & Oszczypko-Clowes, M. (2011). Stages of development in the Polish Carpathian Foredeep Basin. Central European Journal of Geosciences, 4, 138‑162. https://doi.org/10.2478/s13533‑011‑0044‑0 DOI
Pánek, T., Smolková, V., Hradecký, J., Baroò, I., & Šilhán, K. (2013). Holocene reactivations of catastrophic complex flow-like landslides in the Flysch Carpathians (Czech Republic/Slovakia). Quaternary Research, 80, 33‑46. https://doi.org/10.1016/j.yqres.2013.03.009 DOI
Paul, Z. (1978). Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1: 50 000, Arkusz Łącko 1034, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne.
Paul, Z., & Ryłko, W. (1976). Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1: 50 000, Arkusz Rabka 1032. Warszawa. Wydawnictwa Geologiczne.
Pawłuszek, K., & Borkowski, A. (2016). Landslides identification using airborne laser scanning data derived topographic terrain attributes and support vector machine classification. W: The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, XXIII ISPRS Congress (Vol. 8). https://doi.org/10.5194/isprsarchives-XLI-B8‑145‑2016 DOI
Pawłuszek, K., & Borkowski, A. (2017). Impact of DEM-derived factors and analytical hierarchy process on landslide susceptibility mapping in the region of Rożnów Lake, Poland. Natural Hazards, 86(2), 919‑952. https://doi.org/10.1007/s11069‑016‑2725-y DOI
Reimer, P.J., Bard, E., Bayliss, A., Beck, J.W., Blackwell, P.G., Bronk Ramsey, C., Buck, C.E., Cheng, H., Edwards, R.L., Friedrich, M., Grootes, P.M., Guilderson, T.P., Haflidason, H., Hajdas, I., Hatte, C., Heaton, T.J., Hoffmann, D.L., Hogg, A.G., Hughen, K.A., Kaiser, K.F., Kromer, B., Manning, S.W., Niu, M., Reimer, R.W., Richards, D.A., Scott, E.M., Southon, J.R., Staff, R.A., Turney, C., & van der Plicht, J. (2013). Intcal13 and Marine13 radiocarbon age calibration curves 0‑50,000 years cal BP. Radiocarbon, 55, 1869‑1887. https://doi.org/10.2458/azu_js_rc.55.16947 DOI
Rubinkiewicz, J., Karwacki, K., & Kwecko, P. (2012). Mapa osuwisk i terenów zagrożonych ruchami masowymi w skali 1: 10 000, gm. Nowy Targ, pow. nowotarski, woj. małopolskie. PIG-PIB. Pobrane z: http://mapa.osuwiska.pgi.gov.pl (29.07.2020).
Skrzypczak, I., Kokoszka, W., & Kogut, J. (2017). The impact of landslides on local infrastructure and the environment. W: Proceedings of 10th International Conference "Environmental Engineering" (s. 27‑28). Vilnius: Vilnius Gediminas Technical University. DOI
Solon, J., Borzyszkowski, J., Bidłasik, M., Richling, A., Badora, K., Balon, J., Brzezińska-Wójcik, T., Chabudziński, Ł., Dobrowolski, R., Grzegorczyk, I., Jodłowski, M., Kistowski, M., Kot, R., Krąż, P., Lechnio, J., Macias, A., Majchrowska, A., Malinowska, E., Migoń, P., Myga-Piątek, U., Nita, J., Papińska, E., Rodzik, J., Strzyż, M., Terpiłowski, S. & Ziaja, W. (2018). Physico-geographical mesoregions of Poland: verification and adjustment of boundaries on the basis of contemporary spatial data. Geographia Polonica, 91(2), 143‑170. DOI
Starkel, L. (1997). Mass movement during the Holocene: Carpathian example and the European perspective. Rapid mass movement as a source of climatic evidence for the Holocene. Palaeoclimate Research, 19, 385‑400.
Starkel, L. (2001). Historia Doliny Wisły od ostatniego zlodowacenia do dziś, Monografie, 2. Warszawa: IGiPZ PAN.
Szczęch, M., Cieszkowski, M., Chodyń, R., & Loch, J. (2016). Geotouristic values of the Gorce National Park and its surroundings (The Outer Carpathians, Poland). Geotourism, 1‑2, 44‑45. https://dx.doi.org/10.7494/geotour.2016.44‑45.27 DOI
Tobolski, K. (2000). Przewodnik do oznaczania torfów i osadów jeziornych. Vademecum Geobotanicum, 2. Warszawa: PWN.
Udden, J.A. (1914). Mechanical composition of clastic sediments. Bulletin of the Geological Society of America, 25, 655‑744. https://doi.org/10.1130/GSAB-25‑655 DOI
Watycha, L. (1975). Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1: 50 000, Arkusz Nowy Targ 1049, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne.
Wentworth, C.K. (1922). A scale of grade and class terms for clastic sediments. Journal of Geology, 30, 377‑392. DOI
Wojciechowski, T., Borkowski, A., Perski, Z., & Wójcik, A. (2012). Dane lotniczego skaningu laserowego w badaniu osuwisk - przykład osuwiska w Zbyszycach (Karpaty Zewnętrzne). Przegląd Geologiczny, 60(2), 95‑102.
Wrońska, D. (2006). Wykształcenie i funkcjonowanie lejów źródliskowych potoków gorczańskich. Ochrona Beskidów Zachodnich, 1, 59‑65.
Wrońska-Wałach, D., Płaczkowska, E., & Krzemień, K. (2013). Leje źródłowe jako systemy morfodynamiczne w obszarach górskich. Przegląd Geograficzny, 85, 31‑51. DOI
Zabuski, L., Wójcik, A., Gil, E., Mrozek, T., & Rączkowski, W. (2009). Landslide processes in a flysch massif-case study of the Kawiory landslide, Beskid Niski Mts. (Carpathians, Poland). Geological Quarterly, 53(3), 317‑332.
Żurek, S. (2000). Age of mires and lakes in the light of radiocarbon dating. Questiones Geographicae, 21, 111‑121.

Relation:

Przegląd Geograficzny

Volume:

93

Issue:

1

Start page:

83

End page:

101

Resource type:

Text

Detailed Resource Type:

Article

Format:

application/octet-stream

Resource Identifier:

0033-2143 (print) ; 2300-8466 (on-line) ; 10.7163/PrzG.2021.1.5

Source:

CBGiOS. IGiPZ PAN, sygn.: Cz.181, Cz.3136, Cz.4187 ; click here to follow the link

Language:

pol

Language of abstract:

eng

Rights:

Creative Commons Attribution BY 4.0 license

Terms of use:

Copyright-protected material. [CC BY 4.0] May be used within the scope specified in Creative Commons Attribution BY 4.0 license, full text available at: ; -

Digitizing institution:

Institute of Geography and Spatial Organization of the Polish Academy of Sciences

Original in:

Central Library of Geography and Environmental Protection. Institute of Geography and Spatial Organization PAS

Projects co-financed by:

Operational Program Digital Poland, 2014-2020, Measure 2.3: Digital accessibility and usefulness of public sector information; funds from the European Regional Development Fund and national co-financing from the state budget.

Access:

Open

×

Citation

Citation style: