Żukowska, Sandra
:
Autor
;
Chmiel, Beata
:
Autor
;
Sydorów, Martyna
:
Autor
Przegląd Geograficzny T. 96 z. 2 (2024)
The importance of the transport sector to socio-economic development is beyond dispute – as was made clear in Poland from 2004 onwards. Access to the European market has combined with the influence of European regulations on the operation of freight and passenger transport to make possible both the modernisation of this sector of the economy and regulation of the ownership of once-state-owned PKS and PKP companies in bus and rail transport. Nevertheless, this has not contributed to a reversal of a negative trend entailing a decline in regional public collective transport by either bus or rail. The less-developed and peripheral regions were disconnected from public transport (PT) in the 1990s a circumstance that intensified their marginalisation and slowed their socio-economic development. Particularly acute for rural communities was the inability to commute to work, school, or the nearest district town. The phenomenon of lack of access to transport is called transport exclusion. Its occurrence correlates positively with the prevalence of social exclusion more widely, as well as unemployment or social problems related to the prevalence of alcoholism and violence. In this publication, the authors examined the difficulties associated with the operation of PT in an area threatened by marginalisation in Poland. A case study method was used, for which the region of the Vistula Lagoon, which is located in north-eastern Poland, was selected. The region has a typically agricultural character, with potential for thedevelopment of tourism services. The authors analysed available strategic and planning documents at local, regional, provincial and national levels, the resulting qualitative analysis allowing them to identify difficulties and challenges in the functioning of PT. A SWOT Analysis matrix was then created on their basis. Directions for corrective measures were also identified using available literature. The main conclusion from the analysis concerns the classification of the Vistula Lagoon region as a marginalised and transport-excluded area. The selected example includes all determinants of an excluded area, but there are still remedial measures that can be taken – as identified via the SWOT analysis. It should be noted that many of these ideas are universal in nature, with the barrier to their implementation usually residing in a lack of funding sources rather than a lack of political will on the part of local or regional authorities.
Apanowicz, J. (2002). Metodologia ogólna. Gdynia: Wydawnictwo Bernardinum.
Bański, J. & Mazur, M. (2009). Identyfikacja obszarów o silnej koncentracji problemów społecznych. Studia Obszarów Wiejskich, 16, 79‑95.
Bąk, M. & Kaczmarczyk, J. (2011). Połączone usługi transportowe jako przykład klastra transportowo-turystycznego w obszarze Zalewu Wiślanego. Zeszyty Naukowe Wydziału Ekonomicznego Uniwersytetu Gdańskiego. Ekonomika Transportu Lądowego, 41, 135‑146.
Bernt, M. & Colini, L. (2013). Exclusion, Marginalization and Peripheralization. Conceptual concerns in the study of urban inequalities. Working Paper, 49, Erkner, Leibniz Institute for Regional Development and Structural Planning, 1‑30.
Bierbaum, A., Karner, A. & Barajas, J. (2021). Toward Mobility Justice. Linking Transportation and Education Equity in the Context of School Choice. Journal of the American Planning Association 87(2), 197‑210. https://doi.org/10.1080/01944363.2020.1803104
Bindern, J. & Matern, A. (2020). Mobility and social exclusion in peripheral regions. European Planning Studies, 28(6), 1049‑1067. https://doi.org/10.1080/09654313.2019.1689926
Cao, X., Ouyang, S., Liu, D. & Yang, W. (2019). Spatiotemporal patterns and decomposition analysis of CO2 emissions from transportation in the Pearl River Delta. Energies 12(11), 1‑17. https://doi.org/10.3390/en12112171
Cavallaro, F. & Nocera, S. (2023). Flexible-route integrated passenger-freight transport in rural areas. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 169, 103604. https://doi.org/10.1016/j.tra.2023.103604
Chełminiak, M. & Żukowski, A. (2014). Nowe regiony peryferyjne w rozszerzonej Unii Europejskiej. Problemy polityczne i społeczne na przykładzie województwa warmińsko-mazurskiego. Studia Europejskie, 1(69), 75‑90.
Chubarenko, B.V. & Staśkiewicz, A. (2016). Shipping on the Vistula Lagoon - analysis and potential partially to replace land transport. BMI, 31(1), 154‑159. https://doi.org/10.5604/12307424.1220629
Ciechański, A. (2021). 30 years of the transformation of non-urban public transport in Poland's peripheral areas - what went wrong? Journal of Mountain Sciences, 18(11), 3025‑3040. https://doi.org/10.1007/s11629-021-6762-y
Ciechański, A., Więckowski, M., Michniak, D. (2021). Czy regres publicznego transportu zbiorowego na obszarach górskich prowadzi do rozwoju niezrównoważonego? Przegląd Geograficzny, 93(2), 207‑231. https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.2.4
Czarniawska, B. (2014). Social Science Research: From Field to Desk. Los Angeles: SAGE Publications. https://doi.org/10.1007/s11629-021-6762-y
Dubicki, A. (2019). Transport Exclusion as a Heritage of the Post-Communist Period. The Example of Poland. Journal of Political Sciences, 62, 22‑32.
Eurostat. (2023). Share of buses and trains in inland passenger transport. Pobrane z: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/sdg_09_50__custom_8941975/default/table? lang=en (11.12.2023).
Fiedeń, Ł., & Štraub, D. (2023). The importance of ticket price in public transport in nonmetropolitan rural areas in Poland. Bulletin of Geography. Socio-economic Series, 59, 57‑68. https://doi.org/10.12775/bgss-2023-0004
GDDKiA. (2023). Oficjalna strona internetowa. Pobrane z: https://www.gov.pl/web/gddkia/generalna-dyrekcja-drog-krajowych-i-autostrad (01.11.2023).
Godlewski, P. (2015). Znaczenie zagospodarowania turystyczno-rekreacyjnego w rozwoju turystyki na obszarach wiejskich. Europa Regionum, 22, 289‑299. https://doi.org/10.18276/er.2015.22‑21
Goliszek, S. & Połom, M. (2016). Porównanie dostępności komunikacyjnej transportem zbiorowym w ośrodkach wojewódzkich Polski Wschodniej na koniec perspektywy UE 2007‑2013. Transport Miejski i Regionalny, 3, 16‑27.
GUGiK. (2023). Oficjalna strona internetowa. Pobrane z: https://www.gov.pl/web/gugik (11.11.2023).
Guillen, J. (2022). The liberalisation of the European Union passenger rail market: New challenges for future public service contracts. Competition and Regulation in Network Industries, 23(1), 60‑76. https://doi.org/10.1177/17835917221087167
Guiver, J. & McGrath, P. (2016). Slow tourism: Exploring the discourses. Dos Algarves: A Multidisciplinary e-Journal, 27, 11‑34. https://doi.org/10.18089/DAMeJ.2016.27.1
GUS. (2023). Transport drogowy w Polsce w latach 2020 i 2021. Warszawa, Szczecin: Główny Urząd Statystyczny. Pobrane z: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/transport-i-lacznosc/transport/transport-drogowy-w-polsce-w-latach-2020-i-2021,6,7.html (15.11.2023).
GUS. (2023). Bank Danych Lokalnych. Pobrane z: https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/tablica (15.11.2023).
Guzik, R. & Kołoś, A. (2021). Dostępność obszarów wiejskich do miast powiatowych w Polsce transportem publicznym w 2019 r. Przegląd Geograficzny, 83(2), 181‑206. https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.2.3
Guzik, R., Kołoś, A. (2019). Dostępność obszarów wiejskich do miast powiatowych w Polsce transportem publicznym w 2019 r. Przegląd Geograficzny, 93(2), 181‑206. https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.2.3
He, D. & Guan, W. (2023). Promoting service quality with incentive contracts in rural bus integrated passenger-freight. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 175, 103781. https://doi.org/10.1016/j.tra.2023.103781
Hoff, W. & Izdebski, J. (2022). Wykluczenie transportowe i systemowe sposoby jego przezwyciężania. Roczniki Nauk Prawnych, 1, 23‑40. https://doi.org/10.18290/rnp22321.2
Hopfer, A. & Suchta, J. (2002). Problemy przekształceń i oceny rozwoju regionów rolnych na przykładzie województwa warmińsko-mazurskiego. Postępy Nauk Rolniczych, 5, 149‑167.
Jahangir, S., Bailey, A., Hasan, M., Hossain, S., Helbich, M. & Hyde, M. (2022). "When I Need to Travel, I Feel Feverish": Everyday Experiences of Transport Inequalities Among Older Adults in Dhaka, Bangladesh. Gerontologist, 62(4), 493‑503. https://doi.org/10.1093/geront/gnab103
Kledyński, Z. (2020). O czym się mówi w gospodarce wodnej w Polsce? Budownictwo, Technologie, Architektura 2, 52‑56.
Knierim, L. & Schlüter, C.J. (2021). The attitude of potentially less mobile people towards demand responsive transport in a rural area in central Germany. Journal of Transport Geography, 96, 103202. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2021.103202
Kobilov, F. (2022). Promoting sustainable inter-regional transport connectivity between Central Asia and the EU: perspectives and challenges. Logistics & Diplomacy in Central Asia, 75, 75‑86.
Kołbon, I. (2016). Mobilność społeczna w kontekście mobilności przestrzennej: awans, marginalizacja i degradacja społeczna polskich euroemigrantów. Studia Migracyjne - Przegląd Polonijny, 1(159), 177‑198.
Komorowski, Ł. & Stanny, M. (2017). Publiczny transport zbiorowy na obszarach wiejskich - wnioski z badań. Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, 19(3), 129‑136. https://doi.org/10.5604/01.3001.0010.3235
Kostyniuk, L. & d'Souza, C. (2020). Effect of passenger encumbrance and mobility aid use on dwell time variability in low-floor transit vehicles. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 132, 872‑881. https://doi.org/10.1016/j.tra.2020.01.002
KPK, 2015. Krajowy Program Kolejowy do 2030 r. (z perspektywą do 2032 r.). Pobrane z: https://www.gov.pl/web/infrastruktura/krajowy-program-kolejowy (11.11.2023).
Lucas, K. (2012). Transport and social exclusion: Where are we now? Transport Policy, 20, 105‑113. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2012.01.013
Machado, B., Pimentel, C. & Sousa, A. (2023). Integration planning of freight deliveries into passenger bus networks: Exact and heuristic algorithms. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 171, 103645. https://doi.org/10.1016/j.tra.2023.103645
Marks, E., Gadomska, W. & Połucha, I. (2015). Obszary niszowe turystyki wiejskiej w woj. warmińsko-mazurskim. Studia KPZK, 163, 243‑251.
Marston, G., Zhang, J., Peterie, M., Ramia, G., Patulny, R. & Cooke, E. (2019). To move or not to move: mobility decision-making in the context of welfare conditionality and paid employment. Mobilities 14(5), 596‑611. https://doi.org/10.1080/17450101.2019.1611016
Mazur, J. (2018). Marginalizacja jako potencjalne źródło zagrożenia bezpieczeństwa publicznego. Refleksja socjologiczna. Przedsiębiorczość i Zarządzanie, 2(8), 29‑42.
Mączka, M. (2016). National transport network in Poland -- defining a graph for 2015. Prace Instytutu Lotnictwa, 4(245), 134‑149. https://doi.org/10.5604/05096669.1226882
McDonagh, J. (2006). Transport policy instruments and transport-related social exclusion in rural Republic of Ireland. Journal of Transport Geography, 14(5), 355‑366. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2005.06.005
Oliwa-Ciesielska, M. (2016). Marginalizacja i wykluczenie społeczne jako trwałe cechy rzeczywistości społecznej. Problemy Polityki Społecznej. Studia i Dyskusje, 4(35), 109‑125.
Palmowski, T. (2016). Uwarunkowania rozwoju turystyki transgranicznej na Zalewie Wiślanym. Europa Regionum, 23, 241‑256. https://doi.org/10.18276/er.2016.28-17
Pankau, F. (2013). Delta Wisły jako obszar problemowy rozwoju i zagospodarowania przestrzennego woj. pomorskiego. Studia KPZK, 146, 71‑94.
PKP. (2023). PKP Polskie Linie Kolejowe. Pobrane z: https://www.plk-sa.pl/ (01.11.2023).
PKS Gdańsk. (2023). Pobrane z: https://pksgdansk.trasownik.net/uploads/pdf/870_20230904.pdf (23.10.2023).
Raczkowska, M. (2009). Problem ubóstwa i wykluczenia społecznego na terenach wiejskich ze szczególnym uwzględnieniem obszarów popegeerowskich. Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, 11(4), 276‑281.
Ringsberg, H. (2023). Sustainable FLM transport based on IPF transport by ferry in coastal rural areas: A case from Sweden. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 178, 103871. https://doi.org/10.1016/j.tra.2023.103871
Rosik, P. (2021). Świat dostępności - metody i komponenty: przykłady analiz empirycznych przestrzeni Polski. Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego, Polska Akademia Nauk. https://doi.org/10.7163/9788361590767
Rosik, P., Pomianowski, W., Kołoś, A., Guzik, R., Goliszek, S., Stępniak, M. & Komornicki, T. (2018). Dostępność gmin transportem autobusowym. Prace Komisji Geografii Komunikacji Polskiego Towarzystwa Geograficznego, 21(1), 54‑64. https://doi.org/10.4467/2543859XPKG.18.005.9185
Rosner, A. & Stanny, M. (2014). Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap I. Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich w 2010 roku. Warszawa: IRWiR PAN.
Rosner, A. & Stanny, M. (2016). Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap II. Przestrzenne zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich. Warszawa: IRWiR PAN.
Różyński, G., Bielecka, M. & Schönhofer, J. (2018). Podejście systemowe w zintegrowanym zarządzaniu obszarami przybrzeżnymi - studium przypadku: Zalew Wiślany. Inżynieria Morska i Geotechnika, 3, 136‑147.
RPBDK, 2022. Rządowy Program Budowy Dróg Krajowych do 2030 r. (z perspektywą do 2032 r.). Pobrane z: https://www.gov.pl/web/infrastruktura/rzadowy-program-budowy-drog-krajowychdo-2030-r-z-perspektywa-do-2033-r (11.11.2023).
Sajkiewicz, S. (2016). Koncepcja transport statków przez Mierzeję Wiślaną łączącego Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską - bez przekopu Mierzei Wiślanej. Inżynieria Ekologiczna, 50, 1‑10. https://doi.org/10.12912/23920629/65861
Sakib, N., Appiotti, F., Magni, F., Maragno, D., Innocenti, A., Gissi, E. & Musco, F. (2018). Addressing the Passenger Transport and Accessibility Enablers for Sustainable. Sustainability, 10(4), 1‑21. https://doi.org/10.3390/su10040903
Scheer, D., Dreyer, M., Schmidt, M., Schmieder, L. & Arnold, A. (2022). The Integrated Policy Package Assessment approach: elaborating ex ante knowledge in the field of urban mobility. Energy, Sustainability and Society, 12(1), 1‑14. https://doi.org/10.1186/s13705-022-00362-4
Schwanen, T., Lucas, K., Akyelken, N., Solsona, D.C., Carrasco, J.A. & Neutens, T. (2015). Rethinking the links between social exclusion and transport disadvantage through the lens of social capital. Transportation Research Part A, 74, 123‑135. https://doi.org/10.1016/j.tra.2015.02.012
Shergold, I. & Parkhurst, G. (2012). Transport-related social exclusion amongst older people in rural Southwest England and Wales. Journal of Rural Studies, 28(4), 412‑421. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2012.01.010
Shucksmith, M. (2012). Class, Power and Inequality in Rural Areas: Beyond Social Exclusion?. Sociologia Ruralis, 52(4), 377‑397. https://doi.org/10.1111/j.1467-9523.2012.00570.x
Sieber, L., Runch, C., Hörl, S., Axhausen, K. & Frazzoli, E. (2020). Improved public transportation in rural areas with self-driving cars: A study on the operation of Swiss train lines. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 134, 35‑51. https://doi.org/10.1016/j.tra.2020.01.020
Siewicz, K. (2014). Bezrobocie młodych - strategie przeciwdziałania bezrobociu wśród młodzieży - rozwiązania Unii Europejskiej a województwo warmińsko-mazurskie. Studia Ekonomiczne, 167, 192‑201.
Sowińska-Heim, J. (2014). Margins and marginalizations in a post-socialist urban area. The case of Łódź, Art Inquiry. Recherches sur les arts, 16, 297‑312.
Stanley, J., Stanley, J., Balbontin, C. & Hensher, D. (2019). Social exclusion: The roles of mobility and bridging social capital in regional Australia. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 125, 223‑233. https://doi.org/10.1016/j.tra.2018.05.015
Stanny, M., Rosner, A. & Komorowski, Ł. (2018). Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap III. Struktury społeczno-gospodarcze, ich przestrzenne zróżnicowanie i dynamika. Warszawa: IRWiR PAN.
Statek Elwinga. (2023). Rejsy wycieczkowe. Pobrane z: https://www.statekelwinga.pl/#statek-elwinga (01.11.2023).
Strategia Rozwoju Gminy Elbląg na lata 2016‑2025, 2016. Pobrane z: https://bip.gminaelblag.pl/system/obj/4769_zal._do_uch_157_Strategia_Rozwoju_Gminy_Elblag_2016‑2025_tj.pdf (15.12.2023).
Strategia Rozwoju Obszaru Gmin Nadzalewowych do roku 2020, 2015.
Strategia Rozwoju Społeczno-Gospodarczego Miasta Krynica Morska na lata 2015‑2025, 2016.
Strategia Rozwoju Społeczno-Gospodarczego Województwa Warmińsko-Mazurskiego do roku 2025, 2013. Pobrane z: https://zit.olsztyn.eu/fileadmin/katalogi_wydzialowe/ZIT/dokumenty/srsgwwm_2025.pdf (11.10.2023).
Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2030, 2021. Pobrane z: https://strategia2030. pomorskie.eu/wp-content/uploads/2021/06/Zalacznik-do-uchwaly_SWP_376_XXXI_21_SRWP2030_120421.pdf (08.04.2023).
Sträuli, L., Tuvikene, T., Weicker, T., Kębłowski, W., Sgibnev, W., Timko, P. & Finbom, M. (2022). Beyond fear and abandonment: Public transport resilience during the COVID-19 pandemic. Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 16, 1‑9. https://doi.org/10.1016/j.trip.2022.100711
Sumisławski, K., Szymańska, E., Wesołowska, J. & Kozdemba, K. (2013). Perspektywy rozwoju rolnictwa i rybactwa w delcie Wisły. Studia KPZK, 146, 125‑135.
Swianiewicz, P. & Brzóska, A. (2020). Demand elasticity for local public transport in Polish cities: Do local policies matter?. Transylvanian Review of Administrative Sciences, 16(61), 125‑142. https://doi.org//10.7366/1509499528004
Syed, S., Gerber, B. & Sharp, L. (2013). Traveling Towards Disease: Transportation Barriers to Health Care Access. Journal of Community Health, 38, 976‑993. https://doi.org/10.1007/s10900-013-9681-1
Szekely, V. & Novotny, J. (2022). Public transport-disadvantaged rural areas in relation to daily accessibility of regional centre: Case study from Slovakia. Journal of Rural Studies, 92, 1‑16. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.03.015
Taylor, Z. & Ciechański, A. (2013). Systemic transformation and organizational-ownership changes in Poland's inland shipping companies. Geography and Tourism, 1(1), 7‑16.
Taylor, Z. (2018). Ocena transformacji systemowej w polskim transporcie lądowym. Studia KPZK, 183, 301‑314.
Tramwaj wodny. (2023). Oficjalna strona internetowa. Pobrane z: https://tramwajwodny.info/ (01.11.2023).
UM w Gdyni. (2022). Wykaz portów i przystani morskich w obszarze właściwości terytorialnej Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni. Urząd Morski w Gdyni. Pobrane z: https://www.umgdy.gov.pl/instrukcja-bip/wykaz-portow-i-przystani/ (01.08.2022).
UM w Gdyni. (2022). Programy wieloletnie. Urząd Morski w Gdyni. Pobrane z: https://www.umgdy.gov.pl/projekty/programy-wieloletnie/ (01.08.2022).
Unbehaun, W., Uhlmann, T., Hössinger, R., Leisch, F. & Gerike, R. (2014). Women and Men With Care Responsibilities in the Austrian Alps: Activity and Mobility Patterns of a Diverse Group. Mountain Research and Development, 34(3), 276‑290. https://doi.org/10.1659/MRD-JOURNAL-D-13-00095.1
Waśniewska, A. (2014). Potencjał społeczny gmin Zalewu Wiślanego w latach 2003‑2012. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 348, 404‑414.
Weng, J., Yu, J., Di, X., Lin, P., Wang, J. & Mao, L. (2023). How does the state of bus operations influence passengers' service satisfaction? A method considering the differences in passenger preferences. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 174, 103734. https://doi.org/10.1016/j.tra.2023.103734
Wolański, M. & Czerliński, M. (2021). Zarządzanie mobilnością a zarządzanie transportem - czyli jak aktywnie kształtować zachowania transportowe? Annały Inżynierii Ruchu i Badań Transportowych, 4(13), 381‑396.
Wójcik, S. (2022). Czynniki warunkujące wybór samochodu jako środka transportu w codziennych podróżach - przykłady miast polskich. Studia Regionalne i Lokalne, 89, 49‑66. https://doi.org/10.7366/1509499538904
Żegluga Gdańska. (2023). Rejsy statkami i katamaranami. Pobrane z: https://www.zegluga.pl/ (01.11.2023).
Żukowska, S., Chmiel, B. & Połom, M. (2023). The Smart Village Concept and Transport Exclusion of Rural Areas - A Case Study of a Village in Northern Poland. Land, 12, 260. https://doi.org/10.3390/land12010260
Przegląd Geograficzny ; Przegląd Geograficzny
oai:rcin.org.pl:241757 ; 0033-2143 (print) ; 2300-8466 (on-line) ; 10.7163/PrzG.2024.2.4
CBGiOS. IGiPZ PAN, sygn.: Cz.181, Cz.3136, Cz.4187 ; click here to follow the link
Creative Commons Attribution BY 4.0 license
Copyright-protected material. [CC BY 4.0] May be used within the scope specified in Creative Commons Attribution BY 4.0 license, full text available at: ; -
Institute of Geography and Spatial Organization of the Polish Academy of Sciences
Programme Innovative Economy, 2010-2014, Priority Axis 2. R&D infrastructure ; European Union. European Regional Development Fund
Jul 31, 2024
Jul 10, 2024
46
https://rcin.org.pl/igipz/publication/277969
Székely, Vladimír Novotný, Ján Michniak, Daniel
Łomniewski, Kazimierz (1907–1978)
Palmowski, Tadeusz
Ciechański, Ariel Więckowski, Marek (1971– ) Michniak, Daniel
Guzik, Robert Kołoś, Arkadiusz (1970– )