Subtitle:

Geographia Polonica Vol. 99 No. 3 (2026)

Publisher:

IGiPZ PAN

Place of publishing:

Warszawa

Description:

24 cm

Abstract:

The aim of the article is to present the concept of the “mutilated village” as a new analytical category for interpreting a specific type of rural settlement transformation. The concept refers to settlements that, as a result of sudden and most often exogenous impacts, have lost part of their morphological, functional, social or cultural integrity, while retaining settlement continuity. The term “mutilation” has a metaphorical character and denotes a socio-spatial condition of a settlement resulting from the deconstruction of its previous socio-spatial whole, rather than its complete disappearance. The article presents the theoretical foundations of the concept of the “mutilated village”, identifies its main dimensions – morphological, functional, social and cultural – and proposes a typology and a research model enabling the operationalisation of this category in empirical studies. The research procedure includes the identification of factors leading to the loss of settlement integrity, the analysis of the course of transformation, and the assessment of the village after “mutilation”, taking into account its adaptive potential, capacity for regeneration, and possible trajectories of further development.

References:

Abel, W. (1943). Die Wüstungen des ausgehenden Mittelalters: Ein Beitrag zur Siedlungs- und Agrargeschichte Deutschlands. Jena: Gustav Fischer.
Agnew, J. (1987). Place and Politics: The Geographical Mediation of State and Society. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315756585
Alamá-Sabater, L., Budí, V., Roig-Tierno, N. & García-Álvarez-Coque, J. M. (2021). Drivers of depopulation and spatial interdependence in a regional context. Cities, 114, 103-118. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103217
Archer, M. (1988). Culture and Agency: The Place of Culture in Social Theory. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511557668
Assmann, A. (2011). Cultural memory and Western civilization: Functions, media, archives. Cambridge University Press.
Bański, J. (2004). Obszary problemowe w Polsce. Biuletyn KPZK, 211, 9-32.
Bański, J., & Wesołowska, M. (2020). Disappearing villages in Poland - selected socioeconomic processes and spatial phenomena. European Countryside, 12(2), 221-241. https://doi.org/10.2478/euco-2020-0013
Bański, J., Wesołowska, M., & Łoboda, K. (2020). Wsie zanikające - identyfikacja i analiza wybranych cech społeczno-ekonomicznych. Przegląd Geograficzny, 92(2), 175-189. https://doi.org/10.7163/PrzG.2020.2.1
Beresford, M. W. (1954). The Lost Villages of England. London: Lutterworth Press.
Bevan, A., & Conolly, J. (2013). Mediterranean islands, fragile communities and persistent landscapes: Antikythera in long-term perspective. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139519748
Born, M. (1972). Wüstungsschema und Wüstungsquotient. Erdkunde, 26, 208-218. https://doi.org/10.3112/erdkunde.1972.03.04
Born, M. (1979). Objektbestimmung und Periodisierungen als Problem der Wüstungsforschung. Geographische Zeitschrift, 67(1), 43-60.
Bristow, G., & Healy, A. (2014). Regional resilience: An agency perspective. Regional Studies, 45(5), 923-935. https://doi.org/10.1080/00343404.2013.854879
Bristow, G., & Healy, A. (2015). Crisis response, choice and resilience: Insights from complexity thinking. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 8(2), 241-256. https://doi.org/10.1093/cjres/rsv002
Casey, E. S. (1997). The Fate of Place: A Philosophical History. Berkeley: University of California Press. https://doi.org/10.1525/california/9780520276031.001.0001
Chojnicki, Z. (2010). Koncepcje i zastosowanie metafory w geografii społeczno-ekonomicznej. In Koncepcje i studia metodologiczne i teoretyczne w geografii (pp. 57-67). Poznań: Bogucki Wydawnictwo.
Christopherson, S., Michie, J., & Tyler, P. (2010). Regional resilience: Theoretical and empirical perspectives. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 3(1), 3-10. https://doi.org/10.1093/cjres/rsq004
Clark, D. (1989). Urban decline. The British Experience. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203796542
Cloke, P. (1985). Counterurbanisation: A rural perspective. Geography, 70(1), 13-23. https://doi.org/10.1080/20436564.1985.12451924
Clout, H. (1973). The Massif Central. Problem Regions of Europe. London: Oxford University Press.
Collantes, F., & Pinilla, V. (2011). Peaceful surrender: The depopulation of rural Spain in the twentieth century. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing.
Conzen, M. P. (1969). Spatial data from nineteenth century manuscript censuses: a technique for rural settlement and land use analysis. The Professional Geographer, 21(5), 337-343. https://doi.org/10.1111/j.0033-0124.1969.00337.x
Cosgrove, D. E. (1998). Social formation and symbolic landscape. Madison: University of Wisconsin Press.
Czapiewski, K. (2010). Koncepcja wiejskich obszarów sukcesu społeczno-gospodarczego i ich rozpoznanie w województwie mazowieckim. Studia Obszarów Wiejskich, 22. Warszawa: PTG, IGiPZ PAN.
Davidson, D. J. (2010). The applicability of the concept of resilience to social systems: Some sources of optimism and nagging doubts. Society and Natural Resources, 23(12), 1135-1149. https://doi.org/10.1080/08941921003652940
Davison, A. (1996). Deserted Villages in Norfolk, North Walsham: Poppyland Publishing.
Driver, L. (2006). The Lost Villages of England. London: Sutton Publishing.
Dyer, C. (1982). Deserted medieval villages in the West Midlands. Economic History Review, 35, 19-34. https://doi.org/10.2307/2595101
Ellis Burnet, J., Ribeiro, D., & Liu, W. (2021). Transition and transformation of a rural landscape: abandonment and rewilding. Sustainability, 13(9), 5130. https://doi.org/10.3390/su13095130
Figlus, T. (2016). Problem osad zaginionych na gruncie badań geograficzno-historycznych: Próba konceptualizacji teoretycznej i wybrane zagadnienia metodyczno-empiryczne. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio Oeconomica, 25, 83-108. https://doi.org/10.18778/1508-1117.25.05
Figlus, T. (2017). Geneza, rozwój i zanik Wiączynia: Próba rekonstrukcji geograficzno-historycznej osadnictwa w aspekcie przemian zagospodarowania przestrzennego i rozplanowania wsi. Studia z Geografii Politycznej i Historycznej, 6, 183-208. https://doi.org/10.18778/2300-0562.06.08
Folke, C. (2006). Resilience: The emergence of a perspective for social-ecological systems analyses. Global Environmental Change, 16(3), 253-267. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2006.04.002
Halfacree, K. (2007). Trial by space for a 'radical rural': Introducing alternative localities, representations and lives. Journal of Rural Studies, 23(2), 125-141. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2006.10.002
Halfacree, K. (2008). To revitalise counterurbanisation research? Recognising an international and fuller picture. Population, Space and Place, 14(6), 479-495. https://doi.org/10.1002/psp.501
Heffner, K. (2002). Czynniki osadnicze wpływające na potencjał rozwojowy obszarów wiejskich. Wieś i Rolnictwo, 2, 27-48.
Heffner, K. (2014). Kierunki zmian w przestrzeni wiejskiej Polski - wpisywanie się w przestrzeń wsi europejskiej. In W. Kamińska, K. Heffner (Eds.), Polityka spójności UE a rozwój obszarów wiejskich: stare problemy i nowe wyzwania (pp. 33-56). Studia KPZK PAN, 156,. Warszawa.
Heffner, K. (2016). Zmiany przestrzenne na obszarach wiejskich w Polsce w okresie transformacji i po wejściu do Unii Europejskiej. In Obszary wiejskie - wiejska przestrzeń i ludność, aktywność społeczna i przedsiębiorczość (pp. 12-27). Studia KPZK PAN, 167. Warszawa.
Heffner, K., & Latocha, A. (2020). Desolated villages as examples of spatial, economic and social marginalization in the Polish-Czech borderland and their current transformations. In E. Nel & S. Pelc (Eds.), Responses to Geographical Marginality and Marginalization (pp. 123-142). Cham: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-51342-9_8
Johnson, M. (2007). The Meaning of the Body: Aesthetics of Human Understanding. Chicago: University of Chicago Press.
Koter, M. (1974). Fizjonomia, morfologia i morfogeneza miasta - przegląd rozwoju oraz próba uściślenia pojęć. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Nauki Matematyczno-Przyrodnicze, II (55), 3-16.
Krenzlin, A. (1959). Das Wüstungsproblem im Lichte der ostdeutschen Siedlungsforschung. Zeitschrift für Agrargeschichte und Agrarsoziologie, 7, 153-169.
Kučera, Z., & Chromý, P. (2012). Depopulation, resettlement and landscape changes in the peripheries of the Czech borderland. In A. Paniagua, R. Bryant, T. Kizos (Eds.), The political ecology of depopulation: inequality, landscape and people (pp. 191-213). Ceddar, Zaragoza.
Latocha, A. (2013). The depopulated villages in the Sudetes. And what next?. Przegląd Geograficzny, 85(3), 373-396. https://doi.org/10.7163/przg.2013.3.3
Latocha, A. (2016). Opuszczone wsie ziemi kłodzkiej - metodyka i stan badań. In P. Nocuń, D. Przybyła & K. Fokt (Eds.), Wieś zaginiona - stan i perspektywy badań (pp. 93-111). Chorzów: Górnośląski Park Etnograficzny.
Lawrence, G. R. P. (1973). Randstad, Holland, Problem Regions of Europe. London: Oxford University Press.
Liszewski, S. (Ed.). (1985). Zmiany w środowisku przyszłego Bełchatowskiego Okręgu Przemysłowego. Stan z okresu przedinwestycyjnego i wstępnej fazy pracy elektrowni. Łódź: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Lowenthal, D. (1998). The heritage crusade and the spoils of history. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/cbo9780511523809
Madurowicz, M. (2024). Świadczenie o traumie, katastrofie, zagładzie… w stronę kartografii potencjalnej. Prace Polonistyczne, 79, 73-110. https://doi.org/10.26485/pp/2024/79/4
Majewska, A. (2017). Relikty zanikłych jednostek osadniczych na pograniczu mazursko-mazowieckim. Interdyscyplinarny projekt badawczy. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica, 32, 237-260. https://doi.org/10.18778/0208-6034.32.09
Majewska, A. (2024). Pamięć krajobrazu. Wyludnione miejscowości z terenu dawnych Prus Wschodnich. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/8331-477-8
McLeman, R. (2011). Settlement abandonment in the context of global environmental change. Global Environmental Change, 21, 108-120. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2011.08.004
Meerow, S., Newell, J. P., & Stults, M. (2016). Defining urban resilience: A review. Landscape and Urban Planning, 147, 38-49. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2015.11.011
Miazga, M. (1990). Wyludnianie wsi lubelskiej. Uwarunkowania, następstwa, środki zaradcze. Warszawa: IGiPZ PAN.
Mountjoy, A. B. (1982). The Mezzogiorno, Problem Regions of Europe. London: Oxford University Press.
Muir, R. (1982). The Lost Villages of Britain. London: Macmillan.
Oliver-Smith, A. (Ed.). (2009). Development and Dispossession: The Crisis of Forced Displacement and Resettlement. Santa Fe: SAR Press.
Oosthuizen, S. (2009). The Deserted Medieval Settlements of Cambridgeshire: A Gazetteer. Medieval Settlement Research, 24, 14-19.
Pike, A., Dawley, S., & Tomaney, J. (2010). Resilience, adaptation and adaptability. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society, 3(1), 59-70. https://doi.org/10.1093/cjres/rsq001
Pinilla, V., Ayuda, M. I., & Sáez, L. A. (2008). Rural depopulation and the migration turnaround in Mediterranean Western Europe: A case study of Aragon. Journal of Rural and Community Development, 3(1), 1-22.
Rizzo, A. (2016). Declining, transition and slow rural territories in southern Italy: Characterizing the intra-rural divides. European Planning Studies, 24(2), 231-253. https://doi.org/10.1080/09654313.2015.1079588
Roncayolo, M. (1965). Géographie et villages désertés. In R. Romano & P. Courbin (Eds), Villages désertés et histoire économique. XIe-XVIIIe siecle. Problemes histoire agraire et démographique (pp. 25-48). Paris.
Rosner, A., & Wesołowska, M. (2022). Zmiany zaludnienia obszarów wiejskich w Polsce a ich poziom rozwoju społeczno-gospodarczego. Przegląd Geograficzny, 94(2), 175-198. https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.2.1
Rymar, E. (1971). Zaginione i opustoszałe osady wiejskie na obszarze powiatu pyrzyckiego w średniowieczu. Zeszyty Pyrzyckie, 4, 139-156.
Scharlau, K. (1933). Beiträge zur geographischen Betrachtung der Wüstungen. Badische Geographische Abteilungen, 10, Freiburg.
Scudder, T. (2005). The Future of Large Dams: Dealing with Social, Environmental, Institutional and Political Costs. London: Earthscan. https://doi.org/10.4324/9781849773904
Śleszyński, P. (2021). Problemy i wyzwania planowania przestrzennego na obszarach wiejskich. In M. Halamska, M. Stanny, J. Wilkin (Eds.), Ciągłość i zmiana. Sto lat rozwoju polskiej wsi. Tom 3 (pp. 411-436). Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Śleszyński, P. (2024). Zewnętrzne i wewnętrzne uwarunkowania rozwoju obszarów wiejskich w Polsce. Wnioski dla planowania regionalnego i lokalnego. Wieś i Rolnictwo, 2(203), 17-39. https://doi.org/10.53098/wir.2024.2.203/01
Stasiak, A. (1992). Problems of depopulation of rural areas in Poland after 1950. Landscape and Urban Planning, 22, 161-175. https://doi.org/10.1016/0169-2046(92)90020-z
Suliborski, A., & Kulawiak, A. (2017). Transformacja Państwowych Gospodarstw Rolnych Sarnów i Bełdów w województwie łódzkim w prywatne przedsiębiorstwa. Konsekwencje społeczne. Acta Universitatis Lodziensis, Folia Oeconomica, 29, 5-26. https://doi.org/10.18778/1508-1117.29.01
Suliborski, A., & Kulawiak, A. (2022). Przemiany społeczno-gospodarcze w gminie Kleszczów po uruchomieniu kopalni węgla brunatnego i Elektrowni Bełchatów oraz ich społeczna percepcja. Prace Komisji Geografii Przemysłu PTG, 36(1), 90-107. https://doi.org/10.24917/20801653.361.6
Szmytkie, R. (2008). Nieistniejące wsie w Sudetach. In M. Kulesza (Ed.), Czas i przestrzeń w naukach geograficznych. Wybrane problemy geografii historycznej (pp. 225-242). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Sztompka, P. (2005). Socjologia zmian społecznych. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Szulc, H. (1995). Morfogeneza osiedli wiejskich w Polsce. Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN.
Tuan, Y-F. (1977). Space and Place: The Perspective of Experience. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Weichselgartner, J., & Kelman, I. (2015). Geographies of resilience. Challenges and opportunities of a descriptive concept. Progress in Human Geography, 39(3), 249-267. https://doi.org/10.1177/0309132513518834
Wesołowska, M. (2018). Wsie zanikające w Polsce. Stan, zmiany, modele rozwoju. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Wesołowska, M. (2023). Depopulation villages in Poland - Current status and possible transition scenarios. Rural and Regional Development, 1(1), 1-14. https://doi.org/10.35534/rrd.2023.10006
Wójcik, M. (2011). Wiejski obszar peryferyjny w koncepcjach geograficznych. Studia Obszarów Wiejskich, 26, pp. 19-34.
Wójcik, M. (2012). Geografia wsi w Polsce. Studium zmiany podstaw teoretyczno-metodologicznych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/7525-657-4
Wójcik, M. (2013). Przemiany społeczno-przestrzenne osiedli wiejskich. Studium przypadku Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. https://doi.org/10.18778/7969-047-3
Wolski, J. (2007). Przekształcenia krajobrazu wiejskiego Bieszczadów Wysokich w ciągu ostatnich 150 lat. Prace Geograficzne, Vol. 214. Warszawa: IGiPZ PAN.
Zhang, X., & Li, H. (2018). Urban resilience and urban sustainability: What we know and what do not know? Cities, 72, 141-148. https://doi.org/10.1016/j.cities.2017.08.009

Relation:

Geographia Polonica

Volume:

99

Issue:

3

Start page:

359

End page:

378

Detailed Resource Type:

Article

Resource Identifier:

oai:rcin.org.pl:263364 ; 0016-7282 (print) ; 2300-7362 (online) ; 10.7163/GPol.0331

Source:

CBGiOS. IGiPZ PAN, call nos.: Cz.2085, Cz.2173, Cz.2406 ; click here to follow the link

Language:

eng

Language of abstract:

eng

Rights:

Creative Commons Attribution BY 4.0 license

Terms of use:

Copyright-protected material. [CC BY 4.0] May be used within the scope specified in Creative Commons Attribution BY 4.0 license, full text available at: ; -

Digitizing institution:

Institute of Geography and Spatial Organization of the Polish Academy of Sciences

Original in:

Central Library of Geography and Environmental Protection. Institute of Geography and Spatial Organization PAS

Projects co-financed by:

European Union. European Regional Development Fund ; Programme Innovative Economy, 2010-2014, Priority Axis 2. R&D infrastructure

Access:

Open