Romaniuk, Marek, Podzwonne okupacji: Deutsche Volksliste w Bydgoszczy (1945–1950), Bydgoszcz: Pozkal, 1993.
Paczoska-Hauke, Alicja, Szary, Ryś, Mściciel… Żołnierze podziemia niepodległościowego na Kujawach Wschodnich (1945–1947), Bydgoszcz and Gdańsk: IPN, 2013.
Naimark, Norman, ‘The Russians and Germans: Rape during the War and Post-Soviet Memories’, in Rape in Wartime, ed. Raphaëlle Branche and Fabrice Virgili, Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2012, pp. 201–19.
Słomczyński, Tomasz, Kaszëbë, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2021.
Golon, Mirosław, ‘Polityka radzieckich władz wojskowych wobec ludności Torunia po zakończeniu okupacji niemieckiej (1945–1949)’, in Problemy narodowościowe i wyznaniowe na Pomorzu Nadwiślańskim i Kujawach w XX wieku, ed. Ryszard Sudziński, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1997, pp. 93–189.
IH PAN, sygn. A.52/131/Eng.-Lang. Ed.8 Podr.
Sudziński, Ryszard, ‘Okres pierwszy (1945–1948/1949)’, in Historia Torunia, 4 vols, Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1992–2020, vol. 4, part 1, ed. Ryszard Sudziński, 2020, pp. 19–396.
Koriakin, Yurii, ‘I was drafted in October 1941…’, I Remember, [accessed 11 March 2024].
Stryjkowski, Krzysztof, Poznań ’45: Ostatni rok wojny, pierwszy rok odbudowy, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2013.
Malicki, Jan, ‘Wspomnienia z wojny światowej 1939–1945 roku’, Zeszyty Chojnickie, 30, 2014, pp. 179–97.
Rubinchik, Lazar′ Evseevich, ‘Vospominaniia i razmyshleniia serzhanta ob otdel′nykh sobytiiakh otechestvennoi voiny 1941–1945 godov’, I Remember, [accessed 24 January 2024].
Rotarmisten schreiben aus Deutschland Briefe von der Front (1945) und historische Analysen, ed. Elke Scherstjanoi, Munich: K. G. Saur Verlag, 2004.
Mrozik, Konrad, ‘Organizacja kultury fizycznej w latach 1945–1986 w województwie bydgoskim/pomorskim’, in 100 lat sportu na Kujawach i Pomorzu, ed. Włodzimierz Jastrzębski, Bydgoszcz: Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej, 1993, pp. 74–93.
Golon, Mirosław, ‘Armia Czerwona (Radziecka) w Bydgoszczy w latach 1945–1947’, in Historia Bydgoszczy, 3 vols, Warsaw and Bydgoszcz, 1991–2015, vol. 3, part 1: 1945–1956, Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 2015, pp. 59–137.
Pomorze Gdańskie
Kozłowski, Ryszard, Partie polityczne w województwie pomorskim (1945–1950), Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 1991.
Nowakowski, Jerzy, Szczęśliwe lata, gorzki czas, czyli urodzony w Bydgoszczy, Bydgoszcz: Tanan, 1996.
Rutkowski, Tadeusz Paweł, Pańska, szlachecka, faszystowska: Polska w sowieckiej propagandzie, kulturze i historiografii 1917–1945, Warsaw: Narodowe Centrum Kultury, 2020.
Łuczak, Czesław, Pod niemieckim jarzmem (Kraj Warty 1939–1945), Poznań: PSO, 1996.
Borzyszkowski, Józef, ‘Pod okupacją hitlerowską III Rzeszy Niemieckiej (1939– 1945)’, in Dzieje Chojnic, ed. Krzysztof Ostrowski, Chojnice: Urząd Miejski, 2010, pp. 533–84.
Gross, Radosław, ‘Olsztyńskie “Dzikie Pola”: Rabunek i dewastacja wsi na Warmii i Mazurach przez wojska sowieckie w latach 1945–1948’, DN, 54, 2022, 3, pp. 109–30.
Ławniczak, Remigiusz, ‘Czas wolny mieszkańców województwa pomorskiego w 1945 roku: udział w przedstawieniach’, Kultura i Społeczeństwo, 67, 2023, 4, pp. 255–79.
Seniavskaia, Elena, ‘V Evrope pytaiutsia ochernit′ pamiat′ sovetskogo soldata’, Rossiiskaia gazeta, 23 March 2015, [accessed 20 June 2023].
Iwanow, Nikołaj, ‘Zajęcie Śląska przez Armię Czerwoną w 1945 r.’, in Koniec wojny na Śląsku: Rok 1945: Studia i materiały, ed. Ksawery Jasiak, Krzysztof Kawalec and Piotr Stanek, Wrocław, Opole and Warsaw: IPN, 2018, pp. 100–10.
Diken, Bülent, and Carsten Bagge Laustsen, ‘Becoming Abject: Rape as a Weapon of War’, Body & Society, 11, 2005, 1, pp. 111–28.
Golon, Mirosław, ‘Początki ludowej niepodległości (1945–1950)’, in Historia Wąbrzeźna, 3 vols, ed. Krzysztof Mikulski, Wąbrzeźno: Urząd Miejski, 2005–2022, vol. 2, 2005, pp. 7–123.
Borzyszkowski, Józef, and Marian Miotek, ‘Świecie w XIX i XX wieku’, in Świecie: Księga jubileuszu 800-lecia, ed. Józef Borzyszkowski, Świecie: Urząd Miejski; Gdańsk: Instytut Kaszubski, 1998, pp. 135–385.
Tracz, Bogusław, Rok ostatni – rok pierwszy: Gliwice 1945, Gliwice: Muzeum w Gliwicach, 2004.
Stankowski, Witold, ‘Wysiedlenie ludności niemieckiej z województwa pomorskiego w latach 1945–1950’, Przegląd Zachodni, 1992, 2, pp. 143–59.
Stankowski, Witold, Niemcy na Pomorzu Gdańskim i Kujawach w latach 1944/45–1950: Ucieczka, życie codzienne, wysiedlenie, Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej, 2000.
Ostrowska, Joanna, ‘“Lepiej nie mówić”: Milczenie ofiar gwałtów wojennych z okresu drugiej wojny światowej w relacjach świadkiń’, Narracje o Zagładzie, 1, 2021, pp. 36–60.
Mullins, Christopher W., ‘Sexual Violence During Armed Conflict’, in The Palgrave Handbook of Criminology and War, ed. Ross McGarry and Sandra Walklate, London: Palgrave Macmillan, 2016, pp. 117–33.
Kuber, Johannes, ‘“Frivolous Broads” and the “Black Menace”: The Catholic Clergy’s Perception of Victims and Perpetrators of Sexual Violence in Occupied Germany, 1945’, in War and Sexual Violence: New Perspectives in a New Era, ed. Sarah K. Danielsson, Paderborn: Brill Schoningh, 2019, pp. 183–208.
Gałęziowski, Jakub, ‘Researching Global Phenomena in Local Circumstances: Polish Children Born of War in the Context of CBOW Research’, in Children and Youth at Risk in Times of Transition: International and Interdisciplinary Perspectives, ed. Baard Herman Borge, Elke Kleinau and Ingvill Constanze Ødegaard, Berlin: De Gruyter Oldenbourg, 2024, pp. 115–38.
Gałkowski, Piotr, and Błażej Krajewski, ‘Zbrodnie popełnione przez Jagdkommando na terenie Ziemi Dobrzyńskiej ( jesień 1944–styczeń 1945)’, in Zbrodnie niemieckie na Ziemi Dobrzyńskiej (byłe powiaty Lipno i Rypin) w latach 1939–1945, ed. Andrzej Szalkowski and Piotr Gałkowski, Rypin: Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej w Rypinie, 2019, pp. 121–53.
Włodarski, Mieczysław, ‘Wyzwolenie Inowrocławia i utworzenie władz administracyjnych w 1945 roku’, Prace Komisji Historii, 13, 1978, 20, pp. 55–78.
Beevor, Antony, Berlin: The Downfall 1945, London: Viking, 2002.
Grabowski, Waldemar, ‘Polacy na ziemiach II RP włączonych do III Rzeszy: Garść danych “ku pamięci”’, Biuletyn IPN, 2009, 8–9, pp. 61–73.
eng
Białokur, Marek, ‘Zanim wkroczyli na Śląsk: Podgrzewanie nienawiści do Niemców w szeregach Armii Czerwonej w okresie II wojny światowej’, in Koniec wojny na Śląsku: Rok 1945: Studia i materiały, ed. Ksawery Jasiak, Krzysztof Kawalec and Piotr Stanek, Wrocław, Opole and Warsaw: IPN, 2018, pp. 111–26.
Skóra, Wojciech, ‘Organizacja, struktura i obsada sowieckich komendantur wojskowych (wojennych) na terytorium Polski w latach 1944–1946: Rekonesans badawczy’, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio F, 76, 2021, pp. 301–25.
Jastrzębski, Włodzimierz, Terror i zbrodnia: Eksterminacja ludności polskiej i żydowskiej w rejencji bydgoskiej w latach 1939–1945, Warsaw: Interpress, 1974.
‘II wojna światowa we wspomnieniach Haliny Szymańskiej z d. Jurgawka’, Zeszyty Chojnickie, 31, 2015, pp. 191–220.
Techman, Ryszard, Armia radziecka w gospodarce morskiej Pomorza Zachodniego w latach 1945–1956, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2003.
Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0
Halicki, Krzysztof, ‘Nowe nad Wisłą w latach 1945–1989’, in Nowe: Dzieje starego miasta, ed. Krzysztof Halicki and Zbigniew Lorkowski, Nowe: Urząd Gminy; Gdynia: Wydawnictwo Region Jarosław Ellwart, 2016, pp. 283–322.
Polityka germanizacyjna Trzeciej Rzeszy na Pomorzu Gdańskim w latach 1939–1945: Materiały sesji popularnonaukowej w Toruniu w dniu 18 listopada 2006 roku, ed. Katarzyna Minczykowska and Jan Sziling, Toruń: Fundacja Archiwum i Muzeum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek, 2007.
Pod czerwoną gwiazdą: Aspekty sowieckiej obecności w Europie Środkowo-Wschodniej w 1945 roku, ed. Sebastian Rosenbaum and Dariusz Węgrzyn, Katowice and Warsaw: IPN, 2017.
Lewandowski, Rajmund, ‘Rusek, Ruskowi nie równy…’, in Grudziądz 1945: Wspomnienia, Grudziądz: Wydawnictwo Kalamarski, 2007, pp. 93–94.
druga wojna światowa
Ostrowski, Krzysztof, ‘W Polsce Ludowej i III Rzeczypospolitej’, in Dzieje Chojnic, ed. Krzysztof Ostrowski, Chojnice: Urząd Miejski, 2010, pp. 587–657.
Kamosiński, Sławomir, ‘Przyczynek do badań nad postrzeganiem nowej rzeczywistości gospodarczej i postawami wobec niej urzędników, pracowników i przedsiębiorców województwa pomorskiego w 1945 r.’, in Rok 1945 na Kujawach i Pomorzu: Koniec wojny – początek nowej rzeczywistości, ed. Zdzisław Biegański and Zbigniew Karpus, Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 2006, pp. 155–70.
Institute of History of the Polish Academy of Sciences
Golon, Mirosław, ‘Działalność radzieckich władz wojskowych i policyjnych w Bydgoszczy w latach 1945–1946 (cz. 2)’, Kronika Bydgoska, 18, 1996, pp. 35–66.
Kuyavia
Kujawy
Ławniczak, Remigiusz, ‘Nastroje, postawy oraz stosunek mieszkańców Grudziądza i powiatu grudziądzkiego do władzy komunistycznej w 1945 r.’, Komunizm: System – ludzie – dokumentacja, 9, 2020, pp. 251–92.
Rybarczyk, Piotr, ‘Wstęp’, in Rok pierwszy: Powstanie i działalność aparatu bezpieczeństwa publicznego na Pomorzu i Kujawach (luty–grudzień 1945), ed. Beata Binaszewska and Piotr Rybarczyk, Warsaw, Bydgoszcz and Gdańsk: IPN, 2010, pp. 15–33.
Gałęziowski, Jakub, Niedopowiedziane biografie: Polskie dzieci urodzone z powodu wojny, Warsaw: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2022.
Gliwiński, Eugeniusz, ‘Wkroczenie wojsk radzieckich’, Pamięć bydgoszczan – Archiwum Historii Mówionej, [accessed 31 January 2022].
Ławniczak, Remigiusz, ‘Stosunek mieszkańców Chojnic i powiatu chojnickiego do Armii Czerwonej w 1945 r. w kontekście działalności żołnierzy sowieckich’, Zeszyty Chojnickie, 37, 2021, pp. 35–56.
Kruszewski, Tomasz, Gwałty na kobietach niemieckich w schyłkowym okresie II wojny światowej (październik 1944–8/9 maja 1945 roku) i w pierwszych latach po jej zakończeniu, Wrocław: E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa; Wydział Prawa Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2016.
Kubiak, Władysław, Migdalszczyzna – zdrada i cierpienie, Włocławek: Lega. Oficyna Wydawnicza Włocławskiego Towarzystwa Naukowego, 2006.
Kawski, Tomasz, Kujawsko-dobrzyńscy Żydzi w latach 1918–1950, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2006.
Rudowicz, Marcin, ‘Wspomnienia Polaków’, in Bitwa o Bydgoszcz 1945: Walki, wspomnienia, relacje, ed. Łukasz M. Nadolski, Bydgoszcz: Muzeum Wojsk Lądowych, 2015, pp. 141–78.
Nadolski, Łukasz Mamert, Bitwa o Bydgoszcz: 20–28 stycznia 1945 roku, Bydgoszcz: Muzeum Wojsk Lądowych, 2023.
Tekst
Gwałt jako broń wojenna [KABA]
Ławniczak, Remigiusz, ‘Stosunek mieszkańców Grudziądza i powiatu grudziądzkiego do Armii Czerwonej w 1945 r. w kontekście przestępczej działalności czerwonoarmistów’, Rocznik Grudziądzki, 29, 2021, pp. 119–44.
Kosiarz, Edmund, Wyzwolenie Polski północnej 1945, Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1967.
Aiushiev, Batomunko Aiushievich, ‘Vospominaniia o voennykh dorogakh’, I Remember, [accessed 24 January 2024].
Armia Radziecka w Polsce 1944–1956: Dokumenty i materiały, ed. Mariusz L. Krogulski, Warsaw: Wydawnictwo Von Borowiecky, 2003.
Creative Commons Attribution BY 4.0 license
Kawski, Tomasz, ‘Mrocza w latach 1945–1989’, in Mrocza: Monografia miasta i gminy, 2 vols, ed. Sławomir Łaniecki, Mrocza: Urząd Miasta i Gminy; Bydgoszcz: Wydawnictwo Pejzaż, 2014, vol. 2, pp. 241–317.
Kawski, Tomasz, ‘Tuchola i okolice w latach 1945–1989’, in Tuchola: Od pradziejów do współczesności, ed. Włodzimierz Jastrzębski and Jerzy Szwankowski, Bydgoszcz and Tuchola: Przedsiębiorstwo Marketingowe Logo, 2010, pp. 497–628.
Damazyn, Michał, Bydgoszczan portret własny, 6 vols, Bydgoszcz: Prymasowski Instytut Kultury Chrześcijańskiej im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego; Instytut Wydawniczy Świadectwo; Magenta, vol. [1], 2015 and vol. 4, 2018.
Armia Czerwona/Radziecka w Polsce w latach 1944–1993: Studia i szkice, ed. Krzysztof Filip and Mirosław Golon, Borne Sulinowo, Bydgoszcz and Gdańsk: IPN, 2014.
Klimek, Henryk, Czas zniewalanej młodości (1945–1956), Wąbrzeźno: Wąbrzeskie Zakłady Graficzne, 2005.
Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk
‘Germaniiu zastaviat “vspomnit′” “nasil′nika-osvoditelia”’, Pravda, 21 October 2008, update: 7 December 2021, [accessed 29 October 2023].
Noskova, Al′bina Fedorovna, ‘Kem byli v Vostochnoi Evrope soldaty Krasnoi Armii v 1945 godu: svoboditeliami, okkupantami ili…?’, Vestnik MGIMO-Universiteta, 2010, 5, pp. 65–72.
Twarze bezpieki 1945–1990: Obsada stanowisk kierowniczych Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w województwach pomorskim/bydgoskim, toruńskim i włocławskim: Informator personalny, ed. Marek Szymaniak, Bydgoszcz and Gdańsk: IPN, 2010.
Biegański, Zdzisław, Sądownictwo i skazani na śmierć z przyczyn politycznych w województwie pomorskim (bydgoskim) w latach 1945–1956, Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, 2003.
Golon, Mirosław, ‘Polityka radzieckich władz na Kujawach i Pomorzu w 1945 r.: Aspekty społeczno-ekonomiczne’, in Rok 1945 na Kujawach i Pomorzu: Koniec wojny – początek nowej rzeczywistości, ed. Zdzisław Biegański and Zbigniew Karpus, Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 2006, pp. 61–93.
Jastrzębski, Włodzimierz, ‘Powiat sępoleński w latach 1939–1945 (okupacja niemiecka)’, in Powiat sępoleński 1920–2020, ed. Leszek Skaza, Sepólno Krajeńskie: Firma Usługowo-Wydawnicza ‘Daniel’ Ewa Wierzucka, 2020, pp. 109–62.
Tracz, Bogusław, ‘“Gwałty, których skali i sadyzmu nie można sobie wyobrazić”: Gehenna górnośląskich kobiet w 1945 r.’, Przystanek Historia, 15 January 2021, [accessed 28 October 2023].
Kujawy (Polska ; region) -- 1939-1945 (Wojna i okupacja) [KABA]
Ławniczak, Remigiusz, ‘Mieszkańcy Bydgoszczy wobec wejścia Armii Czerwonej do miasta w styczniu 1945 r.’, Świat Idei i Polityki, 20, 2021, 1, pp. 140–59.
In January 1945, the Red Army launched an offensive and entered the future Pomeranian Voivodeship, encompassing Pomerania and Kuyavia territories. There have been publications presenting the end of the German occupation and the installation of the communist regime. What is missing, however, is a study discussing the crimes, including rapes and common offences committed by Red Army soldiers in the voivodeship. The author has attempted to determine whether it is possible to differentiate the nationality of the rape victims and to describe the Soviet soldiers’ sexual violence against Polish women. The author’s analysis also tackles questions about the scale of the phenomenon and the motives of the rape perpetrators. The analysis is based mainly on archival material, memoirs, and Polish and foreign literature.
Mazower, Mark, Hitler’s Empire: Nazi Rule in Occupied Europe, London: Allen Lane, 2008.
Skóra, Wojciech, ‘Instrukcje dla komendantów Armii Czerwonej obejmujących władzę na terytorium Polski w latach 1944–1945’, Pamięć i Sprawiedliwość, 2, 2021, pp. 726–54.
przemoc seksualna w czasie wojny
Jastrzębski, Włodzimierz, W dalekim, obcym kraju: Deportacje Polaków z Pomorza do ZSRR w 1945 r., Bydgoszcz: Pomorze, 1990.
Darłak, Elżbieta, ‘Przeżywam to ponownie…’, in Wspomnienia rolników z ziemi chełmińskiej (1851–2012): Rodziny Łęgowskich i Semrau, ed. Sylwia Grochowina, Toruń: Toruńskie Towarzystwo Naukowe, 2014, pp. 13–92.
A Writer at War: Vasily Grossman with the Red Army, 1941–1945, ed. Antony Beevor and Luba Vinogradova, London: The Harvill Press, 2005.
Pomerania
Sudziński, Ryszard, ‘Ludność niemiecka w województwie pomorskim w latach 1945–1950: Jej liczebność, rozmieszczenie i zróżnicowanie’, in Problemy narodowościowe i wyznaniowe na Pomorzu Nadwiślańskim i Kujawach w XX wieku, ed. Ryszard Sudziński, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1997, pp. 53–91.
Sucharska, Anna, Obraz kultury w prasie bydgoskiej w latach 1945–1950, Warsaw and Poznań: PWN, 1990.
Gałkowski, Piotr, and Błażej Krajewski, ‘Zbrodnie popełnione przez Gestapo i żandarmerię niemiecką na terenie Ziemi Dobrzyńskiej w latach 1940–1945’, in Zbrodnie niemieckie na Ziemi Dobrzyńskiej (byłe powiaty Lipno i Rypin) w latach 1939–1945, ed. Andrzej Szalkowski and Piotr Gałkowski, Rypin: Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej w Rypinie, 2019, pp. 67–120.
Second World War
Pomorze Gdańskie (Polska ; region) -- 1939-1945 (Wojna i okupacja) [KABA]
Kwartalnik Historyczny
Hytrek-Hryciuk, Joanna, „Malowali tych Rusków jak… końskie kopyta, rogi i czerwony”: Ludność cywilna i żołnierze Armii Czerwonej w ostatnich miesiącach II wojny światowej i pierwszych miesiącach powojennych na Śląsku Opolskim’, in Koniec wojny na Śląsku: Rok 1945: Studia i materiały, ed. Ksawery Jasiak, Krzysztof Kawalec and Piotr Stanek, Wrocław, Opole and Warsaw: IPN, 2018, pp. 127–36.
rape as a weapon of war
Budnitskii, Oleg, ‘Muzhchiny i zhenshchiny v Krasnoi Armii (1941–1945)’, Cahiers du monde Russe, 52, 2011, 2–3, pp. 405–22.
Armia Czerwona
Ławniczak, Remigiusz
Ławniczak, Remigiusz, ‘Armia Czerwona w powiecie szubińskim (w województwie pomorskim) w 1945 r.’, Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989, 19, 2021, pp. 552–79.
application/octet-stream
Szymaniak, Marek, ‘Pion walki z “bandytyzmem” WUBP w Bydgoszczy (1945–1954): Struktury – kadry – metody zwalczania zbrojnego podziemia niepodległościowego’, in Pion walki z podziemiem niepodległościowym RBP/MBP 1944– 1954, ed. Tadeusz Ruzikowski, Warsaw: IPN, 2016, pp. 169–256.
Jastrzębski, Włodzimierz, and Jan Sziling, Okupacja hitlerowska na Pomorzu Gdańskim w latach 1939–1945, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1979.
Lubiewo wczoraj i dziś (1344–2006), ed. Zygmunt Iwicki, Gdańsk and Pelplin: Wydawnictwo Bernardinum, 2007.
Golon, Mirosław, Polityka radzieckich władz wojskowych i policyjnych na Pomorzu Nadwiślańskim w latach 1945–1947, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2001.
Ławniczak, Remigiusz, ‘Armia Czerwona w powiecie świeckim (w województwie pomorskim) w 1945 roku: przestępcza działalność wojska i stosunek mieszkańców do czerwonoarmistów’, SDRE, 58, 2023, 1, pp. 129–53.
Text
Seniavskaia, Elena, ‘Istoricheskaia pamyat′ ob Osvobozhdenii Evropy Krasnoi Armiei v kontekste sovremennoi informatsionnoi voiny’, in Osvobozhdenie Evropy ot natsizma (1944–1945 gg.): Aktual′nye problemy nauchnoi interpretatsii, ed. Iurii Aleksandrovich Nikiforov, Elena Seniavskaia and Boris Urazbekovich Serazetdinov, Moscow and St Petersburg: Nestor-Istoriia, 2020, pp. 35–49.
Kopelev, Lev, Khranit′ vechno, 2 vols, Khar′kov: Prava Liudini, 2011, vol. 1, part 1–4.
Golon, Mirosław, ‘Represje ACz i NKWD wobec polskiej konspiracji niepodległościowej w latach 1944–1946 (cz. 2)’, Czasy Nowożytne, 2, 1997, pp. 107–36.
Brownmiller, Susan, Against Our Will: Men, Women and Rape, New York: Simon & Schuster, 1975.
Wróbel, Janusz, ‘Wyzwoliciele czy okupanci? Żołnierze sowieccy w Łódzkiem 1945–1946’, Biuletyn IPN, 2001, 7, pp. 39–42.
Kwartalnik Historyczny, Vol. 131 (2024) English-Language Edition No. 8
Zaremba, Marcin, Wielka Trwoga: Polska 1944–1947: Ludowa reakcja na kryzys, Cracow: Instytut Studiów Politycznych PAN; Wydawnictwo Znak, 2012.
Grajczak, Zofia, ‘Gdy kończyły się zapasy żywności…’, in Grudziądz 1945: Wspomnienia, Grudziądz: Wydawnictwo Kalamarski, 2007, pp. 47–49.
Rok pierwszy: Powstanie i działalność aparatu bezpieczeństwa publicznego na Pomorzu i Kujawach (luty–grudzień 1945), ed. Beata Binaszewska and Piotr Rybarczyk, Warsaw, Bydgoszcz and Gdańsk: IPN, 2010.
W objęciach Wielkiego Brata: Sowieci w Polsce 1944–1993, ed. Konrad Rokicki and Sławomir Stępień, Warsaw: IPN, 2009.
Jaszowski, Tadeusz, Gestapo w walce z ruchem oporu nad Wisłą i Brdą, Bydgoszcz: Pomorze, 1985.
sexual violence
Merridale, Catherine, Ivan’s War: Life and Death in the Red Army, 1939–1945, New York: Henry Holt and Company, 2006.
Okrój, Eryka, By nie zatarł czas… Jabłonowo Pomorskie: Moje wspomnienia, Brodnica: Multi B. Grzybowska, T. Siekierski, 2010.
Golon, Mirosław, ‘Północna Grupa Wojsk Armii Radzieckiej w Polsce w latach 1945–1956: Okupant w roli sojusznika’, Czasy Nowożytne, 6, 1999, pp. 37–115.
Jastrzębski, Włodzimierz, ‘Kultura fizyczna w Bydgoszczy (1945–1956)’, in Historia Bydgoszczy, 3 vols, Warsaw and Bydgoszcz, 1991–2015, vol. 3, part 1: 1945–1956, Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 2015, pp. 493–524.
Kamosiński, Sławomir, ‘Izba Przemysłowo-Handlowa w Bydgoszczy w latach 1945–1950’, Kronika Bydgoska, 23, 2001, [2002], pp. 41–58.
Beevor, Antony, Berlin 1945: Upadek, Cracow: Wydawnictwo Znak, 2021.
Golon, Mirosław, ‘Działalność radzieckich władz wojskowych i policyjnych w Bydgoszczy w latach 1945–1946 (cz. 1)’, Kronika Bydgoska, 17, 1995, pp. 85–116.
Jastrzębski, Włodzimierz, ‘Mrocza w latach wojny i okupacji’, in Mrocza: Monografia miasta i gminy, 2 vols, ed. Sławomir Łaniecki, Mrocza: Urząd Miasta i Gminy; Bydgoszcz: Wydawnictwo Pejzaż, 2014, vol. 2, pp. 222–40.
The Rapes of Polish Women by Red Army Soldiers in 1945 in the Pomeranian Voivodeship
Teczka specjalna J. W. Stalina: Raporty NKWD z Polski 1944–1946, ed. Tatiana Cariewskaja et al., Warsaw: Oficyna Wydawnicza Rytm; Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, 1998.
Seniavskaia, Elena, ‘Krasnaia Armiia v Evrope v 1945 godu v kontekste informatsionnoi voiny’, Istoriia.RF, [accessed 29 October 2023].
Seniavskaia, Elena, ‘Krasnaia Armiia v Evrope v 1945 godu: Starye i novye stereotipy vospriiatiia v Rossii i na Zapade’, Perspektivy: Elektronnyi zhurnal, 4 May 2012, [accessed 24 September 2023].
Seniavskaia, Elena, ‘Krasnaia Armiia v Evrope v 1945 godu: Starye i novye stereotipy vospriiatiia v Rossii i na Zapade’, Obozrevatel′ – Observer, 2012, 2, pp. 111–27.
Hoffmann, Joachim, Stalin’s War of Extermination, 1941–1945: Planning, Realization and Documentation, Capshaw: Theses & Dissertations Press, 2001.
Modrzyński, Wiesław, ‘Kolumny Armii Czerwonej’, Pamięć bydgoszczan – Archiwum Historii Mówionej, [accessed 7 October 2024].
Rezmer, Waldemar, ‘Walki o Grudziądz w 1945 roku’, in Historia Grudziądza 1920– 1945, 2 vols, ed. Ryszard Sudziński, Grudziądz: Urząd Miejski w Grudziądzu, 2012, vol. 2, pp. 285–324.
Ceran, Tomasz, Izabela Mazanowska and Monika Tomkiewicz, The Pomeranian Crime of 1939, Warsaw: IPN, 2018.
Golon, Mirosław, ‘Pierwszy rok w nowej Polsce (1945 rok)’, in Historia Golubia-Dobrzynia, 4 vols, ed. Krzysztof Mikulski, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008, vol. 3: Historia Golubia-Dobrzynia w latach 1945–1962, pp. 7–37.
Wierzba, Janusz, ‘Tuchola w latach 1920–1945/48’, in Tuchola: Zarys monograficzny, ed. Jerzy Wojtowicz, Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1962, pp. 77–108.
Seniavskaia, Elena, ‘Soldaty Krasnoy Armii na pol′skikh zemliakh: Psikhologicheskie aspekty otnoshenii s pol′skim grazhdanskim naseleniem’, Istoriia, 2001, 8, [accessed 9 April 2023].
Ławniczak, Remigiusz, ‘Postawy i nastroje społeczne w powiecie wąbrzeskim w 1945 r. na tle kształtującego się reżimu komunistycznego i działalności Armii Czerwonej’, in Wąbrzeźno i powiat wąbrzeski w latach 1945–1956: Szkice z dziejów politycznych, ed. Remigiusz Ławniczak, Wąbrzeźno: Wąbrzeski Dom Kultury, 2021, pp. 17–68.
Holzner, Brigitte M., ‘Wars, Bodies, and Development’, in Experiencing War, ed. Christine Sylvester, London: Routledge, 2011, pp. 42–63.
Anduła, Kamil, 1. Warszawska Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte na froncie (1943–1945), Warsaw: Tetragon, 2015.
Sudziński, Ryszard, ‘Mniejszość niemiecka na Kujawach wschodnich i w ziemi dobrzyńskiej po 1945 roku’, Zapiski Kujawsko
Barełkowska, Krystyna, ‘Wspomnienia’, Poznańskie Archiwum Historii Mówionej, [accessed 23 January 2023].
Matuszewski, Jacek, ‘Pierwsze chwile wolności’, Nasze Miasto Inowrocław, 1985, 9, p. 4.
Matelski, Dariusz, ‘Ewakuacja rejencji inowrocławskiej w 1945 r. w świetle dokumentów niemieckich’, Ziemia Kujawska, 14, 2000–2001, pp. 151–209.
Bydgoskie w dwudziestoleciu 1945–1965: Zarys społeczno-kulturalny, Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1967.
Pető, Andrea, ‘Silencing and Unsilencing Sexual Violence in Hungary’, in Continued Violence and Troublesome Pasts: Post-war Europe between the Victors after the Second World War, ed. Ville Kivimäki and Petri Karonen, Helsinki: Finnish Literature Society, 2017, pp. 132–44.
Forycki, Edward, ‘Powojenna działalność Okręgowej Delegatury Rządu Rzeczypospolitej na Pomorzu kryptonim “Zatoka”’, in Armia Krajowa na Pomorzu i jej powojenne losy: W 50 rocznicę powołania AK: Materiały z konferencji w Bydgoszczy 26 lutego 1992 r., ed. Włodzimierz Jastrzębski, Bydgoszcz: Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, 1993, pp. 111–22.
Ostrowska, Joanna, and Marcin Zaremba, ‘Czerwonoarmiści siali strach: Kobiety bały się gwałtów’, Polityka, 7 March 2009, [accessed 29 October 2023].
Kozłowski, Ryszard, Polska Partia Robotnicza w województwie pomorskim 1942–1948, Bydgoszcz: Pomorze, 1985.
Kawski, Tomasz, ‘Żydzi z Kujaw, ziemi dobrzyńskiej i Bydgoszczy ocaleni z Shoah: Przyczynek do poznania struktury społeczno-zawodowej, zmian osadniczych oraz migracji ludności żydowskiej w Polsce po II wojnie światowej’, in Wrzesień 1939 roku i jego konsekwencje dla ziem zachodnich i północnych Drugiej Rzeczypospolitej: Studia, ed. Ryszard Sudziński and Włodzimierz Jastrzębski, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika; Bydgoszcz: Akademia Bydgoska, 2001, pp. 365–92.
Kozłowski, Ryszard, Przeobrażenia społeczno-polityczne w województwie pomorskim (1945–1948), Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1976.
Kozłowski, Ryszard, ‘Życie społeczne i polityczne w latach 1945–1959’, in Włocławek: Dzieje miasta, 2 vols, ed. Jacek Staszewski, Włocławek: Lega, 1999–2001, vol. 2: 1918–1998, pp. 457–508.
Pomerania (Poland; region) - 1939-1945 (War and Occupation)
Hytrek-Hryciuk, Joanna, ‘Rosjanie nadchodzą!’: Ludność niemiecka a żołnierze Armii Radzieckiej (Czerwonej) na Dolnym Śląsku w latach 1945–1948, Wrocław: IPN, 2013. Iwanov, Nikołaj, Komunizm po polsku: Historia komunizacji Polski widziana z Kremla, Cracow: Wydawnictwo Literackie, 2017.
Stankowski, Witold, Obozy i inne miejsca odosobnienia dla niemieckiej ludności cywilnej w Polsce w latach 1945–1950, Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej, 2002.
Merridale, Catherine, Wojna Iwana: Życie i śmierć w Armii Czerwonej 1939–1945, translation from English 2006, Cracow: Wydawnictwo Znak, 2020.
Sziling, Jan, ‘Brodnica pod okupacją niemiecką (1939–1945)’, in Brodnica: Siedem wieków miasta, ed. Jerzy Dygdała, Brodnica: Rada Miejska; Towarzystwo Miłośników Ziemi Michałowskiej, 1998, pp. 279–300.
Seniavskaia, Elena, Protivniki Rossii v voinakh XX veka: Evoliutsiia ‘obraza vraga’ v soznanii armii i obshchestva, Moscow: Rosspen, 2006.
Simson, Dionizy, ‘Wspomnienia z wojny (fragment – oblężenie)’, in Grudziądz 1945: Wspomnienia, Grudziądz: Wydawnictwo Kalamarski, 2007, pp. 81–89.
Krimmer, Elisabeth, ‘Philomela’s Legacy: Rape, the Second World War, and the Ethics of Reading’, The German Quarterly, 88, 2015, 1, pp. 82–103.
Red Army
Bischl, Kerstin, Frontbeziehungen: Geschlechterverhältnisse und Gewaltdynamiken in der Roten Armee 1941–1945, Hamburg: Hamburger Edition, 2019.
Rok 1945 na Kujawach i Pomorzu: Koniec wojny – początek nowej rzeczywistości, ed. Zdzisław Biegański and Zbigniew Karpus, Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 2006.
Paczoska-Hauke, Alicja, ‘Okręg Pomorski (Bydgoski) Zrzeszenia WiN’, in Obszar Zachodni Zrzeszenia WiN 1945, ed. Kazimierz Krajewski, Warsaw: IPN, 2019, pp. 139–58.
Sudziński, Ryszard, ‘Kształtowanie się granic i podziału administracyjnego województwa pomorskiego (bydgoskiego) w latach 1945–1950’, ZH, 38, 1973, 2, pp. 51–80.
Kamiński, Łukasz, ‘Obdarci, głodni, źli – Sowieci w oczach Polaków 1944–1948’, Biuletyn IPN, 2001, 7, pp. 52–55.
Kościuszko, Maciej, Armia Czerwona w Wielkopolsce w latach 1945–1946 w świetle dokumentów polskiej administracji, Poznań and Warsaw: IPN, 2023.
Kunikowski, Stanisław, Kultura, sztuka, nauka we Włocławku, na Kujawach wschodnich i w ziemi dobrzyńskiej w latach 1945–1998, Włocławek: Włocławskie Towarzystwo Naukowe, 2006.
Daniel, Maria, ‘Byłam naocznym świadkiem kapitulacji’, in Grudziądz 1945: Wspomnienia, Grudziądz: Wydawnictwo Kalamarski, 2007, pp. 39–46.
Szych, Janina, ‘W niewoli i u wyzwolicieli’, Biuletyn IPN, 2005, 9–10, pp. 139–46.
Sobczak, Kazimierz, ‘Wyzwolenie Bydgoszczy, Torunia i Grudziądza w ofensywie Armii Radzieckiej w początkach 1945 r.’, ZH, 30, 1965, 1, pp. 7–37.
Gałęziowski, Jakub, ‘“The Sense of Justice and the Need for Eugenics Require Instant and Effective Intervention”: Terminating Pregnancies Resulting from Wartime Rapes in Poland in 1945’, Zeitschrift für Ostmitteleuropa-Forschung / Journal of East Central European Studies, 71, 2022, 2, pp. 235–59.
Krogulski, Mariusz L., Okupacja w imię sojuszu: Armia Radziecka w Polsce 1944–1956, Warsaw: Wydawnictwo Von Borowiecky, 2000.
Lesiakowski, Krzysztof, ‘“Trofiejny” przemarsz’, Biuletyn IPN, 2001, 7, pp. 43–46.
Sokołow, Boris, ‘Współczesna rosyjska historiografia wobec zbrodni Armii Czerwonej popełnionych w Europie Wschodniej w latach 1944–1945’, in Pod czerwoną gwiazdą: Aspekty sowieckiej obecności w Europie Środkowo-Wschodniej w 1945 roku, ed. Sebastian Rosenbaum and Dariusz Węgrzyn, Katowice and Warsaw: IPN, 2017, pp. 42–62.
Dack, Mikkel, ‘Crimes Committed by Soviet Soldiers Against German Civilians, 1944–1945: A Historiographical Analysis’, Journal of Military and Strategic Studies, 10, 2008, 4, 33 pp.
Pol′sha v XX veke: Ocherki politicheskoi istorii, ed. Gennadii Filippovich Matveev, Al′bina Fedorovna Noskova and Larisa Semenovna Lykoshina, Moscow: Indrik, 2012.
Bischl, Kerstin, ‘Seksual′noe nasilie i povsednevnaia zhizn′: Rassuzhdeniia o Krasnoi armii’, in Malen′kii chelovek i bolshaia voina v istorii Rossii: Seredina XIX – seredina XX v., ed. Tamara A. Abrosimova et al., St Petersburg: Nestor-Istoriia, 2014, pp. 530–42.
Baziur, Grzegorz, Armia Czerwona na Pomorzu Gdańskim 1945–1947, Warsaw: IPN, 2003.