Algimantas Katilius
Mnisi z klasztoru oo. reformatów w Smolanach
Pod koniec XVIII w. Michał Haberman, właściciel kilku majątków, kupił od Katarskich Smolany wraz z innymi ziemiami i przyłączył je do posiadanych przez siebie dóbr, położonych między jeziorami Klejwy a rzeką Czarną Sejwą. W miejsce folwarku Smolany założył wieś Smolany, do której zaprosił kolonistów – rzemieślników i Żydów. M. Haberman chciał uczynić ze Smolan ośrodek przemysłowy, próbował utworzyć miasteczko, zbudował domy modlitwy dla ewangelików i Żydów. Realizując swoje plany, M. Haberman wybudował fabrykę sukna gorszego gatunku. Pomysł ten jednak nie przyniósł spodziewanych efektów i fabrykę trzeba było zamknąć. Budynek fabryczny w 1839 r. przebudowano na kościół katolicki. Po kilku latach sprowadzono zakonników reformatów. Po śmierci właściciela Smolany z miasteczka ponownie stały się wsią. [fn: Bronius Kviklys, Lietuvos bažnyčios, t. 2: Vilkaviškio vyskupija. Chicago, 1982, s. 440.]
Zakonnicy reformaci założyli w Smolanach szkołę. Pranciškus Augustaitis pisał o tej szkole: „Reformaci, osiedliwszy się w Smolanach, założyli tu szkołę wyższą niż parafialna, w której całkiem sporo litewskich dzieci szukało oświaty. Niektórzy, po ukończeniu szkoły w Smolanach, szli do progimnazjum w Mariampolu, inni, przyuczeni przez tychże zakonników łaciny, szli do seminarium w Sejnach. Jeszcze dziś w diecezji sejneńskiej żyją księża, którzy ukończyli smolańską »akademię« (tak, prześmiewczo, nazywano szkołę reformatów). Ta zakonna »akademia« była niezła, kształciła chłopców przyzwoicie. Litwini tym chętniej posyłali tu swoje dzieci, że u ojczulków nauka i wyżywienie były tanie. Prawda, ojczulkowie nie żałowali swoim uczniom rózg, ale były one wówczas w modzie we wszystkich szkołach. Nie bez powodu Litwini stworzyli przysłowie: »za jednego bitego (tzn. uczonego), dają dziesięciu niebitych (nieuczonych)«”. [fn: Ks. P. A. (Pranciškus Augustaitis), „Seinų dijecezijos bažnyčių monografija”, w: Vadovas, 1912, nr 43, s. 281.]
W 1864 r. szkoła przy klasztorze reformatów w Smolanach została zamknięta, a zakonnikom pozwolono mieszkać w klasztorze jeszcze do 1875 roku. Rektorem kościoła został mianowany zakonnik Hiacintas Vasiliauskas. Po jego śmierci kościół przypadł księżom diecezjalnym. W 1897 r. utworzono parafię w Smolanach, w skład której weszły wsie z parafii w Sejnach, Puńsku, Kaletniku i Krasnopolu. Parafia ta była mieszana: mniej więcej połowę jej mieszkańców stanowili Polacy, drugą połowę – Litwini. Jednakże większa część nabożeństw dodatkowych była odprawiana w języku polskim. Taki stan rzeczy nie mógł trwać długo. Porządek nabożeństw w kościele w Smolanach został ustalony za czasów ks. Juozapasa Katiliusa, który został przeniesiony do Smolan w 1907 r. Przygotował on postanowienia w językach litewskim i polskim. Podczas kolędy postanowienia te podpisali wszyscy mieszkańcy parafii Smolany, z wyjątkiem czterech osób. Postanowienia składały się z pięciu punktów. Pierwszy punkt tych postanowień brzmiał: „W dni świąteczne kazanie, suplikacje, śpiewy i wszelkie inne nabożeństwa dodatkowe niech będą odprawiane na zmianę: jednego dnia po polsku, a drugiego po litewsku”. [fn: Algimantas Katilius, „Pridėtinių pamaldų kalba Seinų vyskupijos bažnyčiose: XIX a.– XX a. pradžia”, Vyskupo Antano Baranausko anketa dvasininkams. 1898 m., opracował Algimantas Katilius. Vilnius: LII, 2012, s. 42.]
Zakonnicy z klasztoru w Smolanach
Fabijonas Asijevičius (Assyjewicz). 1848 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1848.
Zachiejus Avižienis (Awiżienis). 1846 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1846.
Kvirinas Barbasevičius (Barbasewicz) (1812–?). 1841 r. kaznodzieja w klasztorze reformatów w Smolanach, 1843, 1844 r. wikariusz klasztoru w Smolanach, 1845 r. instr. com. bib., 1846 r. gwardian, 1847 r. magister, 1848–1851 r. gwardian klasztoru w Smolanach, 1853, 1854 r. definitor klasztoru w Smolanach i mistrz nowicjatu.
Lit.: Elenchus 1841–1854.
Valerijonas Benerskis (Bienierski). 1853, 1854 r. zakonnik klasztoru w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1853, 1854.
Pranciškus Benkovskis (Bieńkowski) ([1788]–?). 1843 r. był com. prov. w klasztorze reformatów w Smolanach, 1844–1846 r. minister provincialis klasztoru w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1843–1846.
Pacifikas Bidlovskis (Bydłowski) (1811–?). 1841 r. był sekretarzem prowincjała w klasztorze reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1841.
Timotėjus Budziševskis (Budziszewski). 1843–1849 r. kaznodzieja w klasztorze reformatów w Smolanach, 1850–1854 r. zakonnik klasztoru w Smolanach, 1855–1863 r. mistrz nowicjatu w klasztorze w Smolanach, 1870, 1873 r. kapłan klasztoru w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1843–1873.
Faustinas Cechačevskis (Ciechaczewski). 1851 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1851.
Vincentas Cechačevskis (Ciechaczewski). 1846 r. profesor w klasztorze reformatów w Smolanach, 1859 r. gwardian klasztoru w Smolanach, 1863 r. kaznodzieja w klasztorze w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1846, 1859, 1863.
Juozapas Čapskis (Czapski) (1800–?). 1841, 1843 r. prezydent klasztoru reformatów w Smolanach. 1844 r. był definitorem, lektorem teologii, 1845 r. gwardian klasztoru w Smolanach, definitor, lektor teologii, 1846 r. definitor.
Lit.: Elenchus 1841–1846.
Krizostomas Dombkovskis (Dąbkowski). 1846, 1847 r. kaznodzieja w klasztorze reformatów w Smolanach, 1850–1854 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach, 1855 r. instruktor w klasztorze w Smolanach, 1856–1859 r. spowiednik, 1863–1873 r. wikariusz klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1846–1873.
Tomas Deščenskis (Deszczeński). 1851 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1851.
Karolis Dutkevičius (Dutkiewicz) (1801–?). 1841–1845 r. profesor w klasztorze reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1841–1845.
Lukas Grabovskis (Grabowski). 1845, 1846 r. sekretarz ministra, 1854–1858 r. gwardian klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1845–1858.
Rapolas Gžeškevičius (Grzeszkiewicz). 1859 r. profesor szkoły.
Lit.: Elenchus 1859.
Augustinas Jurga (Jurga) (1816–?). 1841 r. kaznodzieja w klasztorze reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1841.
Liudvikas Jurovskis (Jurowski). 1846 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1846.
Modestas Kačinskis (Kaczyński). 1847, 1848 r. profesor w klasztorze reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1847, 1848.
Gerardas Kaminskis (Kamiński) ([1819]–?). 1844 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach, 1849–1854 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach, 1856–1863 r. spowiednik, 1870–1873 r. kapłan klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1844–1873.
Motiejus Kasinskis (Kasiński). 1847 r. prowincjał klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1847.
Vitas Katilovskis (Katyłowski). 1851 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1851.
Anschilas Kocas (Koc). 1855–1857 r. kaznodzieja w klasztorze reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1855–1857.
Feliksas Konevka (Konewka). 1851 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1851.
Feliksas Krauze ([1805]–?). 1843 r. sekretarz klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1843.
Laurynas Kruševskis (Kruszewski). 1858 r. wikariusz klasztoru reformatów w Smolanach, 1859 r. kaznodzieja.
Lit.: Elenchus 1858, 1859.
Bonifacas Kuliasinskis (Kuliasiński). 1845 r. nowicjusz w klasztorze reformatów w Smolanach, 1853 r. zakonnik klasztoru w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1845, 1853.
Mykolas Kviatkovskis (Kwiatkowski). 1848 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1848.
Aleksandras Maskarevičius (Moskoriewicz). 1851 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1851.
Liudvikas Montovskis (Montowski) (1782–?). 1841, 1843 r. w klasztorze reformatów w Smolanach, minister prowincjalny.
Lit.: Elenchus 1841, 1843.
Pranciškus Možejevskis (Morzejewski). 1851 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1851.
Kalikstas Novakovskis (Nowakowski). 1847 r. gwardian klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1847.
Vitalis Orlovskis (Orłowski) ([1816]–?). 1843 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1843.
Maksimas Penkalskis (Pękalski). 1848 r. był klerykiem klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1848.
Atanazijus Piuro (Pióro). 1857 r. w klasztorze reformatów w Smolanach, minister prowincjalny.
Lit.: Elenchus 1857.
Juozapas Racinovskis (Racinowski). 1847 r. sekretarz klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1847.
Cassianus Radgovskis (Radgowski). 1846 r. profesor w klasztorze reformatów w Smolanach, 1849 r. zakonnik.
Lit.: Elenchus 1846, 1849.
Paskalis Raguckis (Ragucki). 1845 r. nowicjusz w klasztorze reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1845.
Urbonas Raškevičius (Raszkiewicz). 1845 r. nowicjusz w klasztorze reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1845.
Gervazijus Renis (Renis). 1847 r. nowicjusz w klasztorze reformatów w Smolanach, 1856 r. zakonnik, 1859 r. kaznodzieja.
Lit.: Elenchus 1847, 1856, 1859.
Elenterijus Rickevičius (Ryckiewicz). 1857 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1857.
Klaudijus Rozlovskis (Rozłowski). 1846 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1846.
Baltramiejus Rucinskis (Ruciński). 1845 r. spowiednik w klasztorze reformatów w Smolanach, 1859 r. zakonnik.
Lit.: Elenchus 1845, 1859.
Timotėjus Rudziševskis (Rudziszewski). 1856 r. mistrz nowicjatu w klasztorze reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1856.
Izidorius Stanevičius (Staniewicz). 1845 r. nowicjusz w klasztorze reformatów w Smolanach, 1851–1854 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach, 1855–1858 r. profesor szkoły.
Lit.: Elenchus 1845–1858.
Juozapas Stankevičius (Stankiewicz). 1863 r. nauczyciel szkoły klasztoru reformatów w Smolanach, 1870, 1873 r. proboszcz klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1863, 1870, 1873.
Kazimieras Stasionis (Stasionis). 1848 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1848.
Placidas Stipulkovskis (Stypułkowski). 1863 r. kaznodzieja w klasztorze reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1863.
Florijonas Sveževskis (Swierzewski) ([1806]–?). 1844 r. gwardian klasztoru reformatów w Smolanach, 1845 r. mistrz nowicjatu.
Lit.: Elenchus 1844, 1845.
Bernardas Tanskis (Tański). 1847 r. profesor w klasztorze reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1847.
Motiejus Tiburcinskis (Tyburciński). 1863 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1863.
Aloyzas Ulanavičius (Ułanowicz). 1857 r. secr. plis. w klasztorze reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1857.
Leonas Urbonavičius (Urbanowicz). 1846 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach, 1856, 1857 r. wikariusz, 1858 r. kaznodzieja.
Lit.: Elenchus 1846, 1856, 1857.
Marijanas Valukonis (Wałukanis) ([1820]–?). 1844 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach, 1849–1854 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach, 1855–1858 r. profesor szkoły.
Lit.: Elenchus 1844, 1849–1858.
Juozapas Valunas (Wałun) ([1814]–?). 1844 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach, 1851 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach, 1856–1858 r. kaznodzieja.
Lit.: Elenchus 1844, 1851, 1856–1858.
Hiacintas Vasilevskis (Wasilewski) ([1814]–?). 1844 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach, 1848–1873 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1844, 1848, 1851, 1859, 1863, 1870, 1873.
Stanislovas Vasilevskis (Wasilewski). 1848 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1848.
Justinas Vašnevskis (Waszniewski) ([1817]–?). 1844 r. profesor w klasztorze reformatów w Smolanach, 1845 r. wikariusz i profesor.
Lit.: Elenchus 1844, 1845.
Joachimas Verbyla (Wierzbiłło). 1845 r. nowicjusz, 1858, 1859, 1863 r. nauczyciel szkoły klasztoru reformatów w Smolanach, 1870, 1873 r. kapłan klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1845, 1858, 1859, 1863, 1870, 1873.
Bernardas Vežbickis (Wierzbicki). 1845 r. nowicjusz, 1863 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach, 1870 r. kapłan klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1845, 1863, 1870.
Anupras Zakževskis (Zakrzewski). 1847, 1848 r. wikariusz klasztoru reformatów w Smolanach, 1850 r. zakonnik.
Lit.: Elenchus 1847, 1848, 1850.
Damianas Zakževskis (Zakrzewski). 1853–1855 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach, 1863 r. gwardian klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1853–1855, 1863.
Ivo Zavistovskis (Zawistowski). 1853, 1854 r. zakonnik klasztoru reformatów w Smolanach. 1855 r. wikariusz klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1853, 1854, 1855.
Rokas Ziznevskis (Zyzniewski). 1846 r. kleryk klasztoru reformatów w Smolanach.
Lit.: Elenchus 1846.
Literatura
1. Kun. P. A. (Pranciškus Augustaitis) 1912. „Seinų dijecezijos bažnyčių monografija”, in: Vadovas, Nr. 43.
2. Kviklys, B. 1982. Lietuvos bažnyčios, t. 2: Vilkaviškio vyskupija. Chicago.