УДК 94(47).084.8
DOI: 10.51255/2311-603X_2022_2_201
E. Skworcowa 
Wyzwoliciel Auschwitzu – generał F.M. Krasawin: Order Świętego Aleksandra Newskiego za życia, rehabilitacja – pośmiertnie
Order Świętego Aleksandra Newskiego został ustanowiony przez Piotra I niedługo przed jego śmiercią w 1725 r. Imperator zamierzał nadawać go wyłącznie za zasługi wojskowe. Pierwsze nadania rozpoczęto już wtedy. Jednak za datę ustanowienia orderu uważa się 30 sierpnia 1725 r., dzień św. Aleksandra Newskiego, kiedy imperatorowa Katarzyna I nałożyła na siebie insygnia tego orderu [fn: URL: https://weural.ru/materials/details/orden-svyatogo-blagovernogo-knyazya-aleksandra-nevskogo-za-trudy-i-otechestvo.html]. Wraz z nią odznaczono jeszcze 22 osoby, praktycznie wszyscy byli już kawalerami Orderu Świętego Andrzeja Apostoła.
Katarzyna I zmieniła zamysł męża i postanowiła nagradzać nowym orderem nie tylko wojskowych, ale także urzędników cywilnych i dworzan [fn: Экштут С. Три жизни ордена Александра Невского. URL: https://rg.ru/2021/05/13/trizhizni-ordena-aleksandra-nevskogo.html]. Z biegiem czasu wygląd orderu ulegał pewnym zmianom. 
Order Świętego Aleksandra Newskiego należał do najwyższych i bardzo znaczących odznaczeń imperium. Na przykład, za bitwę pod Borodino otrzymało go zaledwie pięciu dowódców. Łącznie w okresie istnienia w Imperium Rosyjskim odnotowano 3674 przypadki nadania tego orderu. Przy czym największa liczba nadań (105) miała miejsce w 1916 r.
Po rewolucji 1917 r. order został zniesiony.
Paradoksalnie, zamysł Piotra I zrealizował Józef Stalin. W latach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, zwłaszcza w jej początkowym, najtrudniejszym okresie, potrzebne było nawiązanie do chwały oręża rosyjskiego. To inspirowało żołnierzy do bohaterskich czynów. Przypomniano sławnych dowódców z przeszłości. I 29 lipca 1942 r. Prezydium Rady Najwyższej ZSRR wydało dekret o ustanowieniu kilku orderów wojskowych (Suworowa – I, II i III stopnia, Kutuzowa – I i II stopnia) oraz nowego Orderu Aleksandra Newskiego – „dla nagradzania dowódców Armii Czerwonej za wybitne zasługi w organizacji i dowodzeniu operacjami bojowymi oraz za sukcesy osiągnięte w wyniku tych operacji w walkach za Ojczyznę” [fn: Сборник законов СССР и указов Президиума Верховного Совета СССР. 1938 г. — июль 1956 г. / Под ред. Ю. И. Мандельштам. М.: Гос. изд-во юридической литературы, 1956. С. 256–318.]. Wprowadzenie tych orderów było świadomą próbą władzy przypomnienia obywatelom o chlubnej bojowej przeszłości Ojczyzny.
W szczególności Orderem Aleksandra Newskiego nagradzano „dowódców Armii Czerwonej, którzy w walkach za Ojczyznę w Wojnie Ojczyźnianej wykazali się osobistą odwagą, męstwem i walecznością oraz umiejętnym dowodzeniem zapewnili pomyślne działania swoich jednostek” [fn: URL: https://weural.ru/materials/details/za-umeluyu-i-nastoychivuyu-organizatsiyu-smelos.html]. Zgodnie ze statutem orderu, mogli nim być nagradzani dowódcy dywizji, brygad, pułków, batalionów, kompanii i plutonów. Początkowo order nadawano tylko na mocy dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR, później prawo to zostało przyznane dowódcom frontów i armii.
Szkic Orderu Aleksandra Newskiego stworzył starszy architekt instytutu „Centrwojenprojekt” I. Tielatnikow. Ponieważ nie zachował się żaden wizerunek księcia Aleksandra Newskiego, na orderze widnieje profil aktora Nikołaja Konstantinowicza Czerkasowa, który zagrał rolę Aleksandra Newskiego w popularnym wówczas w kraju filmie Siergieja Eisensteina o tym samym tytule. Rysunek orderu został zatwierdzony 20 lipca 1942 r.
W dalszej kolejności statut odznaczenia został uzupełniony dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 10 listopada 1942 r. Natomiast do opisu odznaczenia wprowadzono zmiany dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 19 czerwca 1943 r. [fn: Tamże.]
Orderem Aleksandra Newskiego nr 1 (dekret z 5 listopada 1942 r.) został odznaczony dowódca batalionu piechoty morskiej 154. Morskiej Brygady Strzeleckiej, starszy porucznik I. Ruban, za odparcie ataku całego pułku faszystów, wspieranego czołgami, w rejonie zakola Donu w sierpniu 1942 r. 
Łącznie w czasie wojny Orderem Aleksandra Newskiego odznaczono 42 165 osób.
Order ten był „najmłodszym” z orderów dowódczych („starszym” w stosunku do niego był Order Bohdana Chmielnickiego III stopnia, a „młodszym” – Order Wojny Ojczyźnianej I stopnia), dlatego też posiadał tylko jeden stopień. Tym niemniej wśród wojskowych Order Aleksandra Newskiego był uważany za bardzo zaszczytne odznaczenie.
Po rozpadzie ZSRR order zyskał nowe życie. Został zachowany w systemie odznaczeń państwowych, zmieniając swój design, i obecnie jest nadawany, podobnie jak za czasów Katarzyny I, nie tylko wojskowym, ale także cywilom.
Rozbrajał oddziały A. Kierenskiego
Jednym z odznaczonych Orderem Aleksandra Newskiego w latach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej był F. Krasawin. Człowiek o niezwykłym i bardzo trudnym losie. Zawodowy wojskowy, został represjonowany pod koniec lat 30. XX wieku. Ale już w 1942 r. został wysłany na front. Dosłużył się stopnia generała-majora. W 1944 r. przyjęto go nawet do partii. Kierowana przez niego 100. Lwowska Dywizja Strzelecka wyzwalała nazistowski obóz koncentracyjny Auschwitz (Oświęcim) – jego wschodni podobóz – Monowice i Zarzecze, za co Fiodor Michajłowicz został odznaczony Orderem Aleksandra Newskiego. 
Po wojnie Krasawin dowodził garnizonem wojskowym Kazania. Natomiast zaświadczenie o rehabilitacji przyszło dopiero 20 lat po jego śmierci, w 1968 r.
Mimo tak znaczących dokonań, o Fiodorze Michajłowiczu niewiele wiadomo. Zainteresowała mnie historia tego człowieka i spróbowałam znaleźć więcej informacji na jego temat. Udało się odnaleźć kilka dokumentów (ponieważ był żołnierzem zawodowym, głównie były to karty ewidencyjne), akta odznaczeniowe. Udało się również porozmawiać z krewnymi i tymi, którzy tak jak ja, próbowali znaleźć okruchy informacji o tym niezwykłym człowieku.
Krasawin urodził się 21 lutego 1896 r. w rodzinie chłopskiej we wsi Timonino w powiecie lubimskim guberni jarosławskiej [fn: Метрические книги // Государственный архив Ярославской области (далее ГКУ ЯО ГАЯО).]. 
Udało mi się odnaleźć dalekiego krewnego Fiodora Michajłowicza, J. Gruzdiewa, który obecnie mieszka w mieście Lubim w obwodzie jarosławskim. Kilka lat temu, po przejściu na emeryturę, rozpoczął poszukiwania informacji o swoich krewnych – o dziadku, pradziadku, innej rodzinie. I niespodziewanie odkrył, że kiedyś Gruzdiewowie spowinowacili się z Krasawinami. A potem między rodzinami było jeszcze jedno połączenie. I oto ktoś z potomków Krasawinów kiedyś wspomniał J. Gruzdiewowi, że mieli w rodzinie represjonowanego wojskowego… J. Gruzdiew zaczął szukać w archiwach i wiele dowiedział się zarówno o Fiodorze Michajłowiczu, jak i o jego rodzinie.
Dzięki zebranym przez J. Gruzdiewa informacjom i dokumentom archiwalnym udało mi się, choćby fragmentarycznie, odtworzyć wczesne lata przyszłego generała.
— Fiodor Michajłowicz był najmłodszy w rodzinie, miał dwóch starszych braci i jedną przyrodnią siostrę — opowiadał J. Gruzdiew [fn: Скворцова Е. Реабилитирован посмертно // Собеседник+. 2020. № 12.]. — Patrzyłem w księgach rejestrowych i była tam wzmianka, że w 1897 r. ojciec Krasawina miał 56 lat, jego żona 38, miał trzech synów i jedną pasierbicę [fn: Данные Всеобщей переписи 1897 г.].
W 1907 r. zmarła matka [fn: Метрические книги // ГКУ ЯО ГАЯО.], a Fiodor wyjechał z rodzinnych stron do Petersburga, gdzie mieszkał już jego starszy brat. Tam pracował jako ślusarz (według innych dokumentów – tokarz metali) w Zakładach Putiłowskich.
Nie miał zbyt wiele czasu na naukę, ale w Rosyjskim Państwowym Archiwum Wojskowym (RGWA) znaleziono dokumenty [fn: Архивная справка по данным служебной карточки Красавина Ф. М. Ответ на запрос из Российского государственного военного архива (далее РГВА).], gdzie jest napisane: w 1913 r. Fiodor Krasawin zdał eksternistycznie egzamin za 4 klasy szkoły.
Rozpoczęła się I wojna światowa, a w 1915 r. Fiodor był już na froncie. W 1916 r. ukończył drużynę szkolną 1. Lejb-Gwardyjskiego Pułku i do 1917 r. był podoficerem, dowódcą plutonu 1. Strzeleckiego Pułku Lejb-Gwardii.
Rewolucję przyjął od razu. I, jak wynika z materiałów RGWA, uczestniczył w rozbrajaniu oddziałów A. Kierenskiego w Carskim Siole.
Za służbową nieprzydatność…
Z tego samego zaświadczenia wydanego przez RGWA wynika, że w Armii Czerwonej Krasawin służył od 1918 r. Dowodził plutonem, kompanią… Po wojnie domowej – batalionem. W 1933 r. ukończył Akademię Wojskową, dowodził pułkiem, w 1936 r. otrzymał stopień majora…
Niezrozumiałe jest, dlaczego w dokumentach z lat 30. XX wieku, które kończą się zwolnieniem F. Krasawina z Armii Czerwonej, po którym nastąpiło aresztowanie, wspomina się tylko o jednym zranieniu F. Krasawina podczas wojny domowej – 17 marca 1917 r. na froncie południowo-zachodnim, i ani słowa – o tym, że został ranny i kontuzjowany również w październiku 1919 r. na froncie archangielskim. Natomiast w karcie ewidencyjnej te informacje są [fn: Учетная карточка Красавина Ф. М. // ЦАМО.]. Wspomniane są również w aktach odznaczeniowych z czasów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej.
W każdym razie cała biografia tego człowieka świadczy o tym, że nie chował się za plecami żołnierzy, był odważny (o tym zresztą mówi się we wszystkich aktach odznaczeniowych z czasów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej).
Po wojnie domowej F. Krasawin dowodził batalionem. W 1933 r. ukończył Akademię Wojskową, dowodził pułkiem, w 1936 r. otrzymał stopień majora. Z karty ewidencyjnej, nawiasem mówiąc, wynika, że w styczniu 1938 r. Fiodor Michajłowicz Krasawin został odznaczony medalem „20 lat Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej”.
Wydawało się, że synowi chłopa pisana była błyskotliwa kariera wojskowa. Jednak młot represji go nie ominął.
22 lipca 1938 r. dowódca 161. Pułku Strzeleckiego, major F. Krasawin, został zwolniony z Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej na podstawie artykułu 43, punkt „b” „Postanowienia o przebiegu służby kadry dowódczej i kierowniczej Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej” [fn: URL: http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/92031-polozhenie-o-prohozhdenii-sluzhbykomandnym-i-nachalstvuyuschim-sostavom-rkka-utv-tsik-i-snk-sssr-22-sentyabrya-1935g#mode/inspect/page/12/zoom/4] — głosi wyciąg z akt archiwalnych. Punkt „b” oznacza zwolnienie „w trybie atestacji z powodu nieprzydatności do służby”…
Co to za „nieprzydatność”, staje się jasne już po tygodniu: 29 lipca F. Krasawin zostaje aresztowany. A rok później skazany na podstawie zagadkowego artykułu 58-7-II [fn: Послужной список Красавина // ЦАМО.] i skazany na 12 lat łagrów. Co dokładnie zarzucano majorowi i dlaczego otrzymał jak na tamte czasy niski wyrok, pozostaje na razie zagadką. Wyjaśnienie sytuacji na podstawie akt sprawy również nie jest obecnie możliwe.
Więcej jasności nie wnosi również zaświadczenie o rehabilitacji z 1968 r. [fn: Справка о реабилитации Ф. М. Красавина. Военная коллегия Верховного суда СССР от 20.09.1968 г. № 3/00410/40г. За подписью начальника секретариата Коллегии ВС СССР полковника юстиции В. Чикина.] Nie ma tam w ogóle artykułu, na podstawie którego F.M. Krasawin został skazany. Co prawda, wspomina się, że został skazany 27 sierpnia 1939 r., a 5 czerwca 1940 r. nastąpiło „orzeczenie Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRR w sprawie Krasawina F.M. z powodu nowo ujawnionych okoliczności”.
Czym były te okoliczności, teraz już też nie ma od kogo się dowiedzieć…
Tak czy inaczej, wiadomo, że major otrzymał 12 lat. Początkowo przebywał w więzieniu w Kandłach (tak jest napisane w aktach służbowych F.M. Krasawina), następnie, od października 1939 r. – w obozie pracy poprawczej. Innych informacji w dokumentach brak.
Jednak naukowo-oświatowa fundacja „Holokaust”, która w 2015 r. rozpoczęła przygotowywanie projektu opowiadającego o losach wyzwolicieli i wyzwolonych z Auschwitz (Oświęcimia), odnalazła dodatkowe informacje o tym okresie życia przyszłego generała.
— W czerwcu 1940 r. sprawa Krasawina zostaje ponownie rozpatrzona, a wyrok 12 lat skrócony do 5… — podzieliła się swoim odkryciem kierownik programów edukacyjnych NPC „Holokaust”, doktor nauk filozoficznych Swietłana Tichankina [fn: Скворцова Е. Реабилитирован посмертно.].
— W Leningradzie Krasawin zostawił rodzinę — dodaje fakty E. Goroszkowa [fn: Tamże.], żona wnuka F. Krasawina, Andrieja. — Żona również została aresztowana, zmarła w łagrach. Córka Ludmiła miała wtedy 13 lat, wywiózł ją brat Fiodora Michajłowicza, Iwan, do ich rodzinnej wsi Timonino. Tam ją ukryli.
„Żona Krasawina zmarła w więzieniu, według słów kobiety, która siedziała z nią w tej samej celi i na jej prośbę nam to zgłosiła” — sprecyzowała bratanica F. Krasawina, Lidia Konstantinowna, w liście do wołogodzkiego badacza życia generała-majora W. Strigina.
Wołogodzki pisarz i regionalista W. Strigin, zajmujący się badaniem nie tylko szlaku bojowego 100. Lwowskiej Dywizji Strzeleckiej, którą pod koniec wojny dowodził Krasawin, ale także losów jej dowódców i innych wojskowych, uważa, że przyszły generał został wysłany do łagru w Kandałakszy w obwodzie murmańskim.
Tak czy inaczej, 11 stycznia 1942 r. F. Krasawin został zwolniony i skierowany na Front Karelski [fn: Послужной список Красавина // ЦАМО.]. Przy czym nie jako szeregowiec: nadal był majorem – dowódcą 91. Pułku Strzeleckiego 37. Dywizji Strzeleckiej. Czy były to pułki karne? Szczerze mówiąc, nie wiadomo. Niektórzy badacze uważają, że tak. Ale nie znalazłam ani potwierdzeń, ani zaprzeczeń.
Na Froncie Karelskim walczył do lipca 1943 r. Walki tam były straszne, w maju F. Krasawinowi powierzono dywizję, a w czerwcu był już podpułkownikiem. W marcu 1943 r. zostaje pułkownikiem. Widocznie dowództwo uznało go za w pełni godnego zaufania. Jednak F. Krasawin nadal nie był rehabilitowany.
— Kraj potrzebował doświadczonych oficerów, a dowódców, którzy mieli krótkie wyroki, wysyłano z łagrów na front — taką interpretację metamorfoz Krasawina przedstawia doktor nauk historycznych, profesor Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, współprzewodniczący NPC „Holokaust” Ilja Altman [fn: Скворцова Е. Аушвиц (Освенцим): Судьбы освобожденных. 21 июня 2020 г. URL: https://www.if24.ru/osventsim-sudby-osvobozhdennyh/].
Co więcej, w lipcu 1943 r. dowództwo wysyła Krasawina na kursy doskonalenia wyższego korpusu dowódczego Armii Czerwonej (KUWNAS) przy Froncie Karelskim, w grudniu jest w rezerwie Stawki Naczelnego Dowództwa. A w styczniu 1944 r. obejmuje dowództwo 100. Lwowskiej Dywizji Strzeleckiej.
I znowu front
W tamtym momencie dywizja nie nazywała się jeszcze Lwowska. Drugie formowanie odbyło się w lutym – czerwcu 1942 r. w Archangielskim Okręgu Wojskowym, pod Wołogdą, w obozie Kuszczuba. Personel dywizji rekrutowano głównie z poborowych z obwodów wołogodzkiego, archangielskiego i Komijskiej ASRR.
Nazwę „Lwowska” dywizja otrzymała właśnie w czasie dowodzenia F. Krasawina – i to za wyzwolenie Lwowa: „Dywizja skutecznie odpierała kontrataki piechoty i czołgów przeciwnika w początkowym okresie przełamania. Podczas pościgu umiejętnie okrążała i niszczyła stawiające opór zgrupowania przeciwnika, manewrując, wychodziła na flanki i tyły przeciwnika, co przyczyniło się do szybkiego postępu pozostałych części korpusu” – napisano w akcie odznaczeniowym Krasawina. – „Dywizja jako pierwsza wkroczyła do Lwowa, oczyszczając jego południową część z przeciwnika. Dowódca dywizji, pułkownik Krasawin, precyzyjnym kierowaniem działaniami bojowymi jednostek zapewnił pomyślne wykonanie zadań bojowych powierzonych dywizji. Sam osobiście z grupą przez cały czas znajdował się z jednostkami czołowymi i sprawował dowództwo”.
Za tę operację F. Krasawina chciano przedstawić do Orderu Suworowa II stopnia. Ale dowódca 60. Armii, generał-pułkownik P. Kuroczkin, napisał w rezolucji: nagrodzić wyższym rangą Orderem Czerwonego Sztandaru [fn: URL: https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie42449557/]. Ten order Krasawin otrzymał w sierpniu 1944 r.
Do momentu rozpoczęcia operacji wyzwolenia Auschwitz III (Oświęcim) w styczniu 1945 r. Krasawin posiadał już dwa Ordery Czerwonego Sztandaru. W 1944 r. został nawet przyjęty do partii – przed aresztowaniem był jedynie kandydatem na członka WKP(b), a 2 listopada 1944 r. postanowieniem Rady Komisarzy Ludowych ZSRR F. Krasawinowi nadano stopień generała-majora. Niemniej jednak, jego wyrok nie został anulowany. Z punktu widzenia prawa nadal nie był rehabilitowany.
We wrześniu 1944 r. 100. Lwowska Dywizja Strzelecka przekroczyła granicę Polski i na początku 1945 r., w składzie 60. Armii, uczestniczyła w wyzwoleniu Krakowa (operacja wiślańsko-odrzańska, którą prowadziły wojska 1. Frontu Ukraińskiego). A 60 km na południowy wschód od Krakowa znajduje się miasto Oświęcim…
100. Dywizja otrzymała zadanie opanowania Oświęcimia i obozu koncentracyjnego o tej samej nazwie – „miasta przeklętych”. Tak zazwyczaj piszą w swoich wspomnieniach frontowcy.
Kiedy mówimy „obóz koncentracyjny Oświęcim”, większość ludzi zapewne nie zdaje sobie sprawy, że był to cały kompleks niemieckich obozów koncentracyjnych i obozów zagłady, położony na ogromnym obszarze 40 km2. W literaturze rosyjskojęzycznej zwykle używa się polskiej nazwy – Oświęcim. Niemcy, po przyłączeniu tej części Górnego Śląska do ziem Rzeszy, używali nazwy Auschwitz. Ostatnio często używa się podwójnej nazwy Auschwitz (Oświęcim).
W tym obozie w latach 1941-1945 uśmiercono około 1,5 miliona ludzi (liczba ofiar została skorygowana w ostatnich latach, choć według szacunków radzieckich, zawartych w Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej, ofiar było nie mniej niż 4 miliony). Większość więźniów to Żydzi, ale byli też przedstawiciele innych narodów.
Ta „fabryka śmierci” była uważana za największy obóz koncentracyjny III Rzeszy. Obóz składał się z trzech „filii”: Auschwitz I, Auschwitz II (Birkenau, czyli Brzezinka) i Auschwitz III (Monowice). Ten ostatni z kolei stanowił skupisko około 40 mniejszych obozów. Niemniej jednak, członek Rady Wojskowej 1. Frontu Ukraińskiego, generał-lejtnant K. Krajniukow, w telegramie [fn: URL: https://historyrussia.org/tsekh-istorikov/archives/arkhivnye-dokumenty-ob-osvobozhdenii-lagerya-osventsim.html] do sekretarza KC WKP(b) G. Malenkowa, pisze o 5 obozach. Być może w tamtym czasie część tych, które wchodziły w skład takich skupisk przy głównych filiach, została przez wyzwolicieli uznana za oddzielne obozy koncentracyjne…
Piece krematoryjne w Oświęcimiu działały przez całą dobę. Właśnie w tym obozie swoje potworne eksperymenty przeprowadzał złowrogi doktor Mengele.
Wyzwolenie Oświęcimia
Podczas planowania operacji wiślańsko-odrzańskiej jesienią 1944 r. zadanie wyzwolenia obozu koncentracyjnego Auschwitz początkowo nie było stawiane. Jak dziwnie to brzmi, ale o obozie… nie wiedziano. Sądząc po raportach naczelnika wydziału politycznego 60. Armii 1. Frontu Ukraińskiego, o istnieniu obozu nasze wojska dowiedziały się dopiero w drugiej dekadzie stycznia 1945 r.: ogromne ogniska, gęsty dym i zapach spalonego mięsa, wraz z przesłuchiwaniem miejscowych mieszkańców, świadczyły o tym, że przed nimi znajduje się straszna fabryka śmierci.
Dlatego też plan wyzwolenia obozu został opracowany w jak najkrótszym czasie. W rezultacie operacja wiślańsko-odrzańska rozpoczęła się wcześniej. W trakcie ofensywy dowódca 60. Armii P. Kuroczkin zmienił kierunek głównego uderzenia 100. Dywizji Strzeleckiej, kierując je na Oświęcim. Nie oznacza to jednak, że obóz został wyzwolony siłami wyłącznie tej dywizji. Wojska radzieckie, siłami dwóch armii (60. i 59.), opanowywały teren z trzech stron.
Dywizja F. Krasawina przebijała się na ratunek więźniom ze wschodu, wyzwalając Auschwitz III. W dniach 24-25 stycznia 1945 r. zostały wyzwolone wschodnie podobozy Monowice – skupisko około 40 obozów (100. Dywizja) i Zarzecze (322. Dywizja).
Główną część więźniów hitlerowcy wyprowadzili z obozu koncentracyjnego wcześniej, ale pozostało w nim jeszcze około 7,5 tysiąca ludzi i straż, którą pełnił batalion SS… Ponadto, jak pisze korespondent członek Akademii Nauk Wojskowo-Historycznych, kazański historyk pułkownik E. Panow, „miasto skazanych” broniły „dwie dywizje piechoty, wzmocnione czołgami i dwoma samodzielnymi batalionami” [fn: Панов Е. Казанский генерал — освободитель Освенцима // Время и деньги. 2010. Вып. 81–82 (3275–3276), 7 мая.]. 
Natomiast żołnierze radzieccy nie mogli użyć artylerii: w przeciwnym razie mogli ucierpieć więźniowie, którzy pozostawali jeszcze żywi w obozie.
Szturm rozpoczął się o 7 rano. Hitlerowcy bronili się zaciekle, dochodziło do walk wręcz. Dywizja F. Krasawina straciła 67 ludzi, 119 zostało rannych.
Później w meldunku bojowym F. Krasawin pisał, że naziści, próbując ukryć ślady zbrodni, zdążyli wysadzić 4 z 5 krematoriów i spalić 29 z 35 składów, gdzie sortowano do wysyłki do Niemiec rzeczy zabitych więźniów. Ale nawet to, co nasi żołnierze zobaczyli w ocalałych magazynach, jeżyło włosy na głowie: 800 tysięcy kompletów odzieży i obuwia damskiego oraz 350 tysięcy męskiego, 7 ton włosów kobiecych, dziesiątki tysięcy złotych protez dentystycznych…
Żołnierze Armii Czerwonej zastali w barakach około 7,5 tysiąca skrajnie wycieńczonych więźniów i kilkaset zwłok więźniów, zabitych przez Niemców w ostatniej chwili.
— Naoczni świadkowie wspominali, że po przejściu przez Auschwitz Krasawin posiwiał — informuje Swietłana Tichankina. — Myślę, że nie tylko z powodu tego, co zobaczył, ale także dlatego, że jego postrzeganie tego obozu koncentracyjnego nałożyło się na osobiste doświadczenia — te lata, które spędził w radzieckim łagrze. Wiecie, wszyscy dowódcy na poziomie Krasawina, którzy uczestniczyli w walkach o Auschwitz, otrzymali gwiazdy Bohatera ZSRR. Z wyjątkiem jego. Za tę bitwę otrzymał Order Aleksandra Newskiego [fn: URL: https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie42449557/]. Być może dlatego, że oficjalnie nadal pozostawał represjonowany [fn: Скворцова Е. Реабилитирован посмертно.].
Od 2006 r. data 27 stycznia (dzień pełnego wyzwolenia Oświęcimia) decyzją Zgromadzenia Ogólnego ONZ jest obchodzona jako Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu.
Komendant wojskowy Kazania
Po wyzwoleniu obozu wojska 1. Frontu Ukraińskiego ruszyły dalej – nie miały czasu się zatrzymywać. Pomocy więźniom udzielali już inni: medycy, oddziały tyłowe…
Mimo że F. Krasawin i jego dywizja marzyli o marszu na Berlin, nie udało im się to: wyzwalali Pragę. I koniec wojny generał-major F. Krasawin spotkał w Czechosłowacji. W sierpniu 1945 r. został skierowany na leczenie i odpoczynek, a we wrześniu 1945 r. odkomenderowany do Kazania, powierzając mu (nadal nie rehabilitowanemu) garnizon.
— Kazański garnizon w tamtych czasach był dość liczny. Znajdowały się tam dywizje strzeleckie i kilka szkół wojskowych. Oczywiście, w tych powojennych latach nie było łatwo kierować tak potężnym organizmem — powiedział dowódca Kazańskiej Wyższej Wojskowej Szkoły Dowódczej K. Kułakow [fn: URL: https://kzn.ru/meriya/press-tsentr/novosti/v-kazani-ustanovili-memorialnuyu-dosku-general-mayoru-fedoru-krasavinu/].
Generał Krasawin krótko dowodził garnizonem. 7 lutego 1948 r. zmarł. Miał zaledwie 51 lat… Prawdopodobnie był to zawał.
NPC „Holokaust” i nauczycielka szkoły nr 62 w Kazaniu Nina Chakimowa (która ze swoimi uczniami wiele czasu poświęca na poszukiwanie danych o losach frontowców) przez kilka lat zabiegały o możliwość upamiętnienia bohatera w mieście tablicą pamiątkową na domu, w którym mieszkał.
— Ustaliliśmy adresy domów, w których mieszkała załoga garnizonowa — opowiadała mi Nina Chakimowa [fn: Скворцова Е. Реабилитирован посмертно.]. — Rozmawialiśmy z sąsiadami, zostali tam jeszcze tacy, którzy pamiętają mieszkańców tamtych czasów. Pamiętają też Krasawina…
Wreszcie 7 maja 2021 r. na domu pojawiła się tablica pamiątkowa. Choć i grób generała na Arskim Cmentarzu w Kazaniu nie jest zaniedbany. Kilka lat temu, w 2015 r., gdy W. Strigin napisał do poszukiwaczy w Kazaniu z prośbą o wyjaśnienie daty śmierci generała i miejsca jego pochówku, dla nich okazało się to proste: „Z pomocą kazańskiego historyka pułkownika E.W. Panowa odnaleźliśmy grób generała F.M. Krasawina na głównej alei Arskiego Cmentarza. Ku naszej radości, grób okazał się niezapomniany, pomnik w dobrym stanie. Bliscy Fiodora Michajłowicza nie mieszkają w Kazaniu, dlatego szczególnie miło, że Kazańczycy nie zapominają dbać o ten grób — napisali poszukiwacze w odpowiedzi [fn: URL: http://отечестворт.рф/news/2020/003_krasavin.html]. — Od tamtej pory, bywając na Arskim Cmentarzu, odwiedzamy grób tego słynnego generała. Na szczęście, nie tylko my. Na grobie zawsze są kwiaty, wieńce ze słowami podziękowania wyzwolicielowi Oświęcimia”.
Rehabilitowany po śmierci
20 lat po śmierci generała, we wrześniu 1968 r., na imię brata Fiodora Michajłowicza, Konstantina, do miasta Lubim, nadszedł list z Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRR [fn: Справка о реабилитации Ф. М. Красавина. Военная коллегия Верховного суда СССР от 20.09.1968 г. № 3/00410/40г. За подписью начальника секретариата Коллегии ВС СССР полковника юстиции В. Чикина.] — informujący, że sprawa F.M. Krasawina została ponownie rozpatrzona. Że wszystkie wyroki zostały uchylone, a sprawa umorzona z powodu braku znamion przestępstwa. I że jeśli Konstantin Michajłowicz zna adres córki F. Krasawina, to czy zechce go podać do Kolegium Wojskowego w celu wysłania zaświadczenia o rehabilitacji?
List oczywiście wstrząsnął krewnymi generała.
Ale dlaczego tak długo czekano? Przecież sprawa dotyczyła nie byle kogo – generał był znanym dowódcą wojskowym, powierzono mu kierowanie strategicznym garnizonem… I trzymano go na haczyku? Mimo że sto razy ryzykował życiem, bez wątpienia udowodnił wierność Ojczyźnie. To, oczywiście, raniło go, przeszkadzało w życiu. Opowiadano mi różne epizody z życia osobistego generała, i stawało się jasne: on ciągle pamiętał o niezmienionej karze, chronił bliskie mu osoby przed zbyt bliskim kontaktem z nim. Na wszelki wypadek. 
Być może dlatego zmarł tak wcześnie…
Zagadki generała (zamiast posłowia)
Jest ich kilka.
Pierwsza. W Wikipedii i wielu innych źródłach z jakiegoś powodu podana jest data śmierci generała – 11 października 1948 r. Tymczasem zarówno w zaświadczeniu o rehabilitacji, jak i w karcie ewidencyjnej, a także na grobie F. Krasawina widnieje data – 7 lutego. Skąd wzięła się i dlaczego tak uporczywie rozpowszechniana jest błędna data?
Druga. 16 maja 1945 r. generał-major Krasawin został przedstawiony do odznaczenia Orderem Suworowa II stopnia (ostatecznie otrzymał Order Wojny Ojczyźnianej I stopnia). Za wyzwolenie Czechosłowacji i umiejętne dowodzenie wojskami w trudno dostępnych miejscach, gdzie toczyły się walki. W akcie odznaczeniowym [fn: URL: https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie39964418], który jest zamieszczony na stronie „Pamięć Narodu”, rubryka „stałe miejsce zamieszkania rodziny” jest zamazana. Ale dokument ma dwie strony, a na odwrocie widać przesiąknięty w papier atrament napisu. Udało mi się rozszyfrować, że chodzi o Wołogdę, gdzie mieszka jego córka Ludmiła (generał w tamtym momencie był wdowcem).
Ale bliscy Ludmiły Fiodorowny kategorycznie zaprzeczają możliwości jej zamieszkania w Wołogdzie. Zarówno J. Gruzdiew, jak i żona wnuka Krasawina Andrieja, oraz sam wnuk zapewniają: córka F. Krasawina, Ludmiła, po jego aresztowaniu została ukryta w Timonino u jego brata. Potem podjęła pracę w fabryce lnu w Lubimie (mam zresztą dokumenty tej fabryki – rozkaz o przyjęciu jej do pracy). Następnie wyjechała do Moskwy, a potem wyszła za mąż i wyjechała z mężem do Kazachstanu.
Ludmiła jest matką Andrieja, a ostatnie lata życia spędziła z synem i jego żoną; wszystkie jej dokumenty są przechowywane u Goroszkowów.
Trzecia. Do Kazania generał przyjechał z A. Strukową, frontowiczką [fn: URL: https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie23015205]. W wojskowej karcie ewidencyjnej [fn: Учетная карточка Красавина Ф. М. // ЦАМО.] figuruje ona jako jego żona. Urodził im się syn, który nosi nazwisko generała.
Kiedy F. Krasawin zmarł, A. Strukowa była w zaawansowanej ciąży. Po jego śmierci urodziła córkę. Ale dziewczynka już nie nosiła nazwiska Krasawina.
I ordery generała po jego śmierci zostały przekazane jego córce Ludmile, jak zapewnia E. Goroszkowa.
Wynika z tego, że generał obawiał się o przyszłość swoich bliskich i nie chciał sprowadzić na nich nieszczęścia, gdyby władze nagle przypomniały sobie o jego wyroku? Wisiał nad nim jak miecz Damoklesa przez całe życie. I, sądząc po wszystkim, mocno ją zatruwał.
Tak oto historia kraju ściśle przeplatała się z losami jego obywateli. Im dokładniej poznajemy każdego obrońcę Ojczyzny w jej trudnych latach, tym pełniejsze i obszerniejsze będzie nasze zrozumienie nie tylko przeszłości, ale i perspektyw przyszłości. I kiedy mówimy, że pamiętamy każdego z tych bohaterów, chcielibyśmy, aby te słowa nie pozostały jedynie głośnym frazesem.
DLA CYTOWANIA
E. J. Skworcowa. Wyzwoliciel Auschwitzu generał F.M. Krasawin: Order Aleksandra Newskiego za życia, rehabilitacja – pośmiertnie // Petersburgski Rocznik Historyczny. 2022. № 2. S. 201–212
Streszczenie: Order Aleksandra Newskiego – jedyny, który istniał (z pewnymi zmianami) zarówno w czasach Imperium Rosyjskiego, jak i w ZSRR, a także w nowej Rosji. Śledzenie losów kawalerów orderu, zebranie ich w jednolity katalog – to temat dużego badania, które, jak się wydaje, prędzej czy później zostanie przeprowadzone. Wymaga tego również kultura pamięci – przecież w losach bohaterów widoczna jest ciągłość historii kraju. Na przykładzie losów jednego z odznaczonych Orderem Aleksandra Newskiego – generała F.M. Krasawina – pokazano odzwierciedlenie przełomowych wydarzeń w życiu Rosji.
Słowa kluczowe: Armia Czerwona, represje lat 30. XX w., Wielka Wojna Ojczyźniana, odznaczeni Orderem Aleksandra Newskiego w latach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej.
FOR CITATION
E. Yu. Skvortsova. Liberator of Auschwitz General F. M. Krasavin: Order of Alexander Nevsky during life, rehabilitation — posthumously // Petersburg historical journal, no. 2, 2022, pp. 201–212
Abstract: The Order of Alexander Nevsky is the only one that existed (with some changes) in the times of the Russian Empire, in the USSR and in new Russia. To trace the fate of the holders of the Order and collect them in a single catalogue is a topic for a major study, which it seems will be done sooner or later. This is also required by the culture of remembrance as in the fates of the heroes one can trace the continuity of the country’s history. On the example of the fate of one of the awardees of the Order of Alexander Nevsky — General F. M. Krasavin — shows the reflection of turning events in the life of Russia.
Key words: Red Army, repressions of 1930s, Great Patriotic War, medal holders of the order of Alexander Nevsky during the Great Patriotic War.
Autor: Skworcowa, Jelena Jurjewna — redaktor działu śledczego tygodnika „Sobiesiednik”.
Author: Skvortsova, Elena Yurievna — Editor of the investigation department of the weekly newspaper Sobesednik.