Odeszła mistrzyni poetyckiej ironii
„Nic dwa razy się nie zdarza i nie zdarzy. Z tej przyczyny zrodziliśmy się bez wprawy i pomrzemy bez rutyny…” („Nic dwa razy”)
1 lutego 2012 roku w Krakowie zmarła Wisława Szymborska.
Wiadomość o śmierci polskiej poetki, laureatki Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, poruszyła i zasmuciła jej wiernych czytelników w Polsce i na całym świecie.
Urodziła się w 1923 roku w Bninie koło Poznania, miejscowości będącej obecnie częścią Kórnika. Rodzina poetki przeniosła się na stałe do Krakowa, gdzie Wisława Szymborska ukończyła szkołę podstawową, a następnie została zapisana do Gimnazjum Sióstr Urszulanek.
Podczas wojny uczęszczała na tajne komplety, kontynuując przerwaną naukę. Maturę zdała w 1941 roku. Dwa lata później zaczęła pracować na kolei jako urzędniczka, w ten sposób uniknęła wywózki do Niemiec. Po wojnie Szymborska rozpoczęła studia na socjologii i polonistyce na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale trudna sytuacja materialna nie pozwoliła jej ukończyć nauki. Pracowała w redakcjach czasopism kulturalnych, co pozwoliło jej na uczestniczenie w życiu literackim Krakowa. Przez wiele lat kierowała działem poezji w Życiu Literackim. Pracowała w Piśmie, Odrze i od 1993 roku w Gazecie Wyborczej. Ukazywał się tam cykl jej felietonów „Lektury nadobowiązkowe”, które później były wydane w postaci książkowej.
Szymborska debiutowała w marcu 1945 roku wierszem „Szukam słowa”, ale według krytyków dopiero tom wierszy „Wołanie do Yeti” był właściwym debiutem literackim. Odznaczał się dojrzałością, a przede wszystkim pozbawiony był socrealistycznych treści.
Jeżeli wziąć pod uwagę fakt, że Wisława Szymborska debiutowała w roku 1945, jej dorobek literacki pod względem ilościowym jest niewielki. Opublikowała około 350 wierszy. Zapytana kiedyś, dlaczego tak mało pisze i publikuje, odpowiedziała z właściwą sobie skromnością, że „Mam w domu kosz na śmieci. Wiersz napisany wieczorem, jest jeszcze raz czytany rano…”
Największą popularność przyniosła poetce Nagroda Nobla w dziedzinie literatury za 1996 rok. Każdy tom poetycki Wisławy Szymborskiej był wydarzeniem artystycznym. Jej twórczość to przede wszystkim intelektualna liryka charakteryzująca się precyzją słowa, obecnością podtekstu filozoficznego i głębokiej refleksji. Ironia „godzi w obraz doskonałości istoty ludzkiej. Poetka pokazywała, że tak naprawdę człowiek nie jest idealny, że jego pozycja w świecie bywa niejednoznaczna.” Z właściwym sobie sceptycyzmem podchodziła do ludzkich dążeń ogarnięcia wszechświata i poznania zagadki bytu. Traktowała człowieka jak drobny element tej układanki, na równi z ziarnkiem piasku czy kroplą wody. Ważne miejsce w jej spuściźnie stanowią limeryki. Uznawana była również za propagatorkę takich żartobliwych gatunków literackich jak lepieje czy moskaliki.
Została uhonorowana wieloma prestiżowymi nagrodami literackimi, a w 2011 roku została odznaczona Orderem Orła Białego.
Najważniejsze utwory Szymborskiej to: Wołanie do Yeti (1957), Sól (1962), Sto pociech (1967), Wszelki wypadek (1972), Wielka liczba (1976), Ludzie na moście (1985), Lektury nadobowiązkowe (1992), Koniec i początek (1993), Widok z ziarenkiem piasku (1996), Chwila (2002), Dwukropek (2005), Tutaj (2009) i Wiersze. Zielnik (2010). Wiersze Wisławy Szymborskiej zostały przetłumaczone na ponad 40 języków.
Po śmierci Wisławy Szymborskiej powstanie fundacja, która będzie się opiekowała twórczością poetki - poinformował Michał Rusinek, jej wieloletni sekretarz. Powołując się na zapis w testamencie noblistki, za kilka miesięcy ukaże się ostatni tom poezji Wystarczy. Znajdą się tam wiersze, nad którymi ostatnio pracowała.
Pogrzeb Wisławy Szymborskiej odbędzie się 9 lutego w Krakowie. Poetka zostanie pochowana na Cmentarzu Rakowickim.
Opracowała Jadwiga DEMCZUK