Wolna prasa pojawiła się w sierpniu
Sierpień 1980 roku został wpisany nie tylko w polską, ale także w światową historię wskutek wydarzeń, które tę historię zmieniły. Na fali strajków sierpniowych w Polsce utworzył się związek zawodowy „Solidarność”, który faktycznie przerodził się w masowy ruch opozycyjny. Jego działalność, najpierw legalna, a potem w podziemiu, doprowadziła do transformacji ustrojowej w Polsce i w innych krajach Europy Wschodniej.
Na tle tych ważnych wydarzeń datą niezauważalną jest dzień 23 sierpnia 1980 roku, natomiast właśnie tego dnia w Stoczni Gdańskiej pojawił się pierwszy Strajkowy Biuletyn Informacyjny „Solidarność” inicjując pewien etap rozwoju wolnej prasy. Gazetę tę można byłoby uważać za zwykłe wydawnictwo strajkowe, gdyby nie fakt, że faktycznie zapoczątkowała ona całą sieć prasy solidarnościowej. Takie potężne czasopisma jak „Tygodnik Solidarność”, „Tygodnik Mazowsze” oraz inne wywodziły swoją historię z Sierpnia 1980. 24 sierpnia 1980 r. w stoczni w Szczecinie pojawił się jeszcze jeden Strajkowy Biuletyn Informacyjny – „Jedność”. Z czasem te wydania zostały przekształcone w regionalne tygodniki „Solidarności”. Wydawano je do wprowadzenia stanu wojennego w grudniu 1981 roku, a później także w podziemiu.
Na tym etapie żywiołowego powstawania prasy solidarnościowej nie było jeszcze stałego adresu redakcji, jak i często samych redakcji w zwykłym sensie tego słowa. Były za to problemy ze zdobyciem papieru, brakiem sprzętu poligraficznego, uzyskaniem informacji, kolportażem. Pracowali w takich gazetach przeważnie ludzie, którzy przedtem nie mieli nic wspólnego z dziennikarstwem. „Cóż to była za gazeta! Jak cały Związek – żywiołowa, nieuporządkowana, zaczepna, robiona zawsze na kolanie” – pisał T. Zieliński w swoich wspomnieniach o „Jedności”. Można tych słów użyć także dla charakterystyki innych wydawnictw drugiego obiegu z tego okresu. Mimo to już w czasie strajku gdański Strajkowy Biuletyn Informacyjny „Solidarność” miał nakład 20 – 40 tys. egzemplarzy. A nakład pierwszych numerów szczecińskiej „Jedności” wyniósł 3 tys. egzemplarzy, zaś do końca 1980 roku wzrósł on do 15 tys. egzemplarzy. Warto podkreślić, że do końca strajku ukazało się 14 numerów (przeważnie 2 numery jednego dnia) biuletynu „Solidarność”.
Sierpień 1980 roku sprzyjał utworzeniu alternatywnego, liczącego kilka tysięcy tytułów, systemu mediów drukowanych. Odegrał on dużą rolę w transformacji polskiej prasy i w istocie był zjawiskiem rewelacyjnym. Był to swoisty przejaw masowego sprzeciwu wobec zniekształconej rzeczywistości realnego socjalizmu i sposób rozpowszechnienia niezależnej myśli społecznej i politycznej.
Natalia DENYSIUK