Eksponaty muzealne od wojewody Józewskiego
W przedwojennych zbiorach inwentarzowych Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego natrafiamy na wpisy o tym, że eksponaty przekazano «od wojewody wołyńskiego».
Henryk Jan Józewski (1892–1981) przez dziesięć lat (1928–1938) obejmował stanowisko wojewody wołyńskiego i pozostawił znaczący ślad w życiu gospodarczym i politycznym naszego regionu. Ponadto z Ukrainą łączy go fakt, że w latach 1920–1921 był wiceministrem spraw wewnętrznych w rządzie Symona Petlury. Obecnie na Wołyniu, w ramach obchodów 125-lecia urodzin Henryka Józewskiego, odbywają się różne wydarzenia, które potrwają do listopada. W tych dniach przypomniało mi się, że w przedwojennych księgach inwentarzowych Muzeum Wołyńskiego często napotykałam na lakoniczne wpisy o tym, że eksponaty przekazano «od wojewody wołyńskiego».
Latem 1931 r. w czasie budowy drogi Łuck-Kowel, na szóstym kilometrze od Łucka, robotnicy znaleźli pięć części szkieletu mamuta: łopatkę, zęby, kieł. Niestety, imiona tych robotników są nam nieznane, ale wykopalisko nie zaginęło: 3 sierpnia tego roku, województwo wołyńskie (podobno dzięki staraniom wojewody Henryka Józewskiego) przekazało je do założonego w 1929 r. Muzeum Wołyńskiego. Ten eksponat dał początek zbiorowi przyrodniczemu (paleontologicznemu) Muzeum, które na początku swej działalności rozwijało się jako archeologiczno-etnograficzna placówka muzealna. Znalezione skamieliny mamuta są nadal przechowywane w Muzeum. Zbiory od czasu do czasu są wzbogacane o podobne znaleziska z innych rejonów, np. z kiwereckiego.
Muzeum rozbudowywało kolekcje archeologiczne, etnograficzne i numizmatyczne. Napływały również przedmioty z dziedziny falerystyki i sztuki medalierskiej. Eksponaty te były przekazywane przez nauczycieli gimnazjów, dyrektorów szkół i pracowników różnych instytucji. Na początku lat 30. XX stulecia, wojewoda Henryk Józewski podarował Muzeum pamiątkowy medal brązowy poświęcony Stanisławowi Żółkiewskiemu.
Medal ma tradycyjny okrągły kształt o średnicy 53 mm. Z przodu – wypukłe popiersie zwrócone w prawo. Pod wysokim rantem znajduje się napis w otoku (w języku łacińskim): «Stanislaus Zułkiewski cancel et exerc dux sup. Reg. Pol» («Stanisław Żółkiewski, kanclerz i hetman wielki koronny»). Na odwrotnej stronie, w sześciu linijkach umieszczono napis (po łacinie): «Oppugnando pro patria succubuit sed posteritati vivere non desiit dec: MDCXX. S∙M∙S» («Walcząc za ojczyznę poległ, lecz dla potomności żyć nie przestał. Umarł w 1620 roku»).
Medalier umieścił swoje imię na dolnej części popiersia: «J. LANG». Nie wiemy o nim dużo. Johann Lewis Lang (Austria, Wiedeń) jest autorem kilku medali poświęconych wybitnym postaciom z dziejów Polski. Jego imię zostało wymienione w katalogu Raczyńskiego, wydanym w 1843 r. we Wrocławiu. Również wiadomo, że w latach 1707–1719 pracował jako mintmaster w Mennicy Moskiewskiej. Unikalny medal, podarowany Muzeum przez wojewodę wołyńskiego, został wykonany w setną rocznicę śmierci Stanisława Żółkiewskiego (1720).
Wojewoda wołyński Henryk Józewski zrezygnował ze stanowiska w kwietniu 1938 r. Prawdopodobnie właśnie wtedy, przed wyjazdem do Łodzi na identyczne stanowisko, przekazał do Muzeum Wołyńskiego atrybut swojej władzy – pieczęć herbową województwa wołyńskiego.
Natalia PUSZKAR, główny kustosz Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego