Jan Bułhak – ojciec polskiej fotografii
Jan Bułhak – jeden z najwybitniejszych polskich fotografów, określany mianem ojca lub nestora polskiej fotografii. Był fotografikiem, teoretykiem, publicystą oraz krytykiem w dziedzinie sztuki fotograficznej. Znany również jako przeciwnik fotografii awangardowej.
Jan Bułhak urodził się w 1876 r. w Ostaszynie pod Nowogródkiem (obecnie na terenie Białorusi). Zmarł w 1950 r. w Giżycku. W 1897 r. ukończył gimnazjum w Wilnie i dostał się na Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, gdzie studiował filozofię. Z powodu braku środków finansowych po dwóch latach nauki porzucił studia. Do 1912 r. mieszkał w majątku ziemskim pod Mińskiem odziedziczonym po matce.
Fotografią zajął się przez przypadek, kiedy w 1905 r. jego żonie podarowano aparat fotograficzny. W 1912 r. Jan Bułhak uczył się fotografii w Dreźnie, w zakładzie znanego fotografa Hugona Erfurtha. Poznał wówczas wielu wybitnych artystów. Ogromny wpływ na jego twórczość wywarł malarz Ferdynand Ruszczyc, dzięki któremu Jan Bułhak zajął się fotografią zawodowo i w 1912 r. założył w Wilnie zakład fotograficzny. W latach 1912–1919 zajmował się dokumentacją architektury i widoków Wilna oraz jego okolic, a także innych miast, m.in. Warszawy, Lublina czy Zamościa. W latach 1913–1914 współpracował z czasopismem «Wiadomości Fotograficzne», w którym publikował niektóre ze swoich zdjęć.
W latach 1919–1939 Jan Bułhak zajmował się pracą pedagogiczną. Pełnił funkcję kierownika Zakładu Fotografii Artystycznej działającego przy Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie. W okresie międzywojennym był również organizatorem życia fotograficznego w Polsce, m.in. współzałożycielem i szefem Fotoklubu Wileńskiego utworzonego w 1928 r. i Fotoklubu Polskiego działającego w latach 1929–1939. Po II wojnie światowej, od 1947 r. kierował Związkiem Polskich Artystów Fotografów, który od 1952 r. istnieje pod nazwą Związek Polskich Artystów Fotografików.
Jan Bułhak należał do najwybitniejszych polskich artystów fotografów. Wywarł ogromny wpływ na twórczość wielu fotografów oraz na rozwój sztuki fotograficznej w całej przedwojennej i powojennej Polsce.
Był autorem wielu artykułów i książek poświęconych estetyce i technice fotografii oraz fotografii krajoznawczej. Reprezentował nurt piktorializmu. Jego prace cechuje niezwykły artyzm, poczucie przestrzeni, poprawne proporcje oraz perfekcyjne operowanie światłem. Tej tematyce poświęcił również niektóre swoje prace naukowe.
Jana Bułhaka za «swojego» uważają nie tylko Polacy, ale także Białorusini i Litwini, bo to na tych ziemiach mieszkał i tworzył wybitny fotograf.
Wziął udział w 174 międzynarodowych wystawach fotograficznych, był autorem ok. 10 tys. fotografii. Oprócz zabytków utrwalał na zdjęciach krajobrazy, chłopów i budynki wiejskie. Część jego prac znajduje się w archiwach, muzeach i bibliotekach Warszawy i Wilna. Niestety większość zdjęć i negatywów Jana Bułhaka zniszczono pod koniec II światowej wojny: podczas wyzwolenia Wilna przez wojska radzieckie w dom, w którym mieszkał fotograf trafił pocisk.
Jan Bułhak współpracował z wieloma wydawnictwami. Jego zdjęcia były publikowane w wielu książkach oraz na wielu kartkach pocztowych. Fotografował m.in. dla takich znanych wydawnictw, jak Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, Polskie Towarzystwo Księgarni Kolejowych «Ruch» czy Książnica Atłas. W wydanych przez nich książkach i pocztówkach można zobaczyć krajobrazy Łucka i Wołynia.
Jego zdjęcia dla produkcji pocztówek wykorzystywało również Wydawnictwo Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej, które działało w latach 1918–1935. W Łucku Towarzystwo Straży Kresowej miało siedzibę w księgarni «Promyk» przy ulicy Jagiellońskiej 66. W serii liczącej ponad dwadzieścia pocztówek zostały przedstawione krajobrazy miast Wołynia, Podola oraz Białorusi. Możemy na nich zobaczyć m.in. Łuck, Ołykę, Równe, Dubno i Wiśniowiec. Widoki Łucka autorstwa Jana Bułhaka ukazały się wówczas na trzech pocztówkach.
Wiktor LITEWCZUK
Na zdjęciach Jana Bułhakа: 1. Zamek w Łucku. Wydawnictwo «Książnica Atłas», 1939 r. 2. Synagoga w Łucku. Zdjęcie dla Wydawnictwa Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej. Lata 30. XX wieku. 3. Wilno. Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Księgarni Kolejowych «Ruch». Lata 20. XX wieku. 4. Kościół w Ołyce. Wydawnictwo Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej. Lata 20. XX wieku. 5. Zamek w Łucku. 1937 r. 6. Zamek w Ołyce. Wydawnictwo Łuckiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. 1937 r. 7. Synagoga w Klewaniu. Zdjęcie dla Wydawnictwa Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej. Lata 20. XX wieku.