Ukraińscy Kozacy i Kozacy na Ukrainie: kto kim jest?
Społeczności kozackie na Ukrainie od zawsze pełniły funkcję obronną, przeprowadzały szkolenia dla młodzieży, posiadały swoiste Prawo Obyczajowe, efektywne systemy samorządowe i gospodarcze, rząd kozacki, sąd kozacki, wojsko.
Obecnie stowarzyszenia Kozaków próbują wskrzesić tradycje wojskowej społeczności, jednak realia współczesnego życia i normy obecnego ustawodawstwa ukraińskiego oferują inne formy istnienia Kozaków na Ukrainie.
Przez ostatnie 20 lat Kozacy na Ukrainie są zrzeszeni w Powszechny Ukraiński Kozacki Ruch Narodowy zwany «Kozactwem Ukraińskim». Przedstawicielami tego ruchu są potomkowie rodów kozackich, osoby, które uważają się Kozakami, i kozackie organizacje społeczne. Powszechny Ukraiński Kozacki Ruch Narodowy w nasze czasy łączy ponad 700 oficjalnie zarejestrowanych organizacji kozackich. Ponadto, istnieją również federacje sportowe krajowych rodzajów sztuk walki, kozackie kluby sportowe, sekcje, kółka. Założono około 300 jednostek kozackich porządku publicznego, które współpracują z departamentami Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy.
Dla skutecznego współdziałania między jednostkami władzy publicznej a organizacjami kozackimi w 2005 roku przez Prezydenta Ukrainy została utworzona Rada Kozactwa Ukraińskiego przy Prezydencie Ukrainy. Do niej należą szefowie wszystkich krajowych i międzynarodowych organizacji kozackich. Podobne Rady zostały też założone na poziomie lokalnym w administracji publicznej.
Dekretem Prezydenta Ukrainy z dnia 04.05.2007 nr 378/2007 «O środkach w celu wspierania rozwoju Kozactwa Ukraińskiego» Gabinetowi Ministrów Ukrainy zlecono opracowanie i zatwierdzenie Programu Krajowego Rozwoju Kozactwa Ukraińskiego w latach 2008-2010. Ministerstwa i inne główne zarządy władzy wykonawczej powinny angażować kozackie organizacje pozarządowe do wielu przedsięwzięć. W 2008 roku zostały skończone prace nad projektem Prawa Ukrainy «O zasadach wznowienia i rozwoju Kozactwa ukraińskiego, organizacji kozackich i ich zrzeszeń». W lutym 2009 roku projekt został przedstawiony na posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy, jednak został odrzucony ze względu na brak poparcia. Partia Regionów i komuniści zbojkotowali ten projekt. Na tym zakończył się stopniowy rozwój krajowy ruchu kozackiego na Ukrainie.
Wraz z początkiem rządów obecnej ekipy Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza, polityka zarządzania dalszym rozwojem ukraińskiego ruchu kozackiego całkowicie się zmieniła. W ciągu dwóch ostatnich lat praca Rady Kozactwa Ukraińskiego przy Prezydencie Ukrainy została powstrzymana – nie przeprowadzono żadnego posiedzenia. Przez Ustawę Gabinetu Ministrów Ukrainy została odwołana wcześniej przyjęta Koncepcja Krajowa Narodowo-Kulturalnych Programów Rozwoju Kozactwa Ukraińskiego w latach 2009-2011.
Taka polityka obecnego rządu przekreśliła wszystkie osiągnięcia Kozactwa ukraińskiego 20 lat istnienia nowoczesnego państwa ukraińskiego. Nawet prawnie zatwierdzone przez obowiązujące dokumenty państwowe określenie «Kozactwo ukraińskie» oficjalnie zostało zastąpione przez nowy termin «Kozactwo na Ukrainie». Tak więc, z powodu konfrontacji politycznej na Ukrainie, stowarzyszenia Kozaków nie otrzymały żadnego prawa ani programu rządowego. Obecnie nie istnieje skoordynowany Ukraiński Powszechny Ruch Kozacki. Ukraińscy Kozacy są członkami różnych skonfliktowanych ze sobą organizacji politycznych, które reprezentują różne wyznania religijne. W środowisku Kozaków trwa stała walka o prawdę historyczną, wywiera się silny wpływ na Kozaków ze strony Kozactwa rosyjskiego w celu zaangażowania Kozaków ukraińskich do obrony interesów rosyjskich na terenie Ukrainy. Oprócz problemów zewnętrznych istnieją jeszcze problemy bezpośredniego rozwoju stowarzyszeń kozackich, a mianowicie brak jednomyślności wszystkich organizacji kozackich w ideologii i normach Kozackiego Prawa Obyczajowego.
Dzisiaj w środowisku kozackim istnieją różne ośrodki, które starają się zaangażować Kozaków w realizację własnych programów. Wsparcie rządowe otrzymała między innymi grupa współpracowników Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego. W strukturze tej Cerkwi działa Wydział Synodalny ds. Opieki Pasterskiej nad Kozactwem i Duchowno-Fizycznego Wychowania Młodzieży. Przy nim założono Radę Koordynacyjną Otamanów Prawosławnych Organizacji Kozackich Ukrainy. Właśnie przedstawiciele tej grupy zajęli stanowiska kierownicze w utworzonej tego roku przez Gabinet Ministrów Ukrainy Radzie Koordynacyjnej ds. Rozwoju Kozactwa na Ukrainie. Wiceprezesem tej Rady został Przewodniczący Wydziału Synodalnego UCP Patriarchatu Moskiewskiego ds. Opieki Pasterskiej nad Kozactwem i Duchowno-fizycznego Wychowania Młodzieży, biskup konotopski i głuchowski Iosyf (Maślennikow), a Sekretarzem – Prezes Międzynarodowej Organizacji Pozarządowej «Wierne Kozactwo» Ołeksij Seliwanow. Ostatni równocześnie pełni funkcję Prezesa Kijowskiego Ośrodka Monarchicznego, jest Prezesem Komitetu Kozackiego Ruchu Rosjan Ukrainy i Sekretarzem Rady Koordynacyjnej Otamanów Prawosławnych Organizacji Kozackich Ukrainy.
Formalnie dotychczas istnieje Rada Kozactwa Ukraińskiego przy Prezydencie Ukrainy, do której należą szefowie czterdziestu krajowych i międzynarodowych organizacji kozackich. Na czele tej Rady stoi obecny Prezydent Ukrainy, Sekretarzem jest Poseł Ludowy Ukrainy Stanisław Arżewitin.
W 2009 roku przywódcy ukraińskich organizacji kozackich stworzyli niepodległy zarząd koordynacyjny – Radę Otamanów Kozackich Ukrainy (ROKU). W chwili obecnej ROKU łączy 3 międzynarodowe (ogólnoukraińskie) organizacje kozackie z ich ośrodkami na całej Ukrainie, lokalne organizacje kozackie z obwodów winnickiego, wołyńskiego, żytomierskiego, kijowskiego, lwowskiego, rówieńskiego, sumskiego, chmielnickiego i miasta Kijowa oraz ośrodki Ukraińskiego Kozactwa Wolnego diaspory (Kanada, USA, Australia). Prezesem ROKU został przedstawiciel Ukraińskiego Kozactwa Wolnego diaspory na Ukrainie Anatoli Hrywa. To stowarzyszenie Kozaków reprezentuje interesy ukraińskich organizacji kozackich zarówno na Ukrainie, jak i w Europie, Ameryce, Kanadzie i Australii, współpracuje z różnymi ukraińskimi organizacjami pozarządowymi, w tym też ze Światowym Kongresem Ukraińców. ROKU prowadzi działalność w zakresie narodowo-patriotycznego wychowania dzieci i młodzieży oraz rozwija współpracę międzynarodową z Europejską Asocjacją Historycznych Bractw Strzeleckich i z Ukraińsko-Amerykańskim Bractwem Kozackim «Kosz UKW w USA».
Organizacje kozackie na Ukrainie są poróżnione i nie mają jednolitego przywództwa, jednolitej ideologii, jednolitej wizji rozwoju kozactwa ukraińskiego. Tę sytuację można krótko i obrazowo opisać za pomocą znanego wszystkim przysłowia: “Gdzie dwóch Ukraińców, tam hetmanów trzech”.
Anatoli HRYWA