25 lat nauczania języka polskiego za granicą
«Edukacja łączy – instytucje, ludzi, pomysły – wszędzie tam, gdzie pada na podatny grunt otwartości i współpracy, i gdzie znajdują się osoby gotowe dzielić się swoją wiedzą i doświadczeniem z innymi» (Anna Atłas; z materiałów konferencyjnych, Warszawa, 23 czerwca 2014)
Państwo polskie przywiązuje wielką wagę do procesu podtrzymywania więzi z Polakami za granicą, którzy oczekują kontaktów z krajem. Jednym z priorytetowych działań na tym polu, jest polityka oświatowa i kierowanie polskich nauczycieli do miejsc, w których mieszkają Polacy i ich potomkowie, głównie na Wschód, w celu upowszechniania języka i kultury polskiej. Jest to «unikatowe działanie, jakie Rząd Polski realizuje od pierwszych chwil nowo odzyskanej wolności w 1989 roku».
W 2014 roku mija 25 lat nauczania języka polskiego za granicą i jest to odpowiedni czas, jak podkreśliła Pani Anna Atłas Dyrektor Ośrodka Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą, aby «dokonać oceny, podsumować dorobek i zastanowić się, w jaki sposób ten sprawdzony instrument powinien być wykorzystany w sytuacji obecnej, w szerszym kontekście polityki państwa wobec osób o polskich korzeniach, które z różnych powodów podjęły decyzję o życiu poza Krajem». Aby taka działalność oświatowa była możliwa, współpracowało ze sobą wielu ludzi i wiele instytucji. Pionierską grupę 19 polskich nauczycieli Ministerstwo Edukacji Narodowej skierowało w roku szkolnym 1989/1990 na Łotwę i do Kazachstanu. W następnym roku do tego eksperymentu dołączono Rosję, Ukrainę i Rumunię. W roku szkolnym 1991/1992 kierowanie nauczycieli do pracy rozpoczął Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli (CODN), który kontynuował kierowanie do już znanych ośrodków, a także po raz pierwszy wysłał nauczycieli na Białoruś, do Mołdawii, na Litwę, Uzbekistanu, a potem kolejno do Armenii i Kirgistanu. Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą (ORPEG) kieruje nauczycieli do pracy od 2010 roku, kiedy przejął to zadanie od CODN.
Początki pracy nauczycieli polskich były niezwykle trudne. Nowe wyzwania, nowe warunki, inna specyfika nauczania, a także ogromne oczekiwania wobec nich, mobilizowały nauczycieli do pracy. Dzisiaj, po 25 latach, działalność oświatowa i kulturalna jest widoczna i co najważniejsze, okazało się, że jest nadal potrzebna.
23 czerwca 2014 roku w Centralnej Bibliotece Rolniczej im. Michała Oczapowskiego w Warszawie odbyła się uroczysta konferencja podsumowująca «25 lat nauczania języka polskiego za granicą i jego wpływ na proces podtrzymywania więzi Polonii z Krajem». Patronat nad konferencją objęły najważniejsze osoby w Kraju: Pan Bronisław Komorowski Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Pan Bogdan Borusewicz Marszałek Senatu RP, Pani Joanna Kluzik-Rostkowska Minister Edukacji Narodowej, Pan Radosław Sikorski - Minister Spraw Zagranicznych.
Gości przywitali Minister Edukacji Narodowej – Pani Joanna Kluzik-Rostkowska, Podsekretarz Stanu w MEN – Ewa Dudek, Podsekretarz Stanu w MSZ – dr Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz, Senator Barbara Borys-Damięcka, Posłanka Joanna Fabisiak oraz Dyrektor Biura Obywatelstw i Prawa Łaski Kancelarii Prezydenta RP – Andrzej Janota.
Wykład wprowadzający prof. Andrzeja Janowskiego, byłego podsekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej, uświadomił zebranym, przed jakim wyzwaniem stanął Rząd, który w rodzącej się na nowo Polsce, postawił przed sobą niezwykłe zadanie – organizację pomocy oświatowej dla Polaków żyjących na ówczesnych terenach Związku Radzieckiego i ugruntowanie tej polskości. Te starania działały w obie strony, bowiem na terenie Polski powstawały ośrodki na rzecz mniejszości mieszkających w Polsce. Wymagało to w tamtych czasach wiele delikatnych starań i zabiegów.
W trakcie konferencji wystąpiły Pani Krystyna Staroń, ekspert i były koordynator akcji kierowania nauczycieli w CODN oraz dr Joanna Wójtowicz, a panele dyskusyjne prowadzili Pan Mirosław Sielatycki, zastępca dyrektora Biura Edukacji Miasta St. Warszawy, i Pani Anna Atłas, dyrektor ORPEG. Prof. dr hab. Władysław Miodunka podkreślił, że nauczyciele wysyłani z Polski przypominają, że polskość to wartość, że język polski na Wschodzie, utożsamiany z językiem Europy, stał się pomostem, który daje większe możliwości współpracy w różnych dziedzinach życia. Konferencja w jego odczuciu pokazała rachunek zysków i z pewnością będzie inspiracją do dalszej pracy.
Wielkie słowa uznania za organizację szkolenia i konferencji podsumowującej 25 lat pracy polskich nauczycieli za granicą, należą się zespołowi ORPEG: pani Annie Ferenc i Panu Stanisławowi Świętkowi, którzy w dniach od 22 do 25 czerwca towarzyszyli nauczycielom zaproszonym na to święto. Nad całością czuwał Pan Mariusz Wychódzki Koordynator w Wydziale ds. Wspomagania Oświaty Polonijnej i Polskojęzycznej ORPEG.
W mijającym roku szkolnym 2013/2014 do pracy za granicą skierowanych było 81 nauczycieli. Pracowali oni m.in. na Ukrainie, w Kazachstanie, na Łotwie, w Rosji, w Mołdawii, w Rumunii, na Białorusi, w Argentynie, w Armenii, w Gruzji, Kirgistanie, na Litwie, w Uzbekistanie czy w Turcji i prowadzili zajęcia dla blisko 9 tys. osób.
25 lat nauczania języka polskiego poza granicami Polski udowodniło, że wielki wysiłek i zaangażowanie nauczycieli w niesieniu polskości, wpłynął na proces podtrzymywania więzi z Krajem i nadal ma głęboki i niepodważalny sens.
Jadwiga DEMCZUK