Щeдрий вeчiр! Добрий вeчiр!
Świat już zaczyna zapominać o sylwestrowo-noworocznych szaleństwach. Natomiast na Ukrainie odbywa się coroczne déjà vu – czyli świętowanie Starego Nowego Roku. Zgodnie z kalendarzem juliańskim (starego stylu), grekokatolicy i prawosławni nowy rok rozpoczną 13 dni później.
Dlaczego 14 stycznia? Kalendarz juliański został wprowadzony z polecenia Juliusza Cezara i zaczął obowiązywać 1 stycznia 45 roku przed narodzeniem Chrystusa, początkowo tylko w państwie rzymskim. Wraz ze wzrostem potęgi rzymskiego imperium objął później prawie całą Europę i część Bliskiego Wschodu.
W końcu X w. Ruś Kijowska przyjęła razem z chrześcijaństwem też i bizantyńską wersję kalendarza juliańskiego. Już wtedy był niedokładny i potrzebował poprawek i reformy. W 1582 roku został wprowadzony przez papieża Grzegorza XIII kalendarz nowego stylu – tzw. Gregoriański (który też jest niezbyt dokładny). Zreformowany kalendarz początkowo przyjęły tylko kraje katolickie. Do krajów protestanckich dotarł w XVIII wieku, a Rosja przyjęła go dopiero w 1918 roku.
Chociaż większość krajów, w tym wschodniej Europy, uznała nowy kalendarz, tradycja juliańskiego kalendarza jest wciąż żywa. Dla Słowian Wschodnich i Południowych jest to okazja do częstszego świętowania i radości.
W ukraińskiej tradycji chrześcijańskiej 13 stycznia to dzień poświęcony św. Melanii. Ta rzymska święta rozdała cały swój majątek ubogim i potrzebującym w V wieku n.e. Ale imię Małanka pojawia się także w mitologii słowiańskiej - rzekomo była ona córką Łady, słowiańskiej bogini wiosny, harmonii i miłości. Małanka miała brata zwanego Księżycem. Pewnego dnia, gdy Księżyc udał się na polowanie, potężny wąż wykradł Małankę z pałacu Łady i ukrył w królestwie podziemnym. Uwolnił ją Wasyl i się z nią ożenił. W ten oto sposób Wasyl i Małanka zostali głównymi postaciami tzw. chodzenia z kozą, barwnego przedstawienia pełnego żartobliwych scenek, piosenek i harców, mającego miejsce w przeddzień Nowego Roku. Na ukraińskim stole tego dnia nie powinno zabraknąć jadła, szczególnie mięsa, które symbolizowało dostatek i powodzenie.
Stary Nowy Rok nie może się obejść bez szczedriwok. Po domach chodzą grupy wesołych przebranych na różne sposoby kolędników winszujących gospodarzowi wszystkiego dobrego w Nowym Roku - urodzaju, zdrowia, radości, itd.
Wigilia Nowego Roku jest przede wszystkim wieczorem wróżb i magii. W wielu wiejskich regionach Ukrainy wciąż żywa jest tradycja robienia dowcipów w nocy z 13 na 14 stycznia - wynoszenia i chowania furtek, sprzętu gospodarczego, a potem żądania od ich właścicieli „okupu”.
Dziś Małanka to nie tylko tradycja, ale i okazja do dobrej zabawy. To odpowiednik polskiego sylwestra, najważniejsza noc w roku - witana szampanem i toastami w towarzystwie przyjaciół, rodziny i znajomych, noc która łączy pokolenia i przypomina o tradycji.
MW