Fenomen Ukraińskiego Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego w Polsce
Na początku lat 50-tych XX wieku grupa młodzieży w Polsce wystąpiła z propozycją założenia na bazie ukraińskiego środowiska akademickiego nowej organizacji społeczno-kulturalnej. Ówczesne władze partyjne, mimo pewnych zastrzeżeń, przystały na taką propozycję.
W kwietniu 1952 roku Biuro Polityczne Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej przyjęło rezolucję w sprawie poprawy kultury i życia politycznego ludności. Na kongresie założycielskim w Warszawie w dniach 16 – 17 czerwca 1956 roku powstało Ukraińskie Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne (USSK). Było to niezwykle ważne wydarzenie dla sprawy Ukraińców w Polsce, ponieważ nowo powstałe stowarzyszenie zajmowano się rozpowszechnieniem kultury ukraińskiej, organizowaniem i wsparciem działalności artystycznej i naukowej oraz zachowaniem folkloru ukraińskiego.
W roku 1957 Stowarzyszenie liczyło około 10 000 członków, w roku 1960 około 6 000, natomiast w roku 1962 tylko 3 466. Skąd taki negatywny trend? Niektórzy Ukraińcy odbierali USSK jako organizację polityczną, inni angażowali się w jej działalność z nadzieją szybkiego powrotu do poprzedniego miejsca zamieszkania. Było wiele rozbieżności, ponieważ istniało zagrożenie podziału organizacji na mniejsze, odrębne grupy. Wynikały też trudności natury obiektywnej: spośród członków Stowarzyszenia aktywna inteligencja ukraińska stanowiła stosunkowo mały procent a do tego spadała liczba młodych ludzi w organizacji. Ale z czasem sytuacja poprawiła się. Do dnia 1 grudnia 1979 roku liczba członków USSK wzrosła do 6 tysięcy (39% kobiet i 20,4% młodzieży do 25 lat).
Ważnym osiągnięciem USSK było utworzenie ukraińskiej instytucji wydawniczej Nasze Słowo, która nie tylko stała się głównym forum informacyjnym organizacji, ale też pełniła ważną rolę w rozwoju, wzmocnieniu i propagowaniu twórczości literackiej. W numerze 14 Naszego Słowa (z 18 listopada 1956 roku) po raz pierwszy pojawiła się odrębna Strona Literacka.
Pierwszym redaktorem stylistyczno-językowym stał się ukraiński poeta mieszkający w Polsce Ostap Łapski. Pierwszymi redaktorami naczelnymi byli natomiast A. Goszowski i M. Szczyrba. W dniu 16 czerwca 1956 roku ukazał się inauguracyjny numer Naszego Słowa mający cztery strony i poświęcony w całości I Kongresowi Ukraińskiej Ludności w Polsce. Regularnie Nasze Słowo zaczęto wydawać od 26 sierpnia 1956 roku.
W kolejnych numerach Naszego Słowa dodano dwustronicową rubrykę dla dzieci pod nazwą Dziecięce Słowo. Później pojawił się specjalny – ukazujący się co dwa tygodnie - załącznik dla dzieci Świt. Na stale wprowadzono rubrykę Strona Łemkowska, która istnieje do chwili obecnej. Opisywano tam życie kulturalne Łemków w Polsce. Z biegiem czasu ważną rolę zaczęła odgrywać Strona Literacka, na łamach której pierwsze kroki stawiało wielu początkujących poetów i prozaików. Właśnie wokół tego środowiska autorów powstała grupa współczesnych ukraińskich artystów w Polsce. Ponieważ utwory literackie napływały do redakcji w coraz większej ilości, zdecydowano się założyć nową edycję – miesięcznik naukowo-popularny Nasza Kultura. Tutaj się pojawiły pierwsze badania na temat literatury ukraińskiej, publikacje o stosunkach polsko-ukraińskich, tłumaczenia współczesnej poezji polskiej w języku ukraińskim itp.
Pierwszy numer miesięcznika Nasza Kultura ukazał się w maju 1958 roku. W sumie wyszło ponad 300 numerów tego czasopisma. Jego publikacja została zawieszona z powodu braku finansów w połowie 1991 roku.
Czasopismo miało ambicje skupienia wokół siebie wszystkich aktywnych sił literackich, dziennikarskich i naukowych ludności ukraińskiej w Polsce oraz zapewnienie możliwości rozwoju ich zdolności i talentów w dziedzinie literatury i dziennikarstwa. Edycja Naszej Kultury umożliwiła wydanie oryginalnych i przetłumaczonych dzieł lokalnych autorów. Drukowano na jej łamach również artykuły, dzienniki itp.
Należy zauważyć, ze w Polsce w okresie lat 60, 70 i 80 XX wieku polityka państwa wobec Ukraińców była dużo bardziej liberalna niż w Związku Radzieckim. Członkowie mniejszości ukraińskiej mogli swobodnie prowadzić działalność kulturalną i literacką. Dzięki działalności USSK i jego inicjatywom wydawniczym Ukraina – już po odzyskaniu niepodległości - dowiedziała się o takich wybitnych mistrzach słowa jak Ostap Łapski, Eugeniusz Samochwałenko, Jakub Gudemczuk, Mila Łuczak, Olga Petyk i wielu innych.
Wiktor JARUCZYK