Między religią, prawem i perspektywą głodu. Wpływ rozporządzenia o zakazie uboju rytualnego z 26 października 1939 r. na życie codzienne warszawskich Żydów podczas II wojny światowej

Bartnicka, Alicja

doi:0419-8824

- ris
- BibTeX
- EndNote
- Csv

Między religią, prawem i perspektywą głodu. Wpływ rozporządzenia o zakazie uboju rytualnego z 26 października 1939 r. na życie codzienne warszawskich Żydów podczas II wojny światowej Bartnicka, Alicja

Object structure

Między religią, prawem i perspektywą głodu. Wpływ rozporządzenia o zakazie uboju rytualnego z 26 października 1939 r. na życie codzienne warszawskich Żydów podczas II wojny światowej

Dzieje Najnowsze : [kwartalnik poświęcony historii XX wieku], R. 57 z. 3 (2025), Studia i artykuły

Bartnicka, Alicja

Fundacja Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk ; Polska Akademia Nauk, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla

Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk

Warszawa

2025

s. 5-31 ; Streszczenia angielskie. ; 23 cm

rozporządzenie o zakazie uboju rytualnego z 26 X 1939 r. ; II wojna światowa ; koszerna żywność ; Sondergericht Warschau

Celem niniejszego artykułu jest teoretyczna i praktyczna analiza rozporządzenia o zakazie uboju rytualnego z 26 października 1939 r., przy szczególnym uwzględnieniu konsekwencji, jakie miało ono dla życia codziennego społeczności żydowskiej w Warszawie. Poza przedstawieniem postanowień samego rozporządzenia w trakcie rozważań skupiono się na trzech zasadniczych wątkach. W pierwszej kolejności były to sposoby radzenia sobie z zakazem uboju rytualnego przed utworzeniem getta w Warszawie. Następnie podjęto rozważania na temat możliwości pozyskiwania koszernego mięsa po wydzieleniu i odseparowaniu od reszty miasta dzielnicy zamkniętej. W części trzeciej przedstawiono różnorodne konsekwencje, jakie dla ludności żydowskiej miało wprowadzenie tego rozporządzenia. Podsumowując podjęte w tekście rozważania, starano się udzielić odpowiedzi na pytania o to, na ile skuteczny był zakaz uboju rytualnego podczas wojny i czy warszawscy Żydzi mieli w obliczu tych przepisów możliwość utrzymania zasad koszerności mięsa.

Bartnicka A., Graczyk K., In the majesty of the law? Jewish residents of Warsaw in the face of German occupation ordinances and activities of Sondergericht Warschau. Part 1, „Miscellanea Historico-Iuridica” 2024, t. XXIII, nr 1, s. 478–497.
Bartnicka A., Graczyk K., In the majesty of the law? Jewish residents of Warsaw in the face of German occupation ordinances and activities of Sondergericht Warschau. Part 2, „Miscellanea Historico-Iuridica” 2024, t. XXIII, nr 2, s. 517–544.
Bartnicka A., Rozporządzenie o oznakowaniu ludności żydowskiej opaską z gwiazdą Dawida (1939–1940): regulacje prawne i ich zastosowanie względem Żydów na terenie Warszawy podczas II wojny światowej, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2024, t. XLIV, nr 2, s. 171–197.
Browning Ch.R. przy współpr. J. Matthaüsa, Geneza „ostatecznego rozwiązania”. Ewolucja nazistowskiej polityki względem Żydów. Wrzesień 1939 – marzec 1942, tłum. B. Gutowska-Nowak, Kraków 2012.
Cukras-Stelągowska J., Wokół debaty nad ubojem rytualnym w Polsce – analiza dyskursów publicznych, „Społeczeństwo i Polityka” 2015, nr 4, s. 139–156.
Eisenbach A., Hitlerowska polityka zagłady Żydów, Warszawa 1961.
Engelking B, Leociak J., Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście, wyd. 2, Warszawa 2013.
Engelking B., Grabowski J., „Żydów łamiących prawo należy karać śmiercią!” „Przestępczość” Żydów w Warszawie 1939–1942, Warszawa 2010.
Engelking B., Życie codzienne Żydów w miasteczkach dystryktu warszawskiego, w: Prowincja noc. Życie i zagłada Żydów w dystrykcie warszawskim, red. B. Engelking, J. Leociak, D. Libionka, Warszawa 2007.
Grądzka-Rejak M., Namysło A., Prawodawstwo niemieckie wobec Polaków i Żydów na terenie Generalnego Gubernatorstwa oraz ziem wcielonych do III Rzeszy. Analiza porównawcza, w: Stan badań nad pomocą Żydom na ziemiach polskich pod okupacją niemiecką. Przegląd piśmiennictwa, red. T. Domański, A. Gontarek, Warszawa–Kielce 2022.
Gutman I., Żydzi warszawscy 1939–1943. Getto – podziemie – walka, tłum. Z. Perelmuter, Warszawa 1993.
Hilberg R., Zagłada Żydów Europejskich. Tom 1, tłum. J. Giebułtowski, Warszawa 2014.
Jewish dietary laws, w: A. Davidson, The Oxford Companion to Food, red. T. Jaine, wyd. 3, Oxford 2014.
Kosher, w: G. Marks, Encyclopedia of Jewish Food, New Jersey 2010.
Libionka D., Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Zarys problematyki, Lublin 2017.
Mazurkiewicz M., Ubój rytualny w II RP. Aspekty prawne, religijne i historyczne, Toruń 2014.
Meyers C., Shafer-Elliot C., Fu J., Introduction: Food, the Hebrew Bible, and the Ancient Israelites, w: T&T Clark Handbook of Food in the Hebrew Bible and Ancient Israel, red. J. Fu, C. Shafer-Elliot, C. Meyers, London 2022.
Muszyński W.J., Stanisław Trzeciak, w: Lista strat działaczy obozu narodowego w latach 1939–1955, red. W.J. Muszyński, J. Mysiakowska-Muszyńska, t. 1, Warszawa 2010.
Neitzel S., Welzer H., Żołnierze. Protokoły walk, zabijania i umierania, tłum. V. Grotowicz, Warszawa 2014.
Rabin E., Żydowski dom, w: Judaizm, red. M. Dziwisz, Kraków 1989.
Różański M., Szymaniec P., Debaty wokół zakazu uboju rytualnego w II Rzeczypospolitej Polskiej, „Przegląd Sejmowy” 2020, nr 1 (156), s. 121–146.
Sakowska R., Ludzie z dzielnicy zamkniętej. Z dziejów Żydów w Warszawie w latach okupacji hitlerowskiej, październik 1939 – marzec 1943, Warszawa 1993.
Szuchta R., Odwaga małych szmuglerów z warszawskiego getta, w: Cena odwagi. Między ocaleniem życia a ocaleniem człowieka, red. A. Bartuś, P. Trojański, Oświęcim 2019.
Szumigalska A., Bazan M., Ritual Slaughter Issue in Poland. Between Religious Freedom, Legal Order and Economic-Political Interests, „Religion and Society in Central and Eastern Europe” 2014, t. VII, nr 1, s. 53–69.
Tarasiuk R., Polityczne i kulturowe aspekty szehity w Polsce, „Doctrina. Studia Społeczno-Polityczne” 2016, nr 16, s. 223–252.
Trzeciak S., Ubój rytualny w świetle Biblji i Talmudu, Warszawa 1935.
Unterman A., Szchita, w: Encyklopedia tradycji i legend żydowskich, Warszawa 1994.
Uruszczak W., Perwersyjne funkcje niemieckiego „prawa” w Generalnym Gubernatorstwie (1939–1945), „Z Dziejów Prawa” 2019, t. XII (XX), s. 681–707.
Wrzyszcz A., Hierarchia aktów prawnych wprowadzonych przez okupanta niemieckiego w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945, „Studia Iuridica Lublinensia” 2014, nr 22, s. 695–708.
Yanklowitz S., The Moral Underpinnings of Kashrut, w: Kashrut and Jewish Food Ethics, red. S. Yanklowitz, Boston 2019.
Żebrowski R., Ubój rytualny, w: Polski słownik judaistyczny. Dzieje, kultura, religia, ludzie, t. 2, Warszawa 2003.
Żyndul J., Zajścia antyżydowskie w Polsce w latach 1935–1937, Warszawa 1994.