Hoarded assemblages from the Bronze Age and Early Iron Age between the Vistula and the Bug: state of research

Taras, Halina

doi:0081-3834

Skip to main menu
Skip to search engine
Skip to content
Skip to footer

Download

Title: Hoarded assemblages from the Bronze Age and Early Iron Age between the Vistula and the Bug: state of research

Abstract:

The paper summarises the state of knowledge on hoarded assemblages in central-eastern Poland, covering various research aspects, including the state of laboratory investigation of these assemblages. The reasons for the relatively small number of finds of this type between the Vistula and Bug rivers are analysed, as well as the nature of individual hoards (reasons for deposition), the composition of their assemblage, and chronology. The provenance of metal objects composing the individual hoards, within narrower chronological ranges, is also discussed.

References:

Adamczak K., Kowalski Ł., Bojarski J., Weinkauf M. and Garbacz-Klempka A. 2015. Eneolithic metal objects hoard from Kałdus, Chełmno commune, Kujawsko-Pomorskie voivodeship. Sprawozdania Archeologiczne 67, 199-219.
Bayley J., Crossley D. and Ponting M. (eds) 2008. Metals and Metalworking. A research framework for archaeometallurgy (= HMS Occasional Publication 6). London: Historical Metallurgy Society.
Baron J., Maciejewski M., Jarysz R., Kuzìbik R., Łaciak D., Łucejko J. J., Mackiewicz M., Miazga B., Nowak K. and Sych D. 2019. Phenomenon of repetition: deposits from Karmin. Wrocław: Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Blajer W. 1984. Die Arm- und Beinbergen in Polen (= Prähistorische Bronzefunde X/2). München: C.H. Beck’sche Verlagsbuchhandlung.
Blajer W. 1990. Skarby z wczesnej epoki brązu na ziemiach polskich (= Polska Akademia Nauk, Oddział w Krakowie, Prace Komisji Archeologicznej 28). Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Blajer W. 1999. Skarby ze starszej i środkowej epoki brązu na ziemiach polskich (= Polska Akademia Nauk – Oddział w Krakowie, Prace Komisji Archeologicznej 30). Kraków: Wydawnictwo Naukowe DWN, Wydawnictwo Oddziału PAN.
Blajer W. 2001. Skarby przedmiotów metalowych z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza na ziemiach polskich. Kraków: Instytut Archeologii UJ.
Blajer 2010. Skarby w archeologii. In E. Banasiewicz-Szykuła (ed.), Skarby Lubelszczyzny (= Skarby z przeszłości [11]). Lublin: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie, 5-8.
Blajer W. 2013. Młodsza epoka brązu na ziemiach polskich w świetle badań nad skarbami. Kraków: Instytut Archeologii UJ.
Blajer W., Bochnak T., Cywa K., Garbacz-Klempka A., Glinianowicz G., Jurecki P., Kotowicz K., Kuropka P., Łucejko J. J., Marcin Maciejewski M., Mueller-Bieniek A., Nowak K., Przybyła M. M. and Skowron K. 2022. Ku czci bogów i ludzi. Skarby z okolic Sanoka. Studium interdyscyplinarne. Sanok, Lublin: Muzeum Historyczne w Sanoku, Wydawnictwo UMCS.
Blajer W., Szpunar A. 1982. O możliwościach wydzielania horyzontów skarbów brązowych na obszarze Polski. Archeologia Polski 26 (1981), 295-320.
Bradley R. 1990. The Passage of Arms. An archaeological analysis of prehistoric hoards and votive deposits. Cambridge: Cambridge University Press.
Bukowski Z. 1998. Pomorze w epoce brązu w świetle dalekosiężnych kontaktów wymiennych (= Prace Komisji Archeologicznej 12). Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe.
Chochorowski J. 1993. Ekspansja kimmeryjska na tereny Europy Środkowej. Kraków: Wydawnictwo UJ.
Chochorowski J. 1999. Żelazny oręż barbarzyńców – wczesna epoka żelaza poza zasięgiem cywilizacji klasycznych. In J. K. Kozłowski (ed.), Prehistoria (= Encyklopedia Historyczna Świata 1). Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 304-395.
Cichoszewska H. 1922-1924. Nowe nabytki Muzeum Wielkopolskiego w latach 1911-1921. Przegląd Archeologiczny 2, 132.
Czopek S. 2008. Uwagi o sytuacji kulturowej we wczesnej epoce żelaza na terenie południowo-wschodniej Polski. In M. Mogielnicka-Urban (ed.), Opera ex aere. Studia z epoki brązu o wczesnej epoki żelaza dedykowane profesorowi Janowi Dąbrowskiemu przez przyjaciół, uczniów i kolegów z okazji siedemdziesięciolecia urodzin. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 159-167.
Czopek S. 2011. Rola szlaku Dniestr – San w epoce brązu i we wczesnej epoce żelaza. In M. Ignaczak, A. Kośko and M. Szmyt (eds), Między Bałtykiem a Morzem Czarnym. Szlaki Międzymorza IV-I tys. przed Chr. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 453-463.
Czopek S. 2019. Enklawa scytyjskiego kręgu kulturowego w południowo-wschodniej Polsce. Przegląd Archeologiczny 67, 119-148.
Dąbrowski J. 1979. Struktury społeczne. In J. Dąbrowski and Z. Rajewski (eds), Od środkowej epoki brązu do środkowego okresu lateńskiego (= Prahistoria Ziem Polskich 4). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, 290-308.
Durczewski Z. 1961. Skarby halsztackie z Wielkopolski. Przegląd Archeologiczny 13 (1960), 7-108.
Gajewski J. 1984. Ciekawe znalezisko z bagna w miejscowości Huszczka Duża, gm. Skierbieszów, woj. Zamość. Wiadomości Archeologiczne 46/2 (1981), 240-241.
Garbacz-Klempka A. 2018. Synteza badań archeometalurgicznych artefaktów z epoki brązu. Eksperymentalna rekonstrukcja stopów miedzi i technologii. Kraków: Wydawnictwo Naukowe ‘Akapit’.
Gardawski A. and Wesołowski K. 1956. Zagadnienia metalurgii kultury trzcinieckiej w świetle ‘skarbów’ brązowych z Dratowa, pow. Puławy i Rawy Mazowieckiej. Materiały Starożytne 1, 59-103.
Głosik J. 1983. Katalog Pogotowia Archeologicznego za lata 1973-1976. Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne 5, 229-263.
Głosik J. 1993. Katalog Pogotowia Archeologicznego za lata 1977-1981. Wiadomości Archeologiczne 52 (1991-1992), 209-234.
Gurba J. 1961. Brązowe nagolenniki z Zemborzyc, pow. Lublin. Sprawozdania Archeologiczne 12, 103-105.
Harding A. F. 2000. European Societies in the Bronze Age. Cambridge: Cambridge University Press.
Kaczmarek M., Szczurek G. and Krzysiak A. (eds). 2021. Kaliska I. Skarb przedmiotów metalowych z późnej epoki brązu na Pomorzu (= Hyperborea 6). Poznań: Wydawnictwo UAM.
Kłosińska E. M. 2007. Lubelszczyzna i Ukraina w młodszych odcinkach epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza – pytania o losy wspólne i niewspólne. In L. Bakalarska (ed.), Wspólnota dziedzictwa archeologicznego ziem Ukrainy i Polski. Materiały z Konferencji zorganizowanej przez Ośrodek Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego, Łańcut 26-28 X 2005. Warszawa: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Warszawie, 226-249.
Kłosińska E. M. 2008. Einmalige Funde der Kopfgestellverzierung aus dem südöstlichen Lublin-Land. Sprawozdania Archeologiczne 60, 265-294.
Kłosińska E. M. 2010. O znaleziskach gromadnych przedmiotów metalowych z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza. In E. Banasiewicz-Szykuła (ed.), Skarby Lubelszczyzny (= Skarby z przeszłości 11). Lublin: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie, 21-35.
Kłosińska E. M. 2013a. Research problems of the Lusatian culture in the early Iron Age in the Lublin region in the light of new archaeological findings. In J. Kolenda, A. Mierzwiński, S. Moździoch and L. Żygadło (eds), Z badań nad kulturą społeczeństw pradziejowych i wczesnośredniowiecznych. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Bogusławowi Gedidze w osiemdziesiątą rocznicę urodzin przez przyjaciół, kolegów i uczniów. Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 424-449.
Kłosińska E. M. 2013b. Zapomniany skarb ozdób brązowych z miejscowości Skwarne, pow. Mińsk Mazowiecki. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego 34, 139-147.
Kłosińska E. M. 2016. Metallurgical production of the Lusatian culture in the Lublin region – discussion questions. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego 37, 153-164.
Kłosińska E., Kurzątkowska U. and Nogaj-Chachaj J. 2005. Dwa brązowe naszyjniki tordowane z Radecznicy, pow. Zamość. Archeologia Polski Środkowowschodniej 7, 222-230.
Kłosińska E. M., Orzeł J. and Sadowski S. 2017. Z badań nad znaleziskami brązowych sierpów z guzkiem na Lubelszczyźnie i na terenach ościennych. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego 38, 49-72.
Kłosińska E. M. and Sadowski S. 2017. Long distance connections of the south-eastern peripheries of the Lublin region at the time of the Lusatian culture in the light of archival and newly discovered materials. Sprawozdania Archeologiczne 69, 109-126.
Kokowski A. 1993. Znalezisko z Modryńca w woj. zamojskim. In F. Rożnowski (ed.), Miscellanea archaeologica Thaddaeo Malinowski dedicata que Franciscus Rożnowski redigendum curavit, Słupsk, Poznań: Wydawnictwo Sorus, 207-214.
Kostrzewski J. 1964. Skarby i luźne znaleziska metalowe od eneolitu do wczesnego okresu żelaza z górnego i środkowego dorzecza Wisły i górnego dorzecza Warty. Przegląd Archeologiczny 15 (1962), 5-133.
Kośko A. and Klochko V. I. 2009. Transit routes between the Baltic and Black Seas: early development stages – from the 3rd to the middle of the 1st millennium BC. An outline of research project. Baltic-Pontic Studies 14, 9-18.
Kowalski Ł., Adamczak K. Garbacz-Klempka A., Degryse P., Stos-Gale Z., Kozicka M., Chudziak W., Krzyszowski A. and Jedynak A. 2019. Back to the Eneolithic: Exploring the Rudki-type ornaments from Poland. Archaeological and Anthropological Sciences 11, 4355-4377.
Kristiansen K. 1998. Europe before History. Cambridge: Cambridge University Press.
Kurzawska A. 2013. Muszle porcelanek w skarbie z Podbieli, pow. otwocki. Fontes Archaeologici Posnaniensis 49, 213-221.
Kuśnierz J. 1998a. Die Beile in Polen III (Tüllenbeile) (= Prähistorische Bronzefunde IX/21). Stuttgart: Franz Steiner Verlag.
Kuśnierz J. 1998b. Skarb brązowy z Deszkowic II, gm. Sułów, woj. Zamość. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego 19, 47-51.
Kuśnierz J. 2006. Skarb wyrobów brązowych ze Szczebrzeszyna w powiecie zamojskim jako przykład powiązań grupy ulwóweckiej z kulturą wysocką. Materialy i dozlidzhenia z arkheologii Prikarpattia i Volyni 10, 215-224.
Kuśnierz J. 2007. Skarb wyrobów brązowych ze Szczebrzeszyna w powiecie zamojskim. In J. Chochorowski (ed.), Studia nad epoką brązu i wczesną epoką żelaza. Księga poświęcona Profesorowi Markowi Gedlowi na pięćdziesięciolecie pracy w Uniwersytecie Jagiellońskim. Kraków: Wydawnictwo UJ, 371-402.
Kuśnierz J. and Urbański A. 1998. Skarb wyrobów brązowych kultury łużyckiej z okresu halsztackiego D odkryty w Deszkowicach II, woj. zamojskie. Archeologia Polski Środkowowschodniej 3, 279-280.
Libera J. 2001. Krzemienne formy bifacjalne na terenach Polski i zachodniej Ukrainy (od środkowego neolitu do wczesnej epoki żelaza). Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Libera J. 2003. Znaleziska gromadne siekier krzemiennych z Lubelszczyzny. Wiadomości Archeologiczne 56 (2002-2003), 45-50.
Maciejewski M. 2016. Metal – granica – rytuał. Badania nad depozytami przedmiotów metalowych w kontekście sieci osadniczej (= Archeologia Bimaris. Monografie 7). Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacja.
Miśkiewicz J. 1962. Skarb halsztacki z miejscowości Rzeszotkowo, pow. Siedlce. Światowit 24, 231-234.
Mogielnicka-Urban M. 2008. Nagolennik typu stanomińskiego z Biejkowskiej Woli k. Biejkowa, gm. Promna, pow. białobrzeski, woj. mazowieckie na tle innych znalezisk tego typu w Polsce. In M. Mogielnicka-Urban (ed.), Opera ex aere. Studia z epoki brązu o wczesnej epoki żelaza dedykowane profesorowi Janowi Dąbrowskiemu przez przyjaciół, uczniów i kolegów z okazji siedemdziesięciolecia urodzin. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 211-222.
Mozsolics A. 1973. Bronze- und Goldfunde des Karpatenbeckens. Depotfundhorizonte von Forró und Ópapáyi. Budapest: Akademiai Kiadó.
Narożna-Szamałek U. 2013. Skarb ozdób z Podbieli, pow. otwocki. Fontes Archaeologici Posnaniensis 49, 193-210.
Nosek E. and Stępiński J. 2007. Badania metaloznawcze wybranych zabytków brązowych ze Szczebrzeszyna. In J. Chochorowski (ed.), Studia nad epoka brązu i wczesną epoka żelaza. Księga poświęcona Profesorowi Markowi Gedlowi na pięćdziesięciolecie pracy w Uniwersytecie Jagiellońskim. Kraków: Wydawnictwo UJ, 391-402.
Nosek S. 1957. Materiały do badań nad historią starożytną i wczesnośredniowieczną międzyrzecza Wisły i Bugu. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska F6 (1951).
Nosek S. 1960. Zabytki brązowe z Niewiadomej w powiecie sokołowskim na Podlasiu. Materiały Archeologiczne 2, 333-347.
Orlińska G. 2016. Ozdoby z Warszawy-Zacisza świadectwem starożytnego brązownictwa sprzed 2500 lat. In M. Bryl and A. Badach (eds), Brązy warszawskie. Dzieła, twórcy, kolekcjonerzy i badacze. Warszawa: Stowarzyszenie Historyków Sztuki, 9-13, 102-106.
Orlińska G. and Kaczmarek Ł. 2010. Niepublikowane nagolenniki typu stanomińskiego. Wiadomości Archeologiczne 61 (2009-2010), 81-94.
Ostoja-Zagórski 1992. Rola wymiany w pradziejach Europy Środkowej (na przykładzie epoki brązu). Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 40/2, 119-135.
Panasiewicz W. and Taras H. 2007. Depozyt ozdób brązowych ze stan. 1C w Gródku, pow. hrubieszowski. Archeologia Polski Środkowowschodniej 9, 265-272.
Pasternak J. 1938. Brązowy skarb halsztacki z Kiełczewa. Światowit 17, 287-292.
Poklewski 1954. Halsztacki zespół ozdób brązowych z Wakijowa, pow. Tomaszów Lubelski. Wiadomości Archeologiczne 20, 267-275.
Robinson C., Baczyńska B. and Polańska M. 2004. The Origins of Faience in Poland. Sprawozdania Archeologiczne 56, 79-154.
Rowlands M. J. 1984. Conceptualising the European Bronze and Early Iron Age. In J. Bintliff (ed.), European Social Evolution – Archaeological Perspectives. West Chiltington, Sussex: Chanctonbury Press, 147-156.
Rząska H. and Walenta K. eds 2017. Brązy ukryte w ziemi… Łużycki skarb z Charzyków. Chojnice: Muzeum Historyczno-Etnograficzne im. J. Rydzkowskiego w Chojnicach.
Szafrański W. 1955. Skarby brązowe z epoki wspólnoty pierwotnej (IV i V okres epoki brązowej) w Wielkopolsce (= Biblioteka Archeologiczna 6). Warszawa, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Sveshnikov I. K. 1974. Istoriia naselennia Peredkarpattia, Podillia i Volyni v kintsi III – na pochatku II tysiacholittia. do n.e. Kyiv: Naukova dumka.
Sveshnikov I. K. 1990. Stzhizhovskaya kultura. In A. P. Chernysh (ed.), Arkheologiya Prikarpattya, Volyni i Zakarpatya (eneolit, bronza i rannee zhelezo). Kiev: Naukova dumka, 68-74.
Szczurek G. and and Kaczmarek M. 2022. Kaliska I. Skarb przedmiotów metalowych z późnej epoki brązu na Pomorzu (= Hyperborea 7). Poznań: Wydawnictwo UAM.
Ślusarski Z. 1970. Dépôt de perles de faïence, Horodysko, distr. de Chełm, Pologne. In W. Hensel and K. Jażdżewski (eds), Le néolithique et le bronze ancien dans le sud-est de la Pologne (= Inventaria Archaeologica 25/159). Warszawa.
Taras H. 2007. Stabilizacja osadnicza w czasach panowania kultury trzcinieckiej (1750-1100 lat przed Chr.). In E. Banasiewicz-Szykuła (ed.), Pradzieje południowo-wschodniej Lubelszczyzny (= Skarby z przeszłości [17]). Lublin: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie, 13-24.
Taras H. 2016. Drogi i szlaki w pradziejach. In E. Banasiewicz-Szykuła (ed.), Drogi i szlaki w pradziejach (= Skarby z przeszłości [11]). Lublin: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie, 95-105.
Taras H. 2019. Brązowe sztylety proweniencji wschodniej na ziemiach polskich w epoce brązu. In M. Szmyt, P. Chachlikowski, J. Czebreszuk, M. Ignaczak and P. Makarowicz (eds), Vir Bimaris. Od kujawskiego matecznika do stepów nadczarnomorskich. Studia z pradziejów międzymorza bałtyckopontyjskiego dedykowane Profesorowi Aleksandrowi Kośko (= Archeologia Bimaris. Dyskusje 5). Poznań: Wydawnictwo UAM, 485-494.
Trybała-Zawiślak K. 2019. Wczesna epoka żelaza na terenie Polski południowo-wschodniej – dynamika zmian i relacje kulturowe. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Węgrzynowicz T. 1973. Kultura łużycka na Mazowszu Wschodnim i Podlasiu. Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne 2, 7-120.
Żółkowski S. 1988. Materiały do badań nad osadnictwem pradziejowym i wczesnośredniowiecznym na obszarze dzisiejszego województwa bialskopodlaskiego. Biała Podlaska: Podlaskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne.
Żurowski J. 1927. Skarby halsztackiego okresu z doliny Dunajca. Prace i Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne 4, 3-112.
Żurowski J. 1949. Zabytki brązowe z młodszej epoki brązu i wczesnego okresu epoki żelaza z dorzecza górnego Dniestru. Przegląd Archeologiczny 8 (1948-1949), 155-247.
https://muzeumbilgoraj.pl/skarb-z-czerniecina-poduchownego/ (published 20.06.2023)
https://archeologia.com.pl/skarb-brazowych-ozdob-sprzed-25-tys-lat-odkryty-na-lubelszczyznie [published 27.06.2023].
von Heldensfled A. M., West Gallicien (1801–1804) – First Military Survey, Arcanum Maps: https://maps.arcanum.com/en/map/europe-18century-firstsurvey/?layers=osm%2C163%2C165&bbox=2521839.6317437827%2C6544789.3249530345%2C2530940.415423986%2C6548176.440768922 [published: 28.07 2025].