Subtitle:

Geographia Polonica Vol. 99 No. 3 (2026)

Publisher:

IGiPZ PAN

Place of publishing:

Warszawa

Description:

24 cm

Abstract:

The role of neotectonic movements in shaping the ice-marginal and river valleys of the Polish Lowland during the Quaternary is poorly understood and is generally marginalised in favour of explanations invoking climaticfactors or changes in the base level of erosion. However, the author points to their morphogenetic significance within the ice-marginal valley and the lower Drwęca valley, particularly in the Konstancjewo, Elgiszewo and Młyniec basins. The hypothesis was tested through analyses of the older basement, lineaments, and the morphology and morphometry of the ice-marginal valley and the southern part of the Chełmno Moraine Plateau, based on existing studies and a Digital Terrain Model. The results indicate the involvement of neotectonic movements during the period from the deglaciation of the study area to the end of the last glaciation.

References:

Bartkowski, T. (1960). Z problematyki tzw. poziomów wysoczyznowych w Wielkopolsce Środkowej. Zeszyty Naukowe UAM. Geografia, 27(3), 75-103.
Borówka, M. (1991). Problem odpływu pradolinnego wód roztopowych fazy leszczyńskiej w Wielkopolsce w świetle literatury i analizy morfometrycznej poziomów terasowych. Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią, Seria A, 42, 19-48.
Brykczyński, M. (1986). O głównych kierunkach rozwoju sieci rzecznej Niżu Polskiego w czwartorzędzie. Przegląd Geograficzny, 58(3), 411-440.
Burbank, D. W., & Anderson, R. S. (2001). Tectonic geomorphology. Blackwell Science. Chain, W. J. (1974). Geotektonika ogólna. Wydawnictwa Geologiczne.
Cuong, N. Q., & Zuchiewicz, W. (2001). Morphotectonic properties of the Lo River Fault near Tam Dao in North Vietnam. Natural Hazards and Earth System Sciences, 1, 15-22. https://doi.org/10.5194/nhess-1-15-2001
Dadlez, R., Iwanow, A., Leszczyński, K., & Marek, S. (1998). Mapa tektoniczna kompleksu cechsztyńsko--mezozoicznego na Niżu Polskim (1:500 000). Państwowy Instytut Geologiczny.
Dąbrowski, A., & Mojski, J. E. (1982). Lokalne dodatnie anomalie siły ciężkości w północno-zachodniej Polsce związane z rynnami plejstoceńskimi. Kwartalnik Geologiczny, 26(3-4), 663-674.
Drozd, M., & Trzepla, M. (2005). Objaśnienia do Szczegółowej mapy geologicznej Polski, Arkusz Chełmża (282). Państwowy Instytut Geologiczny.
Drozd, M., & Trzepla, M. (2006). Szczegółowa mapa geologiczna Polski, Arkusz Chełmża (282). Państwowy Instytut Geologiczny.
Galon, R. (1972). Pojezierze Pomorskie i przyległe wysoczyzny jeziorne. In R. Galon (Ed.), Geomorfologia Polski. Tom 2. Niż Polski (pp. 129-156). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Graniczny, M. (1989). Fotolineamenty i ich znaczenie geologiczne. Instrukcje i metody badań geologicznych, 50. Wydawnictwa Geologiczne.
Graniczny, M. (1991). Możliwości wykorzystania fotolineamentów do oceny sejsmicznego zagrożenia terenu. Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego, 365, 5-46.
Graniczny, M., Doktór, S., & Kucharski, R. (1995). Mapy liniowych elementów strukturalnych Polski w skali 1:200 000 i 1:500 000. Państwowy Instytut Geologiczny.
Gregersen, S., & Voss, P. H. (2014). Review of some significant claimed irregularities in Scandinavian postglacial uplift on timescales of tens to thousands of years - earthquakes in Denmark? Solid Earth, 5, 109-118. https://doi.org/10.5194/se-5-109-2014
Holbrook, J., & Schumm, S. A. (1999). Geomorphic and sedimentary response of rivers to tectonic deformation: A brief review and critique of a tool for recognizing subtle epeirogenic deformation in modern and ancient settings. Tectonophysics, 305(1-3), 287-306. https://doi.org/10.1016/S0040-1951(99)00011-6
Jaroszewski, W., & Piątkowska, A. (1988). O naturze niektórych lineamentów (na przykładzie Roztocza). Annales Societatis Geologorum Poloniae, 58, 423-443.
Karnkowski, P. H., & Ozimkowski, W. (2001). Geologiczna analiza zdjęć satelitarnych metodą pokryć wielokrotnych: Zarys problematyki z przykładami z Polski południowej. Przegląd Geologiczny, 49(11), 1067-1072.
Krüger, J. (1983). Glacial morphology and deposits in Denmark. In J. Ehlers (Ed.), Glacial deposits in north-west Europe (pp. 181-191). A. A. Balkema.
Liszkowski, J. (1975). Wpływ obciążenia lądolodem na plejstoceńską i współczesną dynamikę litosfery na obszarze Polski. In Współczesne i neotektoniczne ruchy skorupy ziemskiej w Polsce (Vol. 1, pp. 256-277). Wydawnictwa Geologiczne.
Liszkowski, J. (1993). The effects of Pleistocene ice-sheet loading-deloading cycles on the bedrock structure of Poland. Folia Quaternaria, 64, 7-23.
Marks, L. (1988). Relation of substrate to the Quaternary paleorelief and sediments, western Mazury and Warmia (Northern Poland). Kwartalnik AGH. Geologia, 14(1), 1-76.
Marra, F., Motta, L., Brock, A. L., Macrì, P., Florindo, F., Sadori, L., & Terrenato, N. (2018). Rome in its setting. Post-glacial aggradation history of the Tiber River alluvial deposits and tectonic origin of the Tiber Island. PLoS ONE, 13(3), e0194838. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0194838
Masoud, A., & Koike, K. (2017). Applicability of computer-aided comprehensive tool (LINDA: LINeament Detection and Analysis) and shaded digital elevation model for characterizing and interpreting morphotectonic features from lineaments. Computers & Geosciences, 106, 89-100. https://doi.org/10.1016/j.cageo.2017.06.006
McEwan, E., Stahl, T., Howell, A., Langridge, R., & Wilson, M. (2023). Coseismic river avulsion on surface rupturing faults: Assessing earthquake-induced flood hazard. Science Advances, 9(18), eadd2932. https://doi.org/10.1126/sciadv.add2932
Migoń, P. (1994). Stream deflection along the presumably normal Sudetic marginal fault, Bohemian Massif, Central Europe: Implications for neotectonics. Bulletin of the INQUA Neotectonics Commission, 17, 26-30.
Mojski, J. E. (1980). Budowa geologiczna i tendencje rozwoju doliny Wisły. Przegląd Geologiczny, 28(6), 332-333.
Mojski, J. E. (2005). Ziemie polskie w czwartorzędzie. Zarys morfogenezy. Państwowy Instytut Geologiczny.
Mojski, J. E., & Tomczak, A. (1994). Większe formy subglacjalne w rzeźbie podczwartorzędowej polskiego wybrzeża. Acta Universitatis Nicolai Copernici. Geografia, 27(92), 241-247.
Molewski, P. (1999). Rynna Gopła - problem jej genezy i roli w odpływie wód roztopowych w czasie zlodowacenia vistuliańskiego. Studia Societatis Scientiarum Torunensis. Sectio C. Geographia et Geologia, 10(6).
Molewski, P. (2007). Nowe spojrzenie na morfogenezę dolin Bachorzy i Parchańskiej (Wysoczyzna Kujawska). Słupskie Prace Geograficzne, 4, 93-101.
Molewski, P. (2014). Paleogeograficzne uwarunkowania odpływu wód z zastoiska warszawskiego doliną Bachorzy i pradoliną warszawsko-berlińską w czasie stadiału głównego zlodowacenia Wisły. Landform Analysis, 25, 105-113. https://doi.org/10.12657/landfana.025.009
Molewski, P., & Pomianowska, H. (2006). Budowa geologiczna i wody podziemne. In L. Andrzejewski, P. Weckwerth, & S. Burak (Eds.), Toruń i jego okolice - monografia przyrodnicza (pp. 35-63). Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Molewski, P., & Weckwerth, P. (2017). Ukształtowanie powierzchni terenu i geneza rzeźby. In A. Radzimiński (Ed.), Dzieje regionu kujawsko-pomorskiego (pp. 56-67). Województwo Kujawsko-Pomorskie i Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa.
Molewski, P., & Weckwerth, P. (2018a). Szczegółowa mapa geologiczna Polski, Arkusz Toruń (321). Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy.
Molewski, P., & Weckwerth, P. (2018b). Objaśnienia do Szczegółowej mapy geologicznej Polski, Arkusz Toruń (321). Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy.
Niewiarowski, W. (1959). Formy polodowcowe i typy deglacjacji na Wysoczyźnie Chełmińskiej. Studia Societatis Scientiarum Torunensis. Geographia et Geologia, 4.
Niewiarowski, W. (1968). Morfologia i rozwój pradoliny i doliny dolnej Drwęcy. Studia Societatis Scientiarum Torunensis, 6, 1-45.
Niewiarowski, W. (1983). Postglacjalne ruchy skorupy ziemskiej na Pojezierzu Kujawskim w świetle badań geomorfologicznych. Studia Geomorfologiczne, 55(1), 13-31.
Niewiarowski, W., & Wysota, W. (1986). Poziomy wysoczyznowe Wysoczyzny Brodnickiej i ich geneza. Acta Universitatis Nicolai Copernici. Geografia, 19(60), 31-46.
Ostaficzuk, S. (1981). Lineamenty jako odwzorowanie zjawisk tektonicznych na tle wybranych przykładów w Polsce. Biuletyn Geologiczny Uniwersytetu Warszawskiego, 29, 195-267.
Oswald, J. A., & Wesnousky, S. G. (2002). Neotectonics and Quaternary geology of the Hunter Mountain fault zone and Saline Valley region, southeastern California. Geomorphology, 42, 255-278. https://doi.org/10.1016/S0169-555X(01)00089-7
Ozimkowski, W. (2010). Wpływ kierunku iluminacji na wyniki geologicznej interpretacji DEM - przykłady z Karpat Zachodnich. Przegląd Geologiczny, 58(9/2), 862-866.
Ozimkowski, W., & Mardal, T. (1994). Powtarzalność wyników wizualnej interpretacji geologicznej zdjęcia satelitarnego. Przegląd Geologiczny, 42(4), 272-275.
Piątkowska, A. (2003). Cechsztyńsko-mezozoiczny kompleks strukturalny Kujaw w świetle cyfrowej analizy danych teledetekcyjnych. Instrukcje i Metody Badań Geologicznych, 57. Państwowy Instytut Geologiczny.
Schumm, S. A., Dumont, J. F., & Holbrook, J. M. (2000). Active tectonics and alluvial rivers. Cambridge University Press.
Shevyrev, S., & Boriskina, N. (2025). Analysis of structural position of Carlin-type gold deposits with lineament analysis of remote sensing data using pyLEFA software. Minerals, 15(3), 219. https://doi.org/10.3390/min15030219
Solon, J., Borzyszkowski, J., Bidłasik, M., Richling, A., Badora, K., Balon, J., … & Ziaja, W. (2018). Physicogeographical mesoregions of Poland: Verification and adjustment of boundaries on the basis of contemporary spatial data. Geographia Polonica, 91(2), 143-170. https://doi.org/10.7163/GPol.0115
Štěpančíková, P., Rockwell, T. K., Stemberk, J., Rhodes, E. J., Hartvich, F., Luttrell, K., … & Hók, J. (2022). Acceleration of Late Pleistocene activity of a Central European fault driven by ice loading. Earth and Planetary Science Letters, 591, 117596. https://doi.org/10.1016/j.epsl.2022.117596
Tomczak, A. (1987). Evolution of the Vistula valley in the Toruń Basin in the Late Glacial and Holocene.In L. Starkel (Ed.), Evolution of the Vistula river valley during the last 15 000 years (Vol. 2, pp. 207-231). Geographical Studies. Special Issue, 4.
Waksmundzka, M. I., & Buła, Z. (2017). Mapa geologiczna Polski bez utworów kenozoiku, mezozoiku i permu (1:2 500 000). In J. Nawrocki & A. Becker (Eds.), Atlas Geologiczny Polski. Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy.
Włodarski, W., Marks, L., & Krzywiec, P. (2026). Stan i perspektywy rozpoznania struktur kenozoicznych w świetle rozdzielczości przestrzennej danych topograficznych, geologicznych oraz geofizycznych. In P. Aleksandrowski & K. Zglinicki (Eds.), Budowa geologiczna Polski: T. 2. Tektonika (pp. 458-459). Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy. https://doi.org/10.7306/isbn.978-83-68751-29-1
Woolderink, H. A. G. (2021). Faulty Rivers: The effect of faulting on river morphodynamics and morphology. [PhD thesis, Vrije Universiteit Amsterdam]. Ipskamp. https://research.vu.nl/en/publications/faultyrivers-the-effect-of-faulting-on-river-morphodynamics-and-/
Zhang, K., Liu, K., & Yang, J. (2004). Asymmetrical valleys created by the geomorphic response of rivers to strike-slip fault. Quaternary Research, 62, 310-315. https://doi.org/10.1016/j.yqres.2004.07.003
Zhang, K., Ma, Z., Grapes, R., & Peng, Z. (2014). Asymmetrical river valleys in response to tectonic tilting and strike-slip faulting, northeast margin of Tibetan Plateau. Earth Surface Processes and Landforms, 39(7), 929-946. https://doi.org/10.1002/esp.3561
Zuchiewicz, W., Badura, J., Jarosiński, M., & Commission on Neotectonics, Committee for Quaternary Research, Polish Academy of Sciences. (2007). Neotectonics of Poland: An overview of active faulting. Studia Quaternaria, 24, 5-20.
Żelaźniewicz, A., Aleksandrowski, P., Buła, Z., Karnkowski, P. H., Konon, A., Oszczypko, N., … & Żytko, K. (2011). Regionalizacja tektoniczna Polski. Komitet Nauk Geologicznych PAN.

Relation:

Geographia Polonica

Volume:

99

Issue:

3

Start page:

423

End page:

441

Detailed Resource Type:

Article

Resource Identifier:

oai:rcin.org.pl:263411 ; 0016-7282 (print) ; 2300-7362 (online) ; 10.7163/GPol.0335

Source:

CBGiOS. IGiPZ PAN, call nos.: Cz.2085, Cz.2173, Cz.2406 ; click here to follow the link

Language:

eng

Language of abstract:

eng

Rights:

Creative Commons Attribution BY 4.0 license

Terms of use:

Copyright-protected material. [CC BY 4.0] May be used within the scope specified in Creative Commons Attribution BY 4.0 license, full text available at: ; -

Digitizing institution:

Institute of Geography and Spatial Organization of the Polish Academy of Sciences

Original in:

Central Library of Geography and Environmental Protection. Institute of Geography and Spatial Organization PAS

Projects co-financed by:

European Union. European Regional Development Fund ; Programme Innovative Economy, 2010-2014, Priority Axis 2. R&D infrastructure

Access:

Open