Kwartalnik Historii Kultury Materialnej R. 69 Nr 1
Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Tematem artykułu jest rozbiórka kilku wybranych założeń krzyżackich, mających mury o konstrukcji drewniano-ziemnej (w 1283 r., Potterberg), ceglanej (w XV w., zamki w Nieszawie i Toruniu) lub kamiennej (w XV w., Papowo Biskupie). Omówiono okoliczności podjęcia tych prac oraz próbę rekonstrukcji przebiegu i organizacji tych przedsięwzięć na podstawie źródeł pisanych oraz wyników dotychczasowych badań archeologicznych
Arszyński Marian. 1995. Budownictwo warowne zakonu krzyżackiego w Prusach (1230–1454), Toruń
Arszyński Marian. 2016. Organizacja i technika średniowiecznego budownictwa ceglanego w Prusach w kontekście europejskim, Malbork
Biskup Marian. 2008. Polityka zewnętrzna zakonu krzyżackiego, [w:] Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, red. M. Biskup, R. Czaja, Warszawa, s. 233–331
Bogusz Angelika, Kalinowski Patryk, Roman Anna. 2017. „Wykop 3”, [w:] „Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Unisławiu (stan. nr 6) przeprowadzonych w 2017 roku” (maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu), Toruń, s. 19–26
Boguwolski Ryszard, Hyss Lothar. 2004. Zamki krzyżackie powiatu grudziądzkiego = Burgen des Deutschen Ordens im Kreis Graudenz, Grudziądz
Bukowski Rafał. 2017. „Wykop 4”, [w:] „Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Starogrodzie (stan. nr 1) przeprowadzonych w 2017 roku” (maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu), Toruń, s. 26–28
Cackowski Krzysztof, Nowak Marcin, Urbaniak Sara. 2017. „Wykop 1”, [w:] „Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Unisławiu (stan. nr 6) przeprowadzonych w 2017 roku” (maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu), Toruń, s. 8–12
Choińska-Bochdan Elżbieta. 1990. Z badań nad początkami Gniewu nad Wisłą, „Pomorania Antiqua”, nr 14, s. 52–99
Cisło Radosław. 2017. „Wykop 2”, [w:] „Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Starogrodzie (stan. nr 1) przeprowadzonych w 2017 roku” (maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu), Toruń, s. 16–19
Clasen Karl Heinz. 1927. Die mittelalterliche Kunst im Gebiete des Deutschordensstaates Preuβen, Bd. I: Die Burgbauten, Königsberg
Domagała Roman. 2002. Zamek krzyżacki w Małej Nieszawce koło Torunia w świetle badań archeologicznych, „Rocznik Muzeum w Toruniu”, t. 11, s. 86–113
Dygo Marian. 2008a. Początki i budowa władztwa zakonu krzyżackiego (1226–1309), [w:] Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, red. M. Biskup, R. Czaja, Warszawa, s. 53–78
Dygo Marian. 2008b. Ekspansja terytorialna i władztwo terytorialne (1249–1309), [w:] Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Władza i społeczeństwo, red. M. Biskup, R. Czaja, Warszawa, s. 79–104
Elektroniczny Słownik Łaciny. 2014. Elektroniczny Słownik Łaciny Średniowiecznej w Polsce (A–Q), https://elexicon.scriptores.pl (dostęp 22.09.2020)
Góra Zamkowa. 2002. X. Froelich, Góra Zamkowa w Grudziądzu: w szczególności powstanie, wygląd byłego zamku, jego upadek i zniszczenie oraz jego mieszkańców, tłum. J. Hinz, P. Grochowski, Grudziądz
Guerquin Bohdan. 1974. Zamki w Polsce, Warszawa
Heise Johannes. 1887. Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, H. V: Der Kreis Kulm, Danzig
Heuer Reinhold. 1917. Die drei Artushöfe und der Junkerhof in Thorn, Thorn
Jóźwiak Sławomir. 1997. Powstanie i rozwój struktury administracyjno-terytorialnej zakonu krzyżackiego na Kujawach i w ziemi chełmińskiej w latach 1246–1343, Toruń
Jóźwiak Sławomir. 2003. Zburzenie zamku komturskiego w Nieszawie w latach 1422–1423, „Rocznik Toruński”, t. 30, s. 19–33
Jóźwiak Sławomir, Trupinda Janusz. 2012. Krzyżackie zamki komturskie w Prusach. Topografia i układ przestrzenny na podstawie średniowiecznych źródeł pisanych, Toruń
Jóźwiak Sławomir, Trupinda Janusz. 2015. Zamek w Nowej Nieszawie (Dybowie) w świetle średniowiecznych źródeł pisanych, „Rocznik Toruński”, t. 42, s. 171–184
Jóźwiak Sławomir, Trupinda Janusz. 2016. Topografia i układ przestrzenny krzyżackiego zamku komturskiego w Toruniu w świetle średniowiecznych źródeł pisanych, „Zapiski Historyczne”, t. 81, z. 3, s. 9–35
Jóźwiak Sławomir, Trupinda Janusz. 2020. Zamki krzyżackie w świetle średniowiecznych źródeł pisanych, [w:] Castra Terrae Culmensis. Na rubieży chrześcijańskiego świata, t. I, red.M. Wiewióra, Toruń, s. 132–151
Kajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan. 2004. Leksykon zamków w Polsce, Warszawa
Kola Andrzej, Matuszewska-Kola Wiesława. 1971. Kałdus, pow. Chełmno, [w:] InformatorArcheologiczny. Badania rok 1970, red. M. Konopka, Warszawa, s. 171–172
Kronika oliwska. 2008. Kronika oliwska. Źródło do dziejów Pomorza Wschodniego z połowy XIV wieku, tłum. D. Pietkiewicz, Malbork
Mała Nieszawka. b.r. Mała Nieszawka, https://staranieszawa.wordpress.com/mala-nieszawka/ (dostęp 27.06.2020)
Momot Agata, Wasik Bogusz, Wiewióra Marcin. 2014. Zamek krzyżacki w Papowie Biskupim. Nowe odkrycia i nowe interpretacje, „Rocznik Grudziądzki”, t. 22, s. 65–97
Möhring Hannes. 2009. Die muslimische Strategie der Schleifung fränkischen Festungen und Städte in der Levante, „Burgen und Schlösser”, t. 4, s. 211–217
Nawrocki Zbigniew. 2017. Zamek krzyżacki w Toruniu. Budowa, upadek i ponowne zagospodarowanie, [w:] Zamek krzyżacki w Toruniu XIII–XXI w. Studium historyczno-architektoniczne z katalogiem detalu architektonicznego ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu, red. M. Rubnikowicz, Toruń, s. 10–83
Nevell Richard. 2019. The archaeology of slighting: a methodological framework for interpreting castle destruction in the Middle Ages, „Archaeological Journal”, t. 177, nr 1, s. 99–139
Nowak Zenon Hubert. 1999. W okresie kryzysu państwa krzyżackiego, [w:] Historia Torunia, t. I: W czasach średniowiecza (do roku 1454), red. M. Biskup, Toruń, s. 249–303
Nowak Marcin, Pronobis Maria, Stawarz Natalia. 2017. „Wykop 4”, [w:] „Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Unisławiu (stan. nr 6) przeprowadzonych w 2017 roku” (maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu), Toruń, s. 26–29
Ossowski Waldemar. 2010. Przemiany w szkutnictwie rzecznym w Polsce. Studium archeologiczne, Gdańsk
Pabian Andrzej, Rozynkowski Waldemar. 1997. Zamki krzyżackie na ziemi chełmińskiej, Toruń
Petrus de Dusburg. 2007. Petrus de Dusburg. Chronikon terrae Prussiae, wyd. J. Wenta,S. Wyszomirski, „Monumenta Poloniae Historica”, n.s., t. 13, Kraków
Piotr z Dusburga. 2004. Piotr z Dusburga. Kronika ziemi pruskiej, tłum. S. Wyszomirski, kom. J. Wenta, Toruń
Poliński Dariusz. 2005. Gród czy zamek? Z badań nad najwcześniejszymi krzyżackimi obiektami obronnymi w ziemi chełmińskiej, „Archaeologia Historica Polona”, t. 15/1, s. 181–196
Radzimiński Andrzej, Tandecki Janusz. 1999. Katalog dokumentów i listów królewskich z Archiwum Państwowego w Toruniu (1345–1789), Warszawa
Rawska-Skotniczny Anna, Nalepka Marek. 2016. Metody realizacji robót rozbiórkowych, „Builder”, nr 2 (223), s. 84–87
Rzeczkowska-Sławińska Maria. 1970. Zamek pokrzyżacki w Rogóźnie (powiat grudziądzki), „Rocznik Grudziądzki”, nr 5–6, s. 71–96
Semrau Arthur. 1939. Das Ordenshaus Thorn, „Mitteilungen des Coppernicus Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn”, H. 47, s. 53–85
Steinbrecht Conrad. 1885. Thorn im Mittelalter, ein Beitrag zur Baukunst des Deutschen Ritterordens, Berlin
Steinbrecht Conrad. 1888. Die Baukunst des Deutschen Ritterordens in Preussen, Bd. II: Preussen zur Zeit der Landmeister, Berlin
Szczupak Dominika. (w druku). Kwestia lokalizacji siedziby (konwentu) komturów ziemi chełmińskiej w XIII – pierwszych dekadach XIV wieku
Szymański Kazimierz. 1960. Dzieje zamku grudziądzkiego, „Rocznik Grudziądzki”, t. 1, s. 73–104
Torbus Tomasz. 1998. Die Konventsburgen im Deutschordensland Preussen, München
Torbus Tomasz. 2014. Zamki konwentualne państwa krzyżackiego w Prusach, Gdańsk
Uziembło Romualda. 2002. Badania archeologiczne w Małej Nieszawce. Stanowisko nr 1, „Rocznik Muzeum w Toruniu”, t. 11, s. 83–85
Wasik Bogusz. 2016a. Budownictwo zamkowe na ziemi chełmińskiej od XIII do XV wieku, Toruń
Wasik Bogusz. 2016b. Początki krzyżackich zamków na ziemi chełmińskiej. Pierwsze warownie i obiekty murowane, „Archaeologia Historica Polona”, t. 24, s. 233–260
Wasik Bogusz. 2017a. „Wykop 6”, [w:] „Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Unisławiu (stan. nr 6) przeprowadzonych w 2017 roku” (maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu), Toruń, s. 34–35
Wasik Bogusz. 2017b. „Punkty obserwacji stratygrafii na urwiskach”, [w:] „Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Unisławiu (stan. nr 6) przeprowadzonych w 2017 roku” (maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu), Toruń, s. 36–38
Wasik Bogusz. 2017c. „Relikty architektury i technika budowy zamku”, [w:] „Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Starogrodzie (stan. nr 1) przeprowadzonych w 2017 roku” (maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu), Toruń, s. 39–49
Wasik Bogusz. 2017d. „Opisy sondaży odkrywkowych (powierzchniowych)”, [w:] „Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Starogrodzie (stan. nr 1) przeprowadzonych w 2017 roku” (maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu), Toruń, s. 32–36
Wasik Bogusz. 2018. Zamek w Kowalewie Pomorskim – pierwsze wyniki badań archeologicznych, [w:] Stare i nowe dziedzictwo Torunia, Bydgoszczy i regionu. Studia i materiały z dziedzictwa kulturowego Torunia, red. J. Raczkowski, M. Jakubek-Raczkowska, Toruń, s. 51–61
Wiewióra Marcin. 2006. „Badania archeologiczno-architektoniczne zamku krzyżackiego w Papowie Biskupim w sezonach 2005 i 2006” (maszynopis w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu), Toruń
Wiewióra Marcin. 2009. „Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Papowie Biskupim w 2008 r.” (maszynopis w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu), Toruń
Wiewióra Marcin. 2012. Stratygrafia kulturowa Góry Zamkowej. Synchronizacja warstw i analiza obiektów kulturowych, [w:] Zamek w Grudziądzu w świetle badań archeologiczno-architektonicznych. Studia i materiały, red. M. Wiewióra, Toruń, s. 73–125
Wiewióra Marcin. 2013. Studia nad średniowiecznym warsztatem budowlanym zamku krzyżackiego w Papowie Biskupim, „Ochrona Zabytków”, t. 66, nr 1–4, s. 179–198
Wiewióra Marcin, Wasik Bogusz. 2017. Zamek w Kowalewie Pomorskim. Dzieje warowni w świetle wyników badań archeologiczno-architektonicznych, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Archeologia”, t. 35, s. 129–158
Woźniak Marta. 2017. „Wykop 5”, [w:] „Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych zamku w Starogrodzie (stan. nr 1) przeprowadzonych w 2017 roku” (maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu), Toruń, s. 29–31
Kwartalnik Historii Kultury Materialnej
oai:rcin.org.pl:236547 ; 0023-5881 ; doi:10.23858/KHKM69.2021.1.001
IAiE PAN, sygn. P 329 ; IAiE PAN, sygn. P 330 ; IAiE PAN, sygn. P 331 ; kliknij tutaj, żeby przejść
Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0
Zasób chroniony prawem autorskim. [CC BY 4.0 Międzynarodowe] Korzystanie dozwolone zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0, której pełne postanowienia dostępne są pod adresem: ; -
Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Biblioteka Instytutu Archeologii i Etnologii PAN
24 wrz 2023
23 lis 2022
157
https://rcin.org.pl/publication/270541
Sulgostowska, Zofia
Młynarska-Kaletynowa, Marta
Tabaczyński, Stanisław (1930– )
Kajzer, Leszek
Kętrzyński, Wojciech (1838–1918)
Groot, Jan J. M. de (1854–1921)
Poliński, Dariusz