Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
The article showcases the use of methods of the ethnolinguistic Linguistic Worldview (LWV; Polish acronym JOS) approach in archaeology by applying them to a functional analysis of Feature 1/62 excavated at the early medieval Kalisz-Zawodzie stronghold site. This feature, 4.2 m by 3.9 m in size, built of pinewood beams (the trees having been cut down between 990 and 1050 A.D.), was filled with animal bone remains, potsherds and numerous, often damaged, arti-facts of wood, metal, leather and glass. The ethnolinguistic reconstruction of the home concept was deemed useful for the interpretation of this feature in view of its relation to one of the key elements of material culture, which is at the same time an universal value, namely, a building for human habitation. Archaeological interpretations of this feature in the literature as a “hut with a barrel” or “hut of the comes”, confronted with functional attributions as a well or cult object, constitute the premise for such use of the home concept.
Anusiewicz J. 1999, Problematyka językowego obrazu świata w poglądach niektórych językoznawców i filozofów niemieckich XX wieku, [w:] Językowy obraz świata, J. Bartmiński red., Lublin, s. 261–289.
Bajburin A. K. 1983, Žiliŝe v obrâdah i predstavleniâh vostočnyh slavân, Leningrad.
Bajburin A. K. 1990, W sprawie opisu struktury słowiańskiego rytuału budowniczego, „Polska Sztuka Ludowa”, 44/3, s. 62–69.
Baranowski T. 1990, Krzysztof Dąbrowski – archeolog Kalisza, „Rocznik Kaliski”, 22, s. 47–57.
Baranowski T. 1998, Gród w Kaliszu – Badania, odkrycia, interpretacje, [w:] Kalisz wczesnośredniowieczny. Materiały sesji Kalisz, 15 czerwca 1998, T. Baranowski red., Kalisz, s. 39–64.
Baranowski T. 2023a, Cmentarzysko pogańskie i cmentarz przykościelny na grodzisku Kalisz-Zawodzie, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 183–187.
Baranowski T. 2023b, Etapy prac wykopaliskowych oraz stosowane metody badawcze i dokumentacyjne, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 27–31.
Baranowski T., Calderoni G., Żukowski R. 2023, Gród na Zawodziu w Kaliszu w świetle nowych wyników datowań 14C, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 107–112.
Baranowski T., Cyngot D. red. 2023, Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, Origines Polonorum, 17, Warszawa.
Baranowski T., Krąpiec M. 1998, Ausgrabungen auf dem frühmittelalterlichen Burgwall von Kalisz (Dendrodaten), [w:] Frühmittelalterlicher Burgenbau in Mittel- und Osteuropa, J. Henning, A. Ruttkay red., Bonn, s. 249–256.
Bartmiński J. 2007, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin.
Bartmiński J. 2009, Stereotypy mieszkają w języku. Studia etnolingwistyczne, Lublin.
Bartmiński J. 2015a, Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów – co zawiera, na jakich zasadach się opiera, dla kogo jest przeznaczony?, [w:] Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, J. Bartmiński red., 1, J. Bartmiński, I. Bielińska-Gardziel, B. Żywicka, DOM, Lublin, s. 7–13.
Bartmiński J. 2015b, DOM – koncept uniwersalny i specyficzny kulturowo, [w:] Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, J. Bartmiński red., 1, J. Bartmiński, I. Bielińska-Gardziel, B. Żywicka, DOM, Lublin, s. 15–33.
Bartmiński J., Bielińska-Gardziel I. 2015, Polski językowo-kulturowy obraz domu i jego profile, [w:] Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, J. Bartmiński red., 1, J. Bartmiński, I. Bielińska-Gardziel, B. Żywicka, DOM, Lublin, s. 89–121.
Biermann F. 2006, Sypniewo. Ein frühmittelalterlicher Burg-Siedlungskomplex in Nordmasowien / Wczesnośredniowieczny kompleks osadniczy na północnym Mazowszu, Archeologia Mazowsza i Podlasia. Studia i Materiały, 4, Warszawa.
Błoński M. 1998, Plomba ze znakiem „komesa Bronisza” znaleziona na grodzisku Kalisz-Zawodzie, [w:] Kalisz wczesnośredniowieczny. Materiały sesji Kalisz, 15 czerwca 1998, T. Baranowski red., Kalisz, s. 85–90.
Błoński M. 2023, Wybrane zabytki metalowe z grodziska Kalisz-Zawodzie, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 235–261.
Błoński M., Baranowski T. 2023, Narzędzia złotnicze i inne ślady działalności złotniczej z grodziska na Zawodziu w Kaliszu, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 263–273.
Błoński M., Makulski I. 2023, Broń oraz elementy oporządzenia jeździeckiego i rzędu końskiego z grodziska Kalisz-Zawodzie, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 275–301.
Buko A. 2005, Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej. Odkrycia – hipotezy – interpretacje, Warszawa.
Chrzan K. 2014, Uwagi do studiów nad osadnictwem wschodniego dorzecza Baryczy od 2 poł. IX w. do poł. XI w., [w:] Funkcje grodów w państwach wczesnośredniowiecznej Europy Środkowej. Społeczeństwo, gospodarka, ideologia, K. Chrzan, S. Moździoch, K. Czapla red., Wrocław–Głogów, s. 191–225.
Chudziak W. 2003, Wczesnośredniowieczna przestrzeń sakralna In Culmine na Pomorzu Nadwiślańskim, Toruń.
Ciesielska A. 1998, Archeolog – interpretator czy twórca źródła archeologicznego i minionej rzeczywistości, [w:] Interpretacja jako konstrukcja, J. Topolski red., Poznań, s. 63–70.
Cyngot D., Wyczółkowski D. 2023, Zabudowa mieszkalno-gospodarcza w obrębie grodu na Zawodziu, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 143–153.
Dąbrowska I. 1962, Kalisz-Zawodzie grodzisko. Dziennik naukowy 1962-1965, rękopis ze zdjęciami przechowywany w Archiwum IAE PAN w Warszawie.
Dąbrowska I. 1968, Badania archeologiczne na Zawodziu w Kaliszu w latach 1961-1964, „Rocznik Kaliski”, 1, s. 350–372.
Demetrykiewicz W. 1904, Wystąpienie Włodzimierza Demetrykiewicza na posiedzeniu 27 stycznia 1904, między innymi na temat wykopalisk na Zawodziu, „Materiały Antropologiczne, Archeologiczne i Etnograficzne Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności w Krakowie”, 8, s. xi.
Głosek M. 1989, Studnie, [w:] Łęczyca wczesnośredniowieczna, 2, A. Abramowicz, A. Nadolski, T. Poklewski, J. Wieczorek red., Polskie Badania Archeologiczne, 27, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź, s. 30–35.
Górska I. 1968, Sprawozdanie z prac wykopaliskowych w Sypniewie, pow. Maków Mazowiecki, w latach 1964 i 1965, „Sprawozdania Archeologiczne”, 19, s. 184–189.
Gralak T. 2012, „Użył jak pies w studni”, czyli o pochówkach zwierzęcych z osady w Polwicy-Skrzypniku, pow. Oława, z późnego okresu wpływów rzymskich i początku okresu wędrówek ludów, „Przegląd Archeologiczny”, 60, s. 107–132.
Grzegorczykowa R. 2011, Jeszcze o rozumieniu JOS-u w perspektywie badań porównawczych, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury”, 23, s. 217–225.
Grzeszczak M. 2015, Dom (Haus i Heim) w języku niemieckim, [w:] Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, J. Bartmiński red., 1, J. Bartmiński, I. Bielińska-Gardziel, B. Żywicka, DOM, Lublin, s. 311–342.
Hensel W. 1959, Kalisz (Zawodzie), Studia i materiały do osadnictwa Wielkopolski wczesnohistorycznej, 3, Warszawa, s. 21–26.
Herbich T. 2016, Krzysztof Dąbrowski w Kaliszu: o początkach polskiej geofizyki, [w:] Wokół początków Kalisza. 60 lat Stacji Archeologicznej Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Kaliszu, A. Kędzierski red., Warszawa–Kalisz, s. 37–45.
Inny słownik… 2000, Inny słownik języka polskiego, 1–2, M. Bańko red. nacz., oprac. haseł M. Bańko i in., Warszawa.
Ivanov V. V., Gamkrelidze T. V. 1984, Indoevropejskij âzyk i indoevropejcy, Tbilisi.
Kara M. 2009, Najstarsze państwo Piastów – rezultat przełomu czy kontynuacji? Studium archeologiczne, Poznań.
Kędzierski A. 2023a, Ceramika z grodziska na Zawodziu. Wstępna charakterystyka na przykładzie zabytków z „budynku z beczką” i wykopu 9C na majdanie, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 201–233.
Kędzierski A. 2023b, Monety średniowieczne z grodziska w Kaliszu-Zawodziu, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 303–312.
Kędzierski A., Wyczółkowski D. 2016, Stare Miasto Kalisz. 60 lat badań Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, [w:] Wokół początków Kalisza. 60 lat Stacji Archeologicznej Instytutu Archeologii i Etnologii w Kaliszu, A. Kędzierski red., Warszawa–Kalisz, s. 81–103.
Kobryń H., Serwatka S. 1984, Szczątki kostne świni domowej (Sus scrofa f. domestica L. 1758) w materiale wykopaliskowym z średniowiecznego grodu w Kaliszu-Zawodziu, „Archeologia Polski”, 29/2, s. 415–425.
Kobryń H., Serwatka S., Świeżyński K. 1984, Charakterystyka morfologiczna szczątków bydła z wykopalisk archeologicznych na terenie średniowiecznego grodu w Kaliszu-Zawodziu, „Archeologia Polski”, 29/2, s. 399–413.
Kobyliński Z. 2012, Etnoarcheologia, [w:] Przeszłość społeczna. Próba konceptualizacji, S. Tabaczyński, A. Marciniak, D. Cyngot, A. Zalewska red., Poznań, s. 721–731.
Krąpiec M. 2008, Datowanie bezwzględne prób drewna z Kalisza-Zawodzia, maszynopis przechowywany w Archiwum IAE PAN w Warszawie.
Krąpiec M. 2009, Datowanie bezwzględne próbki drewna z tzw. chałupy „Komesa” z Kalisza-Zawodzia, maszynopis przechowywany w Archiwum IAE PAN w Warszawie.
Kurnatowski S. 2015, Ogólne omówienie wyników badań, [w:] Międzyrzecz. Gród i zamek w wiekach IX–XIV, S. Kurnatowski red., Origines Polonorum, 8, Warszawa, s. 465–499.
Leksykon… 2015, Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, J. Bartmiński red., 1, J. Bartmiński, I. Bielińska-Gardziel, B. Żywicka, DOM, Lublin.
Makiewicz T., Prinke A. 1981, Teoretyczne możliwości identyfikacji miejsc sakralnych, „Przegląd Archeologiczny”, 28, s. 57–90.
Makowiecki D., Chudziak W., Szczepanik P., Janeczek M., Pasicka E. 2022, Horses in the Early Medieval (10th–13th c.). Religious rituals of Slavs in Polish areas – an archaeozoological, archaeological and historical overview, „Animals”, 12/17, s. 2282 [https://doi.org/10.3390/ani12172282].
Marciniak A. 2012, Teoria w archeologii, [w:] Przeszłość społeczna. Próba konceptualizacji, S. Tabaczyński, A. Marciniak, D. Cyngot, A. Zalewska red., Poznań, s. 84–116.
Moździoch S. 2004, Wrocław-Ostrów Tumski in the Early Middle Ages, [w:] Polish Lands at the turn of the first and the second millennia, P. Urbańczyk red., Warszawa, s. 319–338.
Narodowy… 2008–2012, Narodowy Korpus Języka Polskiego, nkjp, dostęp 30.06.2023.
Piątkowska-Małecka J. 2023a, Średniowieczne wyroby z surowca kościanego z grodziska w Kaliszu-Zawodziu, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 315–333.
Piątkowska-Małecka J. 2023b, Zwierzęta w życiu mieszkańców wczesnośredniowiecznego grodu na Zawodziu w Kaliszu w świetle dawnych i aktualnych wyników badań archeozoologicznych, „Archeologia Polski”, 68, s. 251–284.
Piekut-Brodzka D. 2006, Bezdomność. Warszawa.
Pokropek M. 2019, Etnografia. Materialna kultura ludowa Polski na tle porównawczym, Warszawa.
Popielska-Grzybowska J., Harper J. B. 2015, Językowo-kulturowy obraz Domu (Home) we współczesnym angielskim brytyjskim, [w:] Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, J. Bartmiński red., 1, J. Bartmiński, I. Bielińska-Gardziel, B. Żywicka, DOM, Lublin, s. 343–372.
Rygiel P. 2023a, Przedmioty z drewna i kory z grodziska Kalisz-Zawodzie, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 335–349.
Rygiel P. 2023b, Przedmioty z gliny, kamienia i szkła z grodziska Kalisz-Zawodzie, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 351–367.
Sawicki T. 2018, Wyniki badań nieinwazyjnych i wykopaliskowych przy kościele św. Jerzego, [w:] Gniezno. Wczesnośredniowieczny zespół grodowy, T. Sawicki, M. Bis red., Origines Polonorum, 11, Warszawa, s. 147–162.
Sikorski D. A. 2007, Świątynie pogańskich Słowian – czyli o tym, jak je stworzono, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, 3049, s. 377–406.
Skibińska E., Viviand A. 2015, Dom à la française: w poszukiwaniu pojęcia bazowego, [w:] Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, J. Bartmiński red., 1, J. Bartmiński, I. Bielińska-Gardziel, B. Żywicka, DOM, Lublin, s. 373–399.
Słupecki L. P. 2006, Miejsca kultu pogańskiego w Polsce na tle badań nad wierzeniami Słowian, [w:] Stan i potrzeby badań nad wczesnym średniowieczem w Polsce – 15 lat później, W. Chudziak, S. Moździoch red., Toruń–Wrocław–Warszawa, s. 63–82.
Świeżyński K., Serwatka S., Kobryń H. 1989, Szczątki konia, Equus Przewalskii F. Caballus (Pallas 1811), w materiałach wykopaliskowych z średniowiecznego grodu w Kaliszu-Zawodziu, „Archeologia Polski”, 34/2, s. 391–427.
Topolski J. 1998, Zamiast przedmowy: interpretacja jako konstrukcja, [w:] Interpretacja jako konstrukcja, J. Topolski red., Poznań, s. 7–14.
Trigger B. 2006, A history of archaeological thought, Cambridge.
Wiślański T. 1960, Badania wykopaliskowe w Poznaniu na posesji Ostrów Tumski 11 w roku 1948, [w:] Poznań we wczesnym średniowieczu, II, W. Hensel red., Wrocław–Warszawa, s. 7–65.
Woroniecka G. 2007, Wstęp, [w:] Co znaczy mieszkać. Szkice antropologiczne, G. Woroniecka red., Warszawa, s. 13–27.
Wyczółkowski D. 2023, System obrony stałej grodu Kalisz-Zawodzie, [w:] Gród Kalisz-Zawodzie we wczesnym średniowieczu, T. Baranowski, D. Cyngot red., Origines Polonorum, 17, Warszawa, s. 115–141.
Wyczółkowski M., Makowiecki D. 2009, Horse sacrifices in Prussia in the Early Middle Age period. Ritual area Poganowo site IV, Olsztyn province (Poland), „Archaeologia Baltica”, 11, s. 295–304.
Zalewska A. 2011, Archeologiczny „palimpsest” jako specyficzna postać interakcji teraźniejszości z…, [w:] Współczesne oblicza przeszłości, A. Marciniak, D. Minta-Tworzowska, M. Pawleta red., Poznań, s. 115–130.
Ziółkowski M. 1987, Etnolingwistyka, [w:] Słownik etnologiczny. Terminy ogólne, Z. Staszczak red., Warszawa–Poznań, s. 94–97.
oai:rcin.org.pl:240282 ; 0003-8180 ; doi:10.23858/APol68.2023.002
IAiE PAN, call no. P 320 ; IAiE PAN, call no. P 321 ; IAiE PAN, call no. P 319 ; click here to follow the link
Creative Commons Attribution BY 4.0 license
Copyright-protected material. [CC BY 4.0] May be used within the scope specified in Creative Commons Attribution BY 4.0 license, full text available at: ; -
Institute of Archaeology and Ethnology of the Polish Academy of Sciences
Library of the Institute of Archaeology and Ethnology of the Polish Academy of Sciences
Feb 26, 2024
Jan 28, 2024
56
https://rcin.org.pl/publication/276674
Moldenhawer, Konstanty (1889–1962)
Banach, Anna Kozakiewicz, Anna Kozakiewicz, Michał Liro, Anna
Boroń, Tomasz Winiarska-Kabacińska, Małgorzata Sołodko, Anna
Boroń, Tomasz Winiarska-Kabacińska, Małgorzata Sołodko, Anna
Boroń, Tomasz Winiarska - Kabacińska, Małgorzata
Wiącek, Barbara