Subtitle:

Przegląd Geograficzny T. 97 z. 4 (2025)

Publisher:

IGiPZ PAN

Place of publishing:

Warszawa

Description:

24 cm

Abstract:

Zlewnia Różanego Strumienia położona w północnej części Poznania stanowi poligon badawczy Stacji Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego Poznań-Morasko, pierwszej Stacji Bazowej w programie ZMŚP zlokalizowanej na terenie dużej aglomeracji miejskiej. Rok hydrologiczny 2023 był ósmym rokiem pomiarowym w ramach monitoringu zintegrowanego. Badania przeprowadzono w oparciu o 12 programów pomiarowych ZMŚP. W opracowaniu przedstawiono wybrane wyniki dotyczące warunków termiczno-opadowych, składu chemicznego opadów, stanów oraz składu chemicznego wód powierzchniowych i podziemnych. Rok 2023 zaliczono do kategorii lat ciepłych i wilgotnych; suma opadów przewyższyła normę o 17%, przy dużej zmienności miesięcznej. Opady atmosferyczne cechowały się niską mineralizacją i normalnym odczynem, a w opadzie podkoronowym odnotowano prawie czterokrotny wzrost ładunku jonów w porównaniu z otwartą przestrzenią. Wody Różanego Strumienia charakteryzowały się lekko zasadowym odczynem (pH 7,83) i wysoką mineralizacją (SEC 91,5 mS·m⁻¹) oraz typem hydrogeochemicznym wapniowo-wodorowęglanowo-chlorkowym. Na podstawie obowiązujących kryteriów jakość wód powierzchniowych określono jako poniżej stanu dobrego. Z kolei wody podziemne, mimo wysokiej mineralizacji, zachowały dobry stan chemiczny. Bilans wodny wskazał na znaczną przewagę dopływu atmosferycznego nad odpływem rzecznym (610,8 mm), a bilans materii rozpuszczonej – na przewagę procesów wymywania nad akumulacją. Uzyskane wyniki potwierdziły, że funkcjonowanie geoekosystemu małej zlewni miejskiej zależy od warunków hydrometeorologicznych i narastającej presji antropogenicznej.

References:

Degórska, A., & Żyfka-Zagrodzińska, E. (2021). Programy pomiarowe Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego: Program C1 - Chemizm opadów atmosferycznych. W: A. Kostrzewski, M. Majewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Organizacja, system pomiarowy, metody badań. Wytyczne do realizacji (s. 100-111). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska, Wydawnictwo Naukowe Bogucki.
Degórska, A., & Żyfka-Zagrodzińska, E. (2021). Programy pomiarowe Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego: Program C2 - Chemizm opadu podkoronowego. W: A. Kostrzewski, M. Majewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Organizacja, system pomiarowy, metody badań. Wytyczne do realizacji (s. 111-120). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska, Wydawnictwo Naukowe Bogucki.
Galon, R. (1972). Geomorfologia Polski (T. 2, Niż Polski). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Herrmann, M., Pust, J., & Pott, R. (2006). The chemical composition of throughfall beneath oak, birch and pine canopies in Northwest Germany. Plant Ecology, 184(2), 273-285. https://doi.org/10.1007/s11258-005-9072-5
Jansen, W., Block, A., & Knaack, J. (1988). Acid rain. History, generation, results. Aura, 4, 18-19.
Kejna, M. (2021). Programy pomiarowe Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego: Program A1 - Meteorologia. W: A. Kostrzewski, M. Majewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Organizacja, system pomiarowy, metody badań. Wytyczne do realizacji (s. 72-91). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska, Wydawnictwo Naukowe Bogucki.
Keresztesi, A., Nita, I.A., Birsan, M.V., Bodor, Z., Pernyeszi, T., Micheu, M.M., & Szép, R. (2020). Assessing the variations in the chemical composition of rainwater and air masses using the zonal and meridional index. Atmospheric Research, 237, 104846. https://doi.org/10.1016/j.atmosres.2020.104846
Kostrzewski, A., & Majewski, M. (red.). (2021). Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego: organizacja, system pomiarowy, metody badań, wytyczne do realizacji. Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska.
Kostrzewski, A., Mazurek, M., & Stach, A. (1995). Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Zasady organizacji, system pomiarowy, wybrane metody badań. Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska.
Kowalska, A., Astel, A., Boczoń, A., & Polkowska, Ż. (2016). Atmospheric deposition in coniferous and deciduous tree stands in Poland. Atmospheric Environment, 133, 145-155. https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2016.03.033
Kozłowski, R., & Jóźwiak, M. (2017). The transformation of precipitation in the tree canopy in selected forest ecosystems of Poland's Świętokrzyskie Mountains. Przegląd Geograficzny, 89(1), 133-153. https://doi.org/10.7163/PrzG.2017.1.7
Kozłowski, R., Jóźwiak, M., Jóźwiak, M., & Bochenek, W. (2012). Ocena wielkości wymywania jonów K+, Ca2+ i Mg2+ w wybranych drzewostanach w warunkach kwaśnej depozycji. Sylwan, 156(8), 607-615.
Kozłowski, R., Kruszyk, R., & Małek, S. (2020). The effect of environmental conditions on pollution deposition and canopy leaching in two pine stands (West Pomerania and Świętokrzyskie Mountains, Poland). Forests, 11(5), 535. https://doi.org/10.3390/f11050535
Kruszyk, R., & Major, M. (2017). Właściwości fizykochemiczne i skład chemiczny opadu podkoronowego w drzewostanie sosnowym na obszarze miejskim (zlewnia Różanego Strumienia, Poznań). Monitoring Środowiska Przyrodniczego, 19(1), 69-79.
Krygowski, B. (1961). Geografia fizyczna Niziny Wielkopolskiej. Cz. 1 Geomorfologia. Warszawa: PTPN, Wydział Matematyczno-Przyrodniczy, Komisja Fizjograficzna.
Lenartowicz, M. (2021). Programy pomiarowe Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego: Program H1 - Wody powierzchniowe rzeki. W: A. Kostrzewski, M. Majewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Organizacja, system pomiarowy, metody badań. Wytyczne do realizacji (s. 195-228). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska, Wydawnictwo Naukowe Bogucki.
Lorenc, H. (1998). Ocena stopnia realizacji programu "Obserwacje meteorologiczne i badania klimatyczne w systemie zintegrowanego monitoringu środowiska" oraz synteza uzyskanych wyników badań za okres 1994-1997. W: A. Kostrzewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Funkcjonowanie i tendencje rozwoju geoekosystemów Polski. IX Sympozjum ZMŚP (s. 113-119). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska.
Macioszczyk, A. (1987). Hydrogeochemia. Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne.
Majewski, M., & Kostrzewski, A. (2023). Stan geoekosystemów Polski w 2022 roku. Pobrane z: https://centrumzmsp.web.amu.edu.pl/wp-content/uploads/2024/02/Raport_2022.pdf (20.07.2025).
Major, M., Chudzińska, M., & Majewski, M. (2022). Wielkość dostawy wybranych zanieczyszczeń atmosferycznych i ich wpływ na jakość wód w zurbanizowanej zlewni Różanego Strumienia w Poznaniu w latach hydrologicznych 2016-2020. Przegląd Geograficzny, 94(4), 415-436. https://doi.org/10.7163/PrzG.2022.4.1
Major, M., Chudzińska, M., Majewski, M., & Zięba, M. (2018). Bilans materii rozpuszczonej w zlewni Różanego Strumienia w Poznaniu w roku hydrologicznym 2017. W: W. Bochenek, M. Kijowska-Strugała (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego - Ocena funkcjonowania i kierunków zmian środowiska przyrodniczego Polski na podstawie wieloletnich badań stacjonarnych (s. 175-182). Szymbark: Biblioteka Monitoringu Środowiska.
Major, M., Majewski, M., Olejarczyk, M., & Zięba, M. (2017). Stan i funkcjonowanie geoekosystemu zlewni Różanego Strumienia w Poznaniu w roku hydrologicznym 2016. Monitoring Środowiska Przyrodniczego, 19(1), 31-39.
Małek, S., & Astel, A. (2008). Throughfall chemistry in a spruce chronosequence in southern Poland. Environmental Pollution, 155(3), 517-527. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2008.01.031
Manual for Integrated Monitoring. (1998). International Co-operative Programme on Integrated Monitoring of Air Pollution Effects on Ecosystems. Helsinki: ICP IM Programme Centre. Pobrane z: http://www.syke.fi/nature/icpim (20.07.2025).
Marciniak, M. (2021). Programy pomiarowe Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego: Program F2 - Wody podziemne. W: A. Kostrzewski, M. Majewski (red.), Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego. Organizacja, system pomiarowy, metody badań. Wytyczne do realizacji (s. 175-188). Warszawa: Biblioteka Monitoringu Środowiska, Wydawnictwo Naukowe Bogucki.
Ozga-Zielińska, M., & Brzeziński, J. (1994). Hydrologia stosowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Pajuste, K., Frey, J., & Asi, E. (2006). Interactions of atmospheric deposition with coniferous canopies in Estonia. Environmental Monitoring and Assessment, 112(1-3), 177-196.
Richling, A., Solon, J., Macias, A., Balon, J., Borzyszkowski, J., & Kistowski, M. (red.). (2021). Regionalna geografia fizyczna Polski. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 11 października 2019 r. w sprawie kryteriów i sposobu oceny stanu jednolitych części wód podziemnych(Dz. U. 2019, poz. 2148).
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 25 czerwca 2021 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego oraz sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych, a także środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych. (Dz. U. 2021, poz. 1475).
Tylkowski, J., & Kostrzewski, A. (2017). Stan geoekosystemów Polski w 2016 roku. Pobrane z: https://centrumzmsp.web.amu.edu.pl/wp-content/uploads/2020/11/raport_2016.pdf (13.08.2025).

Relation:

Przegląd Geograficzny

Volume:

97

Issue:

4

Start page:

427

End page:

445

Detailed Resource Type:

Artykuł

Format:

application/octet-stream

Resource Identifier:

oai:rcin.org.pl:247816 ; 0033-2143 (print) ; 2300-8466 (on-line) ; 10.7163/PrzG.2025.4.4

Source:

CBGiOŚ. IGiPZ PAN, sygn.: Cz.181, Cz.3136, Cz.4187 ; click here to follow the link

Language:

pol

Language of abstract:

eng

Rights:

Licencja Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0

Terms of use:

Zasób chroniony prawem autorskim. [CC BY 4.0 Międzynarodowe] Korzystanie dozwolone zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0, której pełne postanowienia dostępne są pod adresem: ; -

Digitizing institution:

Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk

Original in:

Centralna Biblioteka Geografii i Ochrony Środowiska Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN

Projects co-financed by:

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, lata 2010-2014, Priorytet 2. Infrastruktura strefy B + R ; Unia Europejska. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

Access:

Otwarty